Maaş Haczi ve Sınırları

Maaş Haczi Nedir?

Maaş haczi, borçlunun aldığı maaş veya ücretin bir kısmına, alacağın tahsili amacıyla icra yoluyla el konulmasıdır. Maaşlar, borçlunun ve ailesinin geçimini sağladığından, haczi kanunla sınırlandırılmıştır (İİK m.83).

İcra dairesi, işverene haciz müzekkeresi göndererek maaşın haczedilebilir kısmının kesilip dosyaya yatırılmasını ister.

Haczedilebilir Oran

Maaş ve ücretler, borçlu ile ailesinin geçimi için icra memurunca gerekli görülerek takdir edilen miktar düşüldükten sonra haczedilebilir; ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz (İİK m.83). Dörtte birlik oran azami değil, asgari sınırdır. Borçlunun birden fazla haczi varsa, hacizler sıraya konur.

Bu sınır, borçlunun asgari geçim koşullarının korunmasını amaçlar.

Nafaka Alacaklarının İstisnası

Nafaka alacakları, maaş haczindeki dörtte birlik sınırlamanın istisnasıdır ve öncelikli olarak tahsil edilir. Nafaka için yapılan kesinti, diğer hacizlerden önce uygulanır.

Haczin usulüne uygun yapılmaması hâlinde icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulabilir.

İşverenin Yükümlülükleri ve Sorumluluğu

Maaş haczinde asıl uygulayıcı işverendir. İcra ve İflas Kanunu m.355, devlet işlerinde veya özel müesseselerde bulunan borçlu memur ve müstahdemlerin maaş ve ücretlerinden kesinti yapılması için icra dairelerince yapılacak tebligatın kanuni muhataplarına iki yükümlülük yükler. Muhatap, haczin icra edildiğini ve borçlunun maaş ile ücretinin miktarını en geç bir hafta içinde icra dairesine bildirmek zorundadır. Ayrıca borç bitinceye kadar, icra dairesinin tebligatı doğrultusunda haczolunan miktarı tevkif ederek gecikmeksizin daireye göndermekle yükümlüdür.

Bu yükümlülüklere uyulmaması yaptırımsız değildir. İİK m.356, kesilmeyen veya kesildiği hâlde icra dairesine gönderilmeyen tutarların, ayrıca hüküm alınmasına gerek kalmaksızın sorumlu muhataplardan tahsil edilmesine imkân tanır. Bu nedenle işveren, haciz müzekkeresini aldıktan sonra kesintiyi kendiliğinden başlatmalı ve borçlunun işten ayrılması, ücretinin değişmesi ya da ödemenin durması gibi durumları icra dairesine bildirmelidir. Birden fazla haciz müzekkeresi bulunduğunda kesintinin sıraya göre yapılması ve dosya numaralarının ödeme açıklamasında gösterilmesi, yanlış dosyaya ödeme yapılmasını önler.

Haczedilemezlik Şikâyeti ve Önceden Feragat Yasağı

Haczedilemezlik kuralları borçlunun korunmasına yönelik olduğundan, bunlardan önceden vazgeçilmesi mümkün değildir. İcra ve İflas Kanunu m.83/a, 82 ve 83'üncü maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmaların geçerli olmadığını açıkça öngörür. Bu nedenle kredi veya iş sözleşmesine konulan, maaşın tamamının haczedilebileceğine ilişkin kayıtlar hüküm doğurmaz. Buna karşılık haciz uygulandıktan sonra borçlunun icra dosyasına sunduğu açık ve özgür iradeye dayalı muvafakat, farklı bir değerlendirmeye tabi tutulur. Bu ayrımın gözetilmemesi, geçersiz bir kayda dayanılarak fazla kesinti yapılması sonucunu doğurur.

Sınırı aşan veya usulüne aykırı biçimde uygulanan haciz işlemine karşı icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulur. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır; kamu düzenine aykırılık oluşturan hâllerde ise süreye bağlı değildir (İİK m.16). Sosyal güvenlik mevzuatı bakımından ise 5510 sayılı Kanun m.93, gelir, aylık ve ödeneklerin kural olarak haczedilemeyeceğini düzenler; nafaka borçları ile ilgilinin muvafakati bu kuralın istisnasını oluşturur. Emekli aylığına yönelik hacizlerde bu ayrımın gözetilmemesi sık karşılaşılan bir aykırılıktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Maaşın ne kadarı haczedilir?

Maaş ve ücretin haczedilecek kısmı, geçim için takdir edilen miktar düşüldükten sonra belirlenir; haczolunacak miktar dörtte birinden az olamaz.

Nafaka için sınır var mı?

Nafaka alacakları dörtte birlik sınırın istisnasıdır ve öncelikli olarak tahsil edilir.

Birden fazla haciz olursa ne olur?

Borçlunun birden fazla maaş haczi varsa hacizler sıraya konularak uygulanır.