İşyerinde Mobbing ve Hukuki Yollar

Mobbing Nedir?

Mobbing; bir işçiyi yıldırmak, dışlamak veya istifaya zorlamak amacıyla tekrar eden, sistematik olumsuz davranışlardır. Tek seferlik tartışmalar mobbing sayılmaz; süreklilik unsuru aranır.

İşçinin Hakları

Mobbinge maruz kalan işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatına hak kazanabilir; ayrıca uğradığı zarar için maddi ve manevi tazminat talep edebilir.

İspat

Mobbingin ispatı; e-postalar, mesajlar, tanık beyanları ve sağlık raporlarıyla yapılabilir. Olayların sistematik ve sürekli olduğunu gösteren delillerin toplanması önemlidir.

Mobbingin İspatı

Mobbingin ispatında kesin delil aranmaz; işçinin, mobbing uygulandığı yönünde kuşku uyandıran olguları ortaya koyması yeterlidir. Bu durumda mobbing yapılmadığını ispat yükü işverene geçer. E-posta, mesaj, tanık ve sağlık raporları önemli delillerdir.

Haklı Fesih ve Tazminat

Mobbinge maruz kalan işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatına hak kazanabilir; ayrıca kişilik haklarının ihlali nedeniyle manevi tazminat talep edebilir.

Dava Şartı Arabuluculuk

İşçilik alacağı ve tazminat istemleriyle açılacak davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3). Mobbing iddiasına dayanan kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ücret alacakları ve kişilik haklarının ihlalinden doğan manevi tazminat istemleri de bu kapsamdadır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları zorunlu arabuluculuğun dışında tutulmuştur. Ayrım, talebin dayandığı hukuki sebebe göre yapılır. Talep kalemleri arasında hem arabuluculuğa tabi hem de tabi olmayan istemler varsa süreç buna göre kurgulanır.

Arabuluculuk başvurusu, karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer arabuluculuk bürosuna yapılır. Anlaşmama hâlinde düzenlenen son tutanağın aslı ya da arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenmelidir; eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir ve eksiklik tamamlanmazsa dava usulden reddedilir. Arabuluculuk görüşmeleri gizlidir ve burada yapılan açıklamalar sonraki yargılamada delil olarak kullanılamaz. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge sayılır. Bu nedenle görüşmelerde varılan mutabakatın kapsamı, tutanağa geçirilirken dikkatle yazılmalıdır.

Süreler ve Zamanaşımı

Mobbing sebebiyle haklı nedenle fesih hakkı süreye bağlıdır. Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesih yetkisi, işçinin olayı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (İş K m.26). Mobbingin süreklilik gösteren bir davranış bütünü olması nedeniyle sürenin başlangıcı, son eylem esas alınarak belirlenir. Sürenin geçirilmesi haklı fesih imkânını ortadan kaldırır; ancak koşulları varsa diğer talep yolları açık kalabilir. Fesih bildiriminde sebebin açık ve kesin biçimde gösterilmesi de sonraki aşama bakımından gereklidir.

Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı ve eşit davranma ilkesine aykırılıktan doğan tazminat istemleri beş yıllık zamanaşımına tabidir (İş K ek m.3). Kişilik haklarının ihlalinden doğan manevi tazminat istemi ise dayandığı hukuki sebebe göre farklı sürelere bağlanır. Ceza boyutunda, eylem şikâyete bağlı bir suç oluşturuyorsa fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunulması gerekir (TCK m.73). Sürelerin ayrı ayrı işlemesi, taleplerin zamanında ve birlikte ileri sürülmesini gerektirir. Ceza soruşturması ile iş mahkemesindeki davanın birbirinden bağımsız yürüdüğü de göz önünde bulundurulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İşyerinde mobbing nedir, hangi davranışlar mobbing sayılır?

Mobbing; bir çalışanı yıldırmak, dışlamak veya istifaya zorlamak amacıyla tekrarlanan sistematik psikolojik tacizdir. Süreklilik unsuru aranır, tek seferlik tartışma veya gerginlik mobbing sayılmaz. İşverenin, çalışanı psikolojik ve cinsel tacize karşı koruma ve gerekli önlemleri alma yükümlülüğü 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417'de düzenlenmiştir.

Mobbing nedeniyle işten ayrılan işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Mobbinge maruz kalan işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatına hak kazanabilir. Haklı nedenle derhal fesih hakkı 4857 sayılı İş Kanunu m.24'te düzenlenmiştir. İşçi ayrıca kişilik haklarının ihlali nedeniyle maddi ve manevi tazminat talep edebilir; fesih sebebinin yazılı olarak bildirilmesi önemlidir.

Mobbing nasıl ispatlanır?

Mobbingin ispatında kesin delil aranmaz; işçinin, mobbing uygulandığı yönünde kuşku uyandıran olguları ortaya koyması yeterli görülür ve bundan sonra ispat yükü işverene geçer. E-postalar, mesajlar, görev değişikliği yazıları, tanık beyanları ve sağlık raporları önemli delillerdir. Delillerin süreklilik gösterecek biçimde toplanması gerekir.