Logonun Telif Hakkı Kime Ait?

Logo Telif Hakkıyla Korunan Bir Eser midir?

Eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ve kanunda sayılan türlerden birine giren fikir ve sanat ürünüdür (5846 sayılı FSEK m.1/B-a). Güzel sanat eserleri arasında, estetik değere sahip grafik eserler açıkça sayılmıştır (FSEK m.4/1-6). Özgün bir çizim, kompozisyon veya karakter içeren logo bu nedenle eser olarak korunabilir.

Her logo eser değildir. Standart bir yazı karakteriyle yazılmış bir kelime veya sıradan geometrik şekillerden oluşan bir işaret, tasarımcının hususiyetini yansıtmıyorsa eser niteliği taşımayabilir. Bu durumda logo FSEK ile değil, yalnız marka tescili ve haksız rekabet kurallarıyla korunur.

Kanun, kroki, resim ve tasarımların endüstriyel model ve resim olarak kullanılmasının bunların düşünce ve sanat eseri sıfatını etkilemeyeceğini belirtir (FSEK m.4 son fıkra). Aynı mantıkla, bir logonun ticari işaret olarak kullanılması da üzerindeki telif hakkını kendiliğinden sona erdirmez; logo aynı anda hem eser hem marka olarak korunabilir.

Ücreti Ödeyen Logonun Sahibi Olur mu?

Hayır, kendiliğinden olmaz. Bir eserin sahibi onu meydana getirendir (FSEK m.8/1) ve mali hakları kullanma yetkisi münhasıran eser sahibine aittir (FSEK m.18/1). Logonun tasarlanması için yapılan sözleşme, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bedel ödemeyi üstlendiği bir eser sözleşmesidir (6098 sayılı TBK m.470); bu sözleşme tek başına telif haklarının devri anlamına gelmez.

İstisna, çalışanların ürettiği eserlerdir: aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıranlarca kullanılır (FSEK m.18/2). Kendi bünyenizdeki grafik tasarımcının iş kapsamında ürettiği logo bu kurala girer; ayrıntılar işverenin eser üzerindeki hakları yazısındadır.

Serbest çalışan bir tasarımcı veya reklam ajansı ise iş sözleşmesiyle çalışmadığı sürece işçi değildir; bu ilişkide m.18/2 uygulanmaz. Bir eserin yapımcısı veya yayımcısının mali hakları ancak eser sahibiyle yapacağı sözleşmeye göre kullanabileceği kuralı (FSEK m.18/3) burada da yol göstericidir: hakları elde etmenin yolu yazılı sözleşmedir.

Telif Devri Sözleşmesinde Neler Yazmalı?

Mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır (FSEK m.52). Bu nedenle sözleşmede işleme, çoğaltma, yayma ve umuma iletim gibi hakların tek tek sayılması; faturada yalnız “logo tasarımı” yazması yeterli değildir.

Eser sahibi mali haklarını süre, yer ve muhteva bakımından sınırlı veya sınırsız, karşılıklı veya karşılıksız olarak devredebileceği gibi yalnız kullanma yetkisini de bırakabilir (FSEK m.48/1-2). Logonun süresiz, ülke sınırı olmaksızın ve tüm mecralarda kullanılacağı açıkça yazılmalıdır. Devir ile kullanma izni arasındaki fark basit ve tam ruhsat farkı yazısında açıklanmıştır.

Henüz meydana getirilmemiş bir esere ilişkin tasarruf işlemleri batıldır (FSEK m.48/3); ancak bunlara dair taahhütler eser vücuda getirilmeden önce yapılmış olsa da geçerlidir (FSEK m.50/1). Bu yüzden iş başında imzalanan sözleşmede devir taahhüdü yer almalı, logonun teslimiyle birlikte de devrin tamamlandığını gösteren yazılı bir belge düzenlenmelidir. Ajans aracılığıyla çalışılıyorsa, devralanın hakkı başkasına ancak eser sahibinin yazılı muvafakatiyle devredebileceği kuralı (FSEK m.49) nedeniyle tasarımcı ile ajans arasındaki zincir de kontrol edilmelidir.

Tasarımcı Logoda Hangi Hakları Elinde Tutar?

Eser sahibinin izni olmadıkça eserde kısaltma, ekleme ve başka değişiklikler yapılamaz (FSEK m.16/1). Eser sahibi yazılı izin vermiş olsa bile şeref ve itibarını zedeleyen veya eserin mahiyet ve hususiyetlerini bozan değişiklikleri menedebilir ve bu yetkiden sözleşmeyle vazgeçmek hükümsüzdür (FSEK m.16/3). Logonun yıllar sonra yenilenmesi planlanıyorsa işleme hakkının ve değişiklik izninin sözleşmede açıkça yer alması gerekir; bu konu eserde değişiklik yapılmasını önleme yazısında da ele alınmıştır.

Eserin sahibinin adıyla, müstear adla veya adsız olarak umuma arz edilmesine karar verme yetkisi eser sahibine aittir (FSEK m.15/1). Logonun tasarımcı adı belirtilmeden kullanılacağı sözleşmede kararlaştırılmalıdır; aksi hâlde ad belirtme konusunda uyuşmazlık çıkabilir.

Koruma süresi eser sahibinin hayatı boyunca ve ölümünden itibaren yetmiş yıl devam eder (FSEK m.27/1). Yazılı devir belgesi bulunmayan bir logo, bu uzun süre boyunca tasarımcı veya mirasçılarıyla uyuşmazlık riskini taşır.

Marka Tescili Telif Sorununu Çözer mi?

Hayır. Tescil başvurusu yapılan markanın başkasına ait telif hakkını içermesi hâlinde hak sahibinin itirazı üzerine başvuru reddedilir (6769 sayılı SMK m.6/6). İtiraz, başvurunun Bültende yayımlanmasından itibaren iki ay içinde yapılır (SMK m.18/1).

Marka tescil edilmiş olsa bile 6. maddede sayılan hâllerden birinin varlığı, mahkemece hükümsüzlük kararı verilmesine yol açar (SMK m.25/1). Tasarımcının telif hakkı, bu nedenle tescilli bir markayı da tehlikeye sokabilir.

Ayrıca eser sahibinin yazılı izni alınmadan eseri çoğaltan veya yayanlardan, sözleşme yapılmış olsaydı istenebilecek bedelin veya rayiç bedelin en çok üç kat fazlası istenebilir (FSEK m.68/1); tecavüzün ref’i davası için kusur şartı aranmaz (FSEK m.66). Logo üzerindeki mali hakların baştan yazılı olarak devralınması bu riskleri büyük ölçüde azaltır; şeref ve itibarı zedeleyen değişiklikleri menetme yetkisinden ise sözleşmeyle de vazgeçilemez (FSEK m.16/3).

Sıkça Sorulan Sorular

Logo için faturası kesilen ödemeyi yaptım, telif bana geçti mi?

Kendiliğinden geçmez; mali haklara dair sözleşmelerin yazılı olması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir (FSEK m.52). Fatura ve ödeme dekontu bu şartı tek başına karşılamaz.

Logoyu şirketimde çalışan grafiker tasarladıysa haklar kimde?

Aksi kararlaştırılmadıkça veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça, işçinin işini görürken meydana getirdiği eser üzerindeki hakları işveren kullanır (FSEK m.18/2).

Logoyu değiştirmek için tasarımcının izni gerekir mi?

Kural olarak evet; eser sahibinin izni olmadıkça eserde değişiklik yapılamaz (FSEK m.16/1). Şeref ve itibarı zedeleyen değişiklikleri ise yazılı izin vermiş olsa bile menedebilir (FSEK m.16/3).

Tasarımcı logomun marka tescilini engelleyebilir mi?

Telif hakkı kendisinde kalmışsa evet; başkasına ait telif hakkını içeren başvuru itiraz üzerine reddedilir (SMK m.6/6). Tescilden sonra da hükümsüzlük davası açılabilir (SMK m.25/1).

Devir sözleşmesini logo teslim edildikten sonra yapabilir miyim?

Evet; yazılı ve hakları tek tek gösteren bir sözleşme teslimden sonra da yapılabilir (FSEK m.52). Henüz meydana getirilmemiş esere ilişkin tasarruflar batıl olduğundan devrin teslimle veya teslimden sonra tamamlanması daha güvenlidir (FSEK m.48/3, m.50).

Ajanstan aldığım logonun hakları ajansta mı kalır?

Ajans hakları tasarımcısından yazılı olarak devralmamışsa size de devredemez. Devralan, hakkı başkasına ancak eser sahibinin yazılı muvafakatiyle devredebilir (FSEK m.49).