Resim, heykel, mimari proje, grafik tasarım ve fotoğraf gibi güzel sanat eserleri, yaratıldıkları anda telif korumasından yararlanır. Koruma için tescil zorunlu olmasa da hak sahipliğinin ispatı önemlidir.
FSEK kapsamında güzel sanat eserleri; estetik değere sahip resim, heykel, kabartma, mimari yapı ve projeler, el işleri, grafik ve fotoğraf eserleri gibi yaratımlardır. Eserin sahibinin hususiyetini taşıması ve fikrî bir çabanın ürünü olması korumanın temel şartıdır.
Telif hakkı, eserin meydana getirilmesiyle birlikte herhangi bir tescile gerek olmaksızın doğar. Bununla birlikte, eser sahipliğinin ileride ispatı bakımından tarih damgalı kayıtlar, noter onayı veya isteğe bağlı kayıt-tescil yararlı olabilir.
Eser sahibi; çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim gibi mali hakların yanında, eseri kamuya sunma, adının belirtilmesi ve esere yapılacak değişikliklere izin verme gibi manevi haklara da sahiptir. Manevi haklar devredilemez niteliktedir.
Eserin izinsiz çoğaltılması, satışı veya internette paylaşılması telif ihlali oluşturur. Hak sahibi; tecavüzün durdurulması, önlenmesi ve maddi-manevi tazminat ile FSEK kapsamında ek tazminat talep edebilir.
Güzel sanat eserlerinde uyuşmazlıkların çoğu, eserin sahibinin kim olduğu ve eserin özgünlüğü etrafında döner. Eskiz, taslak, tarih kayıtları ve yayın delilleri hak sahipliğini güçlendirir; süreç fikrî mülkiyet avukatı desteğiyle yürütülmelidir.
Aynı hukuki çerçevede değerlendirilmesi gereken bir diğer başlık tasarımın telif hakkı ile korunması konusudur.
Güzel sanat eserlerine özgü bir mali hak, eserin ikinci ve sonraki satışlarında devreye girer. FSEK m.45 uyarınca, mimari eserler hariç olmak üzere Kanunun 4'üncü maddesinde sayılan güzel sanat eserlerinin asılları ile eser sahibinin sınırlı sayıda meydana getirdiği yahut kontrolünde ve izniyle üretilip imzalanarak özgün kabul edilen kopyaları, eser sahibi veya mirasçıları tarafından bir defa satıldıktan sonra koruma süresi içinde el değiştirdikçe pay verme borcu doğabilir.
Bu borcun şartı, satış bedeli ile bir önceki satış bedeli arasında açık bir nispetsizlik bulunmasıdır. Böyle bir durumda satışı gerçekleştiren gerçek veya tüzel kişi, bedel farkından münasip bir payı eser sahibine; eser sahibi ölmüşse miras hükümlerine göre ikinci dereceye kadar yasal mirasçılarına ve eşine, bunlar da yoksa ilgili alan meslek birliğine ödemekle yükümlüdür. Usul ve esaslar Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir; kararda pay tarifesi bedel farkının yüzde onunu geçemez ve belirli bir tutarın altındaki satışlar bu borçtan muaf tutulur. Bu noktada Tescilsiz Markanın Korunması konusundaki ayrıntılar için ilgili sayfamıza bakabilirsiniz.
Uygulama bakımından üç nokta önemlidir. Satışın gerçekleştiği müessesenin sahibi, satıcı ile birlikte müteselsilen sorumludur. Cebri satış hâllerinde pay ancak diğer alacaklar tamamen ödendikten sonra ödenir. Pay verme borcunun zamanaşımı ise borcun doğumuna yol açan satıştan itibaren beş yıldır; bu süre kaçırıldığında talep hakkı zamanaşımına uğrar. Bu noktada Tanınmış Marka Koruması konusundaki ayrıntılar için ilgili sayfamıza bakabilirsiniz.
Hayır. FSEK uyarınca telif hakkı, eserin meydana getirilmesiyle kendiliğinden doğar; herhangi bir tescil şartı yoktur. Ancak eser sahipliğinin ileride ispatı bakımından tarih damgalı kayıtlar, noter onayı veya isteğe bağlı kayıt-tescil yararlı olabilir.
Eser sahibi; çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim gibi mali haklara sahiptir. Ayrıca eseri kamuya sunma, adının belirtilmesini isteme ve esere yapılacak değişikliklere izin verme gibi manevi haklara da sahiptir; manevi haklar devredilemez.
FSEK m.1/B uyarınca bir yaratımın korunabilmesi için sahibinin hususiyetini taşıması ve fikrî bir çabanın ürünü olması gerekir. Estetik değer taşıyan resim, heykel, mimari proje, grafik ve fotoğraf gibi güzel sanat eserleri bu nitelikteyse yaratıldıkları anda korunur.
FSEK m.45 uyarınca, eser bir defa satıldıktan sonraki el değiştirmelerde satış bedeli ile önceki satış bedeli arasında açık bir nispetsizlik varsa, satışı gerçekleştiren kişi bedel farkından münasip bir payı ödemekle yükümlüdür. Satışın yapıldığı müessese sahibi de satıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur.
Eser sahipliği, lisanslama ve telif ihlali davalarında hukuki destek için bize ulaşın.