Eser sahibi, mali haklarını başkasına devredebilir veya kullanım ruhsatı (lisans) verebilir. Bu işlemlerin geçerliliği, kanunda öngörülen yazılı şekil şartına ve hakların açıkça gösterilmesine bağlıdır.
Çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim gibi mali haklar, kısmen veya tamamen başkasına devredilebilir ya da kullanım ruhsatı verilebilir. Manevi haklar ise devredilemez; yalnızca kullanım yetkisi tanınabilir.
Mali haklara ilişkin devir ve ruhsat sözleşmelerinin yazılı yapılması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir. Bu şekil şartı geçerlilik şartı olup, sözleşmede açıkça belirtilmeyen hakların devredildiği varsayılmaz.
Ruhsat (lisans) tam ruhsat veya basit ruhsat şeklinde verilebilir. Tam ruhsatta hak sahibi aynı hakkı başkasına tanıyamaz; basit ruhsatta ise birden fazla kişiye kullanım yetkisi verilebilir. Ruhsatın türü sözleşmede açıkça belirlenmelidir.
Henüz vücuda getirilmemiş eserlere ilişkin mali hak devri taahhütleri sınırlı olarak geçerlidir; bu durum eser sahibini koruyan kurallarla çerçevelenmiştir. Sözleşmede kapsam, süre ve coğrafi alanın net biçimde belirlenmesi uyuşmazlıkları önler.
Telif sözleşmelerinde hakların kapsamı, bedel, süre, alan ve fesih şartları titizlikle düzenlenmelidir. Belirsiz veya eksik sözleşmeler eser sahibi lehine yorumlanır; bu nedenle sözleşmelerin fikrî mülkiyet avukatı tarafından hazırlanması önerilir.
5846 sayılı Kanunun 49'uncu maddesi uyarınca eser sahibinden veya mirasçılarından mali bir hak ya da bu hakkı kullanma ruhsatı iktisap eden kimse, bu hakkı veya ruhsatı ancak onların yazılı muvafakatiyle bir başkasına devredebilir. Sözleşmede devir ya da alt lisans yetkisi açıkça düzenlenmemişse, hakkı devralan tarafın bunu üçüncü kişilere aktarma yetkisi bulunmaz.
Aynı kural işleme hakkı bakımından da geçerlidir; işleme hakkının devren iktisabında da eser sahibinin veya mirasçılarının yazılı muvafakati aranır. Uygulamada yayımcı, yapımcı ve ajans sözleşmelerinde sıkça atlanan nokta budur. Hakkı devralan taraf, kendi iş modelinin gerektirdiği alt lisansları verebilmek için bu yetkiyi sözleşmeye baştan yazdırmalıdır.
Henüz doğmamış haklar bakımından sınır daha katıdır. FSEK m.48/3 uyarınca henüz vücuda getirilmemiş veya tamamlanacak olan bir esere ilişkin tasarruf muameleleri batıldır; m.51 ise ileride çıkarılacak mevzuatın eser sahibine tanıması muhtemel mali hakların devrine ilişkin sözleşmeleri ve koruma süresinin uzamasından doğacak yetkilerden vazgeçmeyi öngören hükümleri batıl sayar. Buna karşılık m.50, ileride vücuda getirilecek eserlere ilişkin taahhütleri geçerli kabul eder; ancak taraflardan her biri bu taahhüdü ihbar tarihinden bir yıl sonra hüküm ifade etmek üzere feshedebilir.
Çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim gibi mali haklar kısmen veya tamamen devredilebilir ya da ruhsatla kullanıma açılabilir. Manevi haklar ise devredilemez; yalnızca kullanım yetkisi tanınabilir. FSEK m.48-52 bu ayrımı düzenler.
Hayır. Mali hak devri ve ruhsat sözleşmelerinin yazılı yapılması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi geçerlilik şartıdır. Sözleşmede açıkça belirtilmeyen hakların devredildiği varsayılmaz; tereddüt hâlinde eser sahibi lehine yorum yapılır.
Tam ruhsatta hak sahibi aynı hakkı başkasına tanıyamaz; basit ruhsatta birden fazla kişiye kullanım yetkisi verilebilir. Ruhsatın türü sözleşmede açıkça belirlenmelidir; belirsizlik hâlinde kapsam dar yorumlanır ve eser sahibi korunur.
Kural olarak hayır. FSEK m.49 uyarınca eser sahibinden veya mirasçılarından mali hak ya da kullanma ruhsatı devralan kişi, bu hakkı ancak onların yazılı muvafakatiyle üçüncü bir kişiye devredebilir. Devir ve alt lisans yetkisinin ilk sözleşmede açıkça düzenlenmesi, sonradan muvafakat alma zorunluluğunu ortadan kaldırır.
Mali hak devri ve lisans sözleşmelerinin hazırlanması için hukuki destek alın; bize ulaşın.