Kapalı Alanlarda Tütün Tüketmenin Cezası Nedir?

Tütün Mamulü Tüketimi ve Kanuni Dayanak

Hukuk sistemimizde tütün mamullerinin tüketilmesi belirli alanlarda yasaklanmış ve bu yasağa aykırı hareket edenlere yönelik yaptırımlar düzenlenmiştir. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.39, üç tür yerde tütün mamulü tüketen kişiye verilecek idari para cezasını ve bu cezayı verecek makamı belirler. Tütün ürünlerinin tüketilemeyeceği yerlerin kapsamı ise Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun'da daha geniş biçimde düzenlenmiştir: bu Kanun yasağı lokantalar, kahvehane ve kafeterya gibi işletmeler, taksiler ve hususi araçların sürücü koltukları gibi alanlara da yayar ve bu alanlarda tütün ürünü tüketenlerin Kabahatler Kanunu'ndaki bu hükme göre cezalandırılacağını öngörür; bu yazı yalnızca Kabahatler Kanunu'ndaki hükmü ele alır. Kanun, bu eylemi bir kabahat olarak tanımlayarak toplum sağlığını korumayı amaçlayan bir çerçeve çizer.

Düzenleme kapsamında yasaklanan eylem, tütün mamulü tüketmektir. Bu kuralın uygulanması, mekanın kamuya mı yoksa özel bir işletmeye mi ait olduğuyla doğrudan ilişkilidir. Kanun metni, mekanın türüne göre ceza verme yetkisini de farklı birimlere dağıtarak idari işleyişi netleştirmiştir. Bu sayede hangi durumda hangi görevlinin müdahale edeceği hukuksal bir zemine oturtulmuştur.

Madde, tütün mamulü tüketilmesine tahsis edilen alanlar için bir istisna tanır. Bu istisna maddenin birinci fıkrasında, yani kamu hizmet binalarının kapalı alanlarına ilişkin hükümde yer alır: birinci fıkra hükmü, tütün mamulü tüketilmesine tahsis edilen alanlarda uygulanmaz. Toplu taşıma araçlarına ve özel hukuk kişilerine ait binalara ilişkin fıkralarda aynı istisna cümlesi tekrarlanmamıştır.

İhlal Durumunda Aranılan Şartlar ve Unsurlar

Kapalı alanlarda tütün tüketme kabahatinin oluşması için mekanın niteliği en temel unsurdur. Kamu hizmet binalarının kapalı alanlarında tütün tüketen kişi için doğrudan idari yaptırım süreci başlar. Burada mekanın kamu hizmeti verilen bir bina olması ve kapalı bir alan niteliği taşıması, kanuni şartların oluşması için yeterlidir. Bu şartlar sağlandığında ilgili birim amiri tarafından yetkilendirilen görevliler müdahale eder.

Toplu taşıma araçlarında ise aracın kamuya ait olması ya da özel hukuk kişilerince işletilmesi cezayı verecek makamı belirler. Kamuya ait araçlarda ceza verme yetkisi bakımından birinci fıkra hükmü uygulanırken, özel hukuk kişileri tarafından işletilen araçlarda farklı bir süreç işler. Özel işletmeler tarafından işletilen araçlarda kabahat işlendiğinde, ceza yetkisi ilk başvurulan kolluk birimi yetkililerindedir. Bu durum, mekanın işletmecisinin kim olduğuna göre hukuki sonuçları değiştirir.

Özel işletmelere ait binaların kapalı alanlarında ise ek bir şart aranmaktadır. Üçüncü fıkra, özel hukuk kişilerine ait olan ve herkesin girebileceği binaların kapalı alanlarını kapsar ve cezayı, tütün mamullerinin tüketilemeyeceğini belirtir açık bir işarete yer verilmesine rağmen yasağa aykırı hareket edilmesine bağlar. Madde işaretin nereye konulacağını belirtmez; yalnızca açık olmasını arar. Ayrıca bu fıkradaki ceza şikâyet üzerine verilir.

Cezanın Uygulanma Usulü ve Süreç

İdari para cezalarının uygulanma süreci, ihlalin gerçekleştiği yerin statüsüne göre değişkenlik gösterir. Kamu binalarında yetki, ilgili idari birim amirinin görevlendirdiği kamu görevlilerindedir. Bu görevliler, tütün tüketimi tespit edildiğinde doğrudan müdahale ederek idari yaptırım sürecini başlatma yetkisine sahiptir. Süreç, ihlalin tespitiyle birlikte idari bir işlem olarak yürütülür.

Toplu taşıma araçlarında süreç, aracın kamuya ait olmasına ya da özel hukuk kişilerince işletilmesine göre iki farklı yolla ilerler. Kamuya ait araçlarda idari para cezası verme yetkisi bakımından birinci fıkra hükmü uygulanır. Özel hukuk kişileri tarafından işletilen toplu taşıma araçlarında ise ceza, ilk başvurulan kolluk birimi yetkilileri tarafından verilir. Yani bu hâlde cezayı aracın sürücüsü ya da işletmecisi değil, kendisine başvurulan kolluk birimi keser.

Özel binaların kapalı alanlarında ise süreç şikâyet mekanizmasına dayanır. İşletme sahibi veya diğer kişiler, tütün tüketme yasağına aykırı hareket edildiğini fark ettiklerinde en yakın kolluk birimine başvurabilirler. Şikâyet üzerine harekete geçen kolluk birimi yetkilileri, gerekli incelemeyi yaptıktan sonra idari para cezasını uygular. Bu durumda doğrudan tespit yerine şikâyet üzerine bir süreç işlemektedir.

İdari Yaptırımlar ve Hukuki Sonuçlar

Kabahatlerin işlenmesi sonucunda ortaya çıkan temel hukuki sonuç idari para cezasıdır. Kanun metninde belirtilen tüm ihlal türlerinde, tütün tüketme eylemi karşılığında bir idari para cezası öngörülmüştür. Bu fiil suç değil, kabahattir; karşılığı hapis ya da adli para cezası değil, idari para cezasıdır. Cezanın tutarı Kanun'da maktu olarak belirlenmiştir ve üç hâl için de aynıdır; güncel tutar için yürürlükteki miktara bakılmalıdır.

Yaptırımların uygulanmasıyla birlikte, kişinin idari bir borç altına girmesi söz konusudur. İhlal edilen kuralın niteliğine göre, ceza ya kamu görevlileri tarafından ya da kolluk birimleri tarafından tesis edilir. Madde, tütün mamulü tüketen kişi için idari para cezası dışında bir yaptırım öngörmez. İşletme sorumlularının yükümlülükleri ve bunlara ilişkin yaptırımlar bu maddenin değil, özel kanunun konusudur.

Hukuki sonuçlar, ihlalin yapıldığı yerin türüne göre farklılaşan yetkili makamlar üzerinden yürütülür. Kamu hizmet binalarında ve kamuya ait toplu taşıma araçlarında yetki, ilgili idari birim amirinin yetkili kıldığı kamu görevlilerindedir. Özel hukuk kişilerince işletilen toplu taşıma araçlarında ilk başvurulan kolluk birimi, özel hukuk kişilerine ait ve herkesin girebileceği binalarda ise şikâyet üzerine en yakın kolluk birimi yetkilidir.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

Uygulamada en sık karşılaşılan durumlardan biri, tütün tüketimine ayrılmış alanların karıştırılmasıdır. Kanun, kamu hizmet binalarına ilişkin birinci fıkra hükmünün tütün mamulü tüketilmesine tahsis edilen alanlarda uygulanmayacağını açıkça belirtmiştir. Bir alan bu amaçla tahsis edilmişse, orada tütün tüketilmesi birinci fıkradaki kabahati oluşturmaz. Bu ayrımın bilinmemesi, gereksiz yaptırım tartışmalarına yol açabilmektedir.

Özel işletmelerde en kritik nokta uyarı levhasının bulunup bulunmadığıdır. Bir binanın kapalı alanında tütün tüketilmesi nedeniyle ceza kesilebilmesi için, mekanın tütün tüketilemeyeceğine dair açık bir işarete sahip olması gerekir. Üçüncü fıkranın metni cezayı böyle bir işarete yer verilmiş olmasına rağmen yasağa aykırı davranılmasına bağladığından, işaretin bulunup bulunmadığı bu fıkra bakımından belirleyicidir. Bununla birlikte kapalı alanlardaki tütün yasağı özel kanunda ayrıca düzenlendiğinden, somut olayda iki kanunun birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Toplu taşıma araçlarında ise aracın kamuya mı ait olduğu yoksa özel hukuk kişileri tarafından mı işletildiği, cezayı verecek makamı belirler. Bu ayrımı bilmek, hangi birimin yetkili olduğunu anlamak için gereklidir. Bu ayrım yapılmadan yapılan müdahaleler, yetki unsuru bakımından hatalı işlemler doğurabilir. Bu nedenle aracın kamuya mı ait olduğu yoksa özel hukuk kişilerince mi işletildiği uygulama aşamasında belirlenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kapalı alanda sigara içmenin cezası nedir?

Cezası idari para cezasıdır. Tutar Kanun'da maktu olarak belirlenmiştir ve kamu hizmet binaları, toplu taşıma araçları ile özel hukuk kişilerine ait herkesin girebileceği binalar için aynıdır; yere göre değişen, cezayı verecek makamdır.

Özel bir dükkanda sigara içmek için uyarı levhası şart mı?

Kabahatler Kanunu'nun ilgili fıkrası, özel hukuk kişilerine ait ve herkesin girebileceği binaların kapalı alanlarında cezayı, tütün mamullerinin tüketilemeyeceğini belirtir açık bir işarete yer verilmesine rağmen yasağa aykırı davranılmasına bağlar; ceza şikâyet üzerine en yakın kolluk birimince verilir.

Otobüste sigara içilirse cezayı kim keser?

Aracı kimin işlettiğine göre değişir: kamuya ait toplu taşıma araçlarında ilgili idari birim amirinin yetkili kıldığı kamu görevlileri, özel hukuk kişilerince işletilen araçlarda ise ilk başvurulan kolluk birimi yetkilileri cezayı verir.

Tütün içmek için ayrılmış yerlerde ceza var mı?

Kamu hizmet binalarının kapalı alanlarına ilişkin hüküm, tütün mamulü tüketilmesine tahsis edilen alanlarda uygulanmaz; bu alanlarda tütün tüketen kişiye o hükme göre ceza verilmez.