Arama kararı ölçüsüz uygulanan, eşyasına koşulları oluşmadan el konulan veya eşyası zamanında geri verilmeyen kişi, maddi ve manevi zararını Devletten isteyebilir (CMK m.141/1-i ve j). Başvuru, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren 3 ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren 1 yıl içinde yapılmalıdır (CMK m.142/1).
CMK m.141/1 koruma tedbirleri nedeniyle tazminatı düzenler. Arama ve el koyma bakımından iki bent önemlidir: (i) bendi uyarınca hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir şekilde gerçekleştirilen kişi; (j) bendi uyarınca eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine koşulları oluşmadığı hâlde el konulan, korunması için gerekli tedbirler alınmayan, eşyası amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen kişi tazminat isteyebilir.
Bu kişiler maddi ve manevi her türlü zararlarını Devletten isteyebilir. Sorumluluk kusura değil, tedbirin kanuna aykırı veya ölçüsüz uygulanmasına dayanır; tedbiri uygulayan görevlinin kişisel kusurunun ispatı gerekmez.
Hâkim ve Cumhuriyet savcılarının soruşturma veya kovuşturma sırasında verdikleri kararlar ve yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir (CMK m.141/3). Devlet ödediği tazminat için görevini kötüye kullanan hâkim ve savcılara bir yıl içinde rücu eder (CMK m.141/4).
Arama, kural olarak hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılır; konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda kolluk amirinin emri yeterli değildir (CMK m.119/1). Şüphelinin üstü, eşyası, konutu veya işyeri ancak yakalanabileceği ya da delil elde edilebileceği konusunda makul şüphe varsa aranabilir (CMK m.116).
Arama kararında aramanın nedeni olan fiil, aranacak kişi veya yer ve kararın geçerli olacağı süre açıkça gösterilir (CMK m.119/2). Savcı hazır olmaksızın konut veya işyerinde yapılan aramada o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur (CMK m.119/4).
Aramanın sonunda ilgiliye, istemi üzerine aramanın dayanağını gösteren bir belge ve el konulan eşyanın listesi verilir; şüpheyi haklı kılan bir şey bulunmamışsa bu da belgeye yazılır (CMK m.121/1). Bu belge, ileride tazminat talebinde en önemli delillerden biridir.
El konulan eşyanın değerinin muhafazası ve zarar görmemesi için gerekli tedbirlerin alınması zorunludur (CMK m.132/4). Eşyanın korunmaması sonucu doğan hasar, CMK m.141/1-j kapsamında tazminat sebebidir.
Soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmayan veya müsadereye tabi olmayacağı anlaşılan eşyanın re’sen veya istem üzerine geri verilmesine karar verilir; istemin reddine itiraz edilebilir (CMK m.131/1). Eşyanın gereksiz yere uzun süre tutulması “zamanında geri verilmeme” olarak değerlendirilebilir.
Bilgisayar ve dijital cihazlarda kural özel olarak düzenlenmiştir: şifrenin çözülmesi ve gerekli kopyaların alınması hâlinde el konulan cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir (CMK m.134/2). İş bilgisayarı veya telefonu aylarca iade edilmeyen kişiler için bu hüküm önemli bir dayanaktır.
Tazminat istemi, karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılmalıdır (CMK m.142/1). Bu süreler kaçırılırsa talep reddedilir.
İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır; o yer ağır ceza mahkemesi işlemle ilişkiliyse ve başka ağır ceza dairesi yoksa en yakın yer ağır ceza mahkemesi görevlidir (CMK m.142/2). Arama ve el koyma tazminatları bu kural kapsamındadır.
Kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararından sonra yalnızca yakalama ve tutuklamaya dayanan talepler (CMK m.141/1-e, f ve l) ise 7499 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle Tazminat Komisyonu usulüne tabi tutulmuştur (CMK m.142/2). Aynı dilekçede her iki tür talep varsa mahkeme görev alanı dışındakileri ayırarak Komisyona gönderir.
Dilekçede açık kimlik ve adres, zarara uğranılan işlem ile zararın nitelik ve niceliği yazılmalı ve belgeleri eklenmelidir (CMK m.142/3). Eksiklik varsa mahkeme bir ay içinde tamamlanmasını ister; tamamlanmazsa istem reddedilir (CMK m.142/4).
Mahkeme dilekçeyi Hazine temsilcisine tebliğ ederek iki hafta içinde beyanını ister, tazminat hukukunun genel ilkelerine göre araştırma yapar ve kararını duruşmalı olarak verir (CMK m.142/5-7).
Karara karşı istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi istinaf yoluna başvurabilir; bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararları kesindir (CMK m.142/8). Kesinleşen tazminat, bildirilen banka hesabına bildirimden itibaren otuz gün içinde ödenir (CMK m.142/10).
Davayı idare mahkemesinde veya görevli aleyhine açmak: Soruşturma ve kovuşturma işlemlerinden doğan tazminat talebi ağır ceza mahkemesinde ve Devlet aleyhine ileri sürülür (CMK m.141/3 ve m.142/2). Yanlış yerde açılan dava zaman kaybettirir ve süreleri tehlikeye sokar.
Süreyi yanlış hesaplamak: Üç aylık süre kararın verildiği günden değil, kesinleştiğinin tebliğinden başlar; ancak bir yıllık üst sınır tebliğ yapılmasa bile kesinleşmeden itibaren işler. Kesinleşme şerhli karar örneğinin erkenden alınması önerilir.
Zararı belgelememek: Kırılan kapı, hasarlı cihaz, işin durması nedeniyle kaybedilen kazanç gibi kalemler fatura, bilirkişi raporu ve fotoğraflarla desteklenmelidir. Arama tutanağı ve CMK m.121 uyarınca verilen belge mutlaka dosyaya eklenmelidir.
Arama kararı ölçüsüz gerçekleştirildiyse maddi ve manevi zararınızı Devletten isteyebilirsiniz (CMK m.141/1-i).
Önce iade talebinde bulunabilir, reddine itiraz edebilirsiniz (CMK m.131/1); eşyanın zamanında geri verilmemesi tazminat sebebidir (CMK m.141/1-j).
Kesinleşmenin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl (CMK m.142/1).
Oturduğunuz yer ağır ceza mahkemesinde (CMK m.142/2).
Soruşturma işlemlerinden doğan tazminat davaları Devlet aleyhine açılır; Devlet kusurlu görevliye rücu edebilir (CMK m.141/3-4).
El konulan eşyanın korunması için gerekli tedbirler alınmamışsa Devlet sorumludur (CMK m.132/4 ve m.141/1-j).
Evet. Kanunda belirlenen sınırlar içinde nisbi avukatlık ücreti ödenir (CMK m.142/9).
İstemde bulunan, savcı veya Hazine temsilcisi istinafa başvurabilir; bölge adliye mahkemesi kararı kesindir (CMK m.142/8).
Kanuna uygun yakalanan veya tutuklananlardan uzlaşma gibi nedenlerle kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilenler bu tedbirler için tazminat isteyemez (CMK m.144/1-c).
Usul işlemleri, süreler ve kanun yollarında destek için bize ulaşın.
Haksız tutuklama tazminatı nasıl istenir? CMK m.141-144 uyarınca.
Devamını oku ›MakaleHaksız fiilden doğan tazminat isteminde iki yıllık ve on yıllık.
Devamını oku ›MakaleHaksız fiilden doğan tazminatta 2 yıllık ve 10 yıllık zamanaşımı,.
Devamını oku ›