Arama Kararı ve Ev Araması

Evde Arama Hangi Şartlarla Yapılabilir?

Anayasa m.21 uyarınca kimsenin konutuna dokunulamaz; usulüne göre verilmiş hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri olmadıkça konuta girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya el konulamaz.

CMK m.116 uyarınca şüphelinin yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe varsa şüphelinin veya sanığın konutu aranabilir. Arama, bir soruşturma veya kovuşturmanın varlığını ve bu şüpheyi destekleyen olguları gerektirir.

Şüpheli olmayan başka bir kişinin konutu da aranabilir; ancak bunun için aranan kişinin veya suç delillerinin orada bulunduğunun kabul edilebilmesine olanak sağlayan olayların varlığı gerekir (CMK m.117). Şüphelinin izlendiği sırada girdiği yerler için bu sınırlama uygulanmaz.

Ev Araması İçin Kim Karar Verir?

CMK m.119/1 uyarınca konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, ancak hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile yapılabilir.

Kolluk amirinin yazılı emriyle arama yapılabilmesi, kanunda yalnız konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlar dışındaki aramalar için öngörülmüştür. Bu nedenle yalnız kolluk amirinin emrine dayanan bir ev araması kanuna aykırıdır.

Soruşturma evresinde arama kararlarını kural olarak sulh ceza hâkimliği verir. Savcının yazılı emrine dayanan aramada “gecikmesinde sakınca bulunan hâl” şartının somut olarak gerçekleşmiş olması gerekir; bu şart ayrıca denetlenebilir.

Arama Kararında Neler Bulunmalıdır?

CMK m.119/2 uyarınca arama karar veya emrinde; aramanın nedenini oluşturan fiil, aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konutun adresi veya eşya ve karar veya emrin geçerli olacağı zaman süresi açıkça gösterilir.

Adres veya zaman aralığı belirtilmeyen, genel ifadelerle verilmiş arama kararları bu şartı karşılamaz. Karar veya emirde gösterilen süre dışında yapılan arama, dayanaksız kalır.

Arama tutanağına işlemi yapan görevlilerin açık kimlikleri yazılır (CMK m.119/3). Tutanağın aramanın sonunda eksiksiz düzenlenip imzalanması, daha sonra aramanın hukuka uygunluğunun denetlenmesinde temel belgedir.

Ev Araması Nasıl Yapılır, Kimler Bulunabilir?

CMK m.118 uyarınca konutta, işyerinde veya diğer kapalı yerlerde gece vaktinde arama yapılamaz; suçüstü, gecikmesinde sakınca bulunan hâller ve kaçan kişinin yakalanması amacıyla yapılan aramalar bu yasağın istisnasıdır. Gece vakti, uygulamada TCK m.6’daki tanıma göre güneşin batmasından bir saat sonra başlayıp doğmasından bir saat öncesine kadar süren zaman olarak anlaşılır.

Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konutta arama yapılacaksa o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur (CMK m.119/4). Konut sahibi aramada hazır bulunabilir; bulunmazsa temsilcisi, hısımlarından biri, birlikte oturan bir kişi veya komşusu hazır bulundurulur (CMK m.120/1).

Kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz (CMK m.120/3). Arama sonunda istem üzerine aramanın dayanağını ve soruşturma konusu fiili gösteren belge, el konulan eşyanın listesi ve şüpheyi haklı kılan bir şey bulunamamışsa bunu belirten belge verilir (CMK m.121).

Hukuka Aykırı Arama Yapılırsa Ne Olur?

Arama kararına karşı, kararı öğrenme tarihinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK m.268). Sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazları kural olarak numara olarak izleyen sulh ceza hâkimliği inceler.

Kanuna aykırı olarak elde edilen delil, yargılamada ortaya konulması istendiğinde reddolunur (CMK m.206/2-a). Kararsız veya yetkisiz merciin emriyle yapılan aramada elde edilen deliller bu nedenle hükme esas alınamayabilir.

Hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir şekilde gerçekleştirilen kişi, maddi ve manevi zararlarını Devletten isteyebilir (CMK m.141/1-i); istem, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde yapılır (CMK m.142). Hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını arayan kamu görevlisi ayrıca cezalandırılır (TCK m.120).

Arama Sırasında Dikkat Edilecekler

Görevlilerden arama kararını veya yazılı emri görmeyi isteyin; kararı veren merci, adres ve geçerlilik süresini kontrol edin (CMK m.119). Fiziksel olarak direnmek yerine itirazlarınızı tutanağa yazdırın.

Avukatınızı arayın; avukatın hazır bulunmasına engel olunamaz (CMK m.120). Savcı yoksa iki tanığın bulundurulup bulundurulmadığını not edin.

Arama sonunda tutanağı dikkatle okuyun, el konulan eşyanın tam listesini ve kendi beyanlarınızı yazdırın; size belge verilmesini isteyin (CMK m.121). İtiraz için iki haftalık süreyi kaçırmayın (CMK m.268).

Sıkça Sorulan Sorular

Polis kararsız eve girip arama yapabilir mi?

Hayır, konut araması için hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâlde savcının yazılı emri gerekir (CMK m.119, Anayasa m.21).

Kolluk amirinin emriyle ev aranabilir mi?

Hayır, kolluk amirinin emri konut, işyeri ve kapalı alanlar dışındaki aramalar içindir (CMK m.119).

Gece ev araması yapılabilir mi?

Kural olarak hayır; suçüstü ve gecikmesinde sakınca bulunan hâller istisnadır (CMK m.118).

Arama sırasında avukatım bulunabilir mi?

Evet, avukatın hazır bulunmasına engel olunamaz (CMK m.120).

Evde yokken arama yapılabilir mi?

Yapılabilir; bu durumda temsilciniz, hısımınız, birlikte oturan kişi veya komşunuz hazır bulundurulur (CMK m.120).

Arama kararına itiraz süresi ne kadar?

Kararı öğrenmeden itibaren iki haftadır (CMK m.268).

Hukuka aykırı aramada bulunan delil kullanılabilir mi?

Kanuna aykırı elde edilen delil reddolunur (CMK m.206).

Ölçüsüz arama için tazminat istenebilir mi?

Evet, Devletten maddi ve manevi tazminat istenebilir (CMK m.141).

Arama sonunda bana belge verilmesi zorunlu mu?

İsteminiz üzerine arama belgesi ve el konulan eşya listesi verilir (CMK m.121).