İdari Dava Adli Yargıda Açılırsa: Görevsizlik Sonrası 30 Gün

Görevsizlik Kararı ve Kanuni Dayanak

İdari yargı yetkisi kapsamında olan bir uyuşmazlığın, görevli olan Danıştay, idare veya vergi mahkemeleri yerine adli yargı mercilerinde açılması durumunda görevsizlik kararı verilir. Bu durum, yargı yerleri arasındaki görev ayrımından kaynaklanan teknik bir usul hatasıdır. Kanun, bu tür durumlarda davacının görevli mahkemede yeniden dava açabilmesi için özel bir süre ve başvuru tarihi kuralı öngörmüştür.

İdari Yargılama Usulü Kanunu m.9, çözümlenmesi Danıştayın, idare ve vergi mahkemelerinin görevlerine girdiği halde adli yargı yerlerine açılmış bulunan davaları konu alır. Madde, bu davaların görev noktasından reddedilmesi halinde davacının ne yapabileceğini ve hangi sürede hareket etmesi gerektiğini düzenler. Madde dosyanın kendiliğinden görevli mahkemeye gönderilmesinden değil, görevli mahkemede dava açılmasından söz eder. Dava baştan idari yargı içinde görevsiz veya yetkisiz bir mahkemede açılmışsa durum farklıdır: Kanunun ilk incelemeye ilişkin hükmü uyarınca bu halde dava görev veya yetki yönünden reddedilerek dosya görevli veya yetkili mahkemeye gönderilir.

Görevsizlik kararı verildiğinde, davanın açıldığı tarih ile görevli mahkemeye başvurulacak tarih arasındaki hukuki bağ korunur. Kanun, yanlış mahkemeye yapılan başvurunun, doğru mahkemeye yapılmış gibi kabul edilmesini sağlayarak hak kaybını önler. Bu sayede, yargı kolu hatası yapan tarafın hakları, kanunda belirtilen süreler dahilinde korunmaya devam eder.

Görevsizlik Kararının Geçerlilik Şartları

Görevsiz yargı merciine başvurmanın hukuki sonuç doğurabilmesi için davanın Danıştay, idare veya vergi mahkemelerinin görevine giren bir konuda açılmış olması gerekir. Eğer uyuşmazlık adli yargının görev alanına giriyorsa, idari yargı usulüyle ilgili bu maddeden yararlanılamaz. Dolayısıyla, davanın niteliği ve yargı kolunun belirlenmesi, sürecin işleyişi için en temel şarttır.

İkinci şart, adli yargı yerinde açılan davanın görev noktasından reddedilmiş olmasıdır. Madde, 'görev noktasından reddi' ve 'görevsizlik sebebiyle reddedilen davalar' ifadelerini kullanır. Dolayısıyla davanın esastan veya başka bir usul nedeniyle sonuçlanması halinde bu madde uygulanmaz; aranan, adli yargı yerinin kendisini görevsiz görerek davayı reddetmesidir.

Üçüncü unsur, görevsizlik kararının kesinleşmesidir. Otuz günlük süre, karar verildiği veya tebliğ edildiği gün değil, bu husustaki kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle davacının, görevsizlik kararının hangi tarihte kesinleştiğini takip etmesi ve bu tarihi belgeleyebilmesi gerekir.

Süreler ve Başvuru Usulü

Görevsizlik kararı kesinleştiğinde, görevli mahkemede dava açmak için tanınan süre otuz gündür. Bu süre, görevsizlik kararının kesinleşmesini izleyen günden itibaren başlar. Dava bu süre içinde görevli mahkemede açılırsa, görevsiz yargı merciine başvurma tarihi idari yargı yerine başvurma tarihi olarak kabul edilir.

Kanun, otuz günlük sürenin kaçırılması ihtimali için de bir hüküm getirmiştir. Görevsizlik kararının kesinleşmesinden sonra otuz günlük süre geçirilmiş olsa dahi, idari dava açılması için öngörülen süre henüz dolmamışsa bu süre içinde idari dava açılabilir. Yani bu durumda davacı, idari dava açma süresinin kalan kısmı içinde görevli mahkemede dava açma imkânını korur.

Başvuru tarihi konusu, maddenin en önemli sonucudur. Görevsiz yargı merciine başvurma tarihi, Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine başvurma tarihi olarak kabul edilir. Böylece idari dava açma süresine uyulup uyulmadığı, adli yargıdaki ilk başvuru tarihine göre değerlendirilir. Bu kabul, davanın otuz günlük süre içinde görevli mahkemede açılmış olmasına bağlıdır. Doktrinde ayrıca, bu kuralın uygulanabilmesi için adli yargıda açılan ilk davanın da idari dava açma süresi içinde açılmış olması gerektiği belirtilmektedir.

Hakların Korunması ve Sonuçlar

Yanlış mahkemede açılan davanın görevsizlik sebebiyle reddedilmesi, davanın esastan reddedildiği anlamına gelmez. Sadece yargı yerinin yanlış seçildiğini gösterir. Bu durum, davanın haklılığına dair bir hüküm içermez. Dolayısıyla, tarafların hakları, doğru mahkemede yeniden dava açma imkanıyla korunmaya devam eder.

Görevli mahkemede davanın yeniden açılmasıyla birlikte, ilk başvurunun tarihi esas alınır. Böylece adli yargıda geçen süre, idari dava açma süresinin hesabında davacının aleyhine sonuç doğurmaz.

Davacı, hem otuz günlük süreyi hem de idari dava açma süresini kaçırırsa bu maddenin sağladığı imkândan yararlanamaz. Bu nedenle kesinleşme tarihinden sonraki otuz günlük süre dikkatle takip edilmelidir.

Uygulamada Karşılaşılan Hatalar

En sık yapılan hatalardan biri, görevsizlik kararının kesinleşme tarihinin takip edilmemesidir. Otuz günlük süre kesinleşmeyi izleyen günden itibaren işlediğinden, kesinleşme tarihini bilmeyen davacı sürenin ne zaman dolacağını da hesaplayamaz. Kararın hangi tarihte kesinleştiğinin öğrenilmesi, sürenin doğru hesaplanması için gereklidir.

Bir diğer hata ise otuz günlük sürenin başlangıç tarihinin yanlış hesaplanmasıdır. Süre, kararın tebliğinden değil, kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Bu ayrım bilinmezse süre yanlış hesaplanır.

Son olarak, idari dava açma süresi ile otuz günlük süre birbirine karıştırılmamalıdır. Görevsizlik kararının kesinleşmesini izleyen otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılırsa, adli yargıdaki ilk başvuru tarihi idari yargıya başvuru tarihi sayılır; bu nedenle idari dava açma süresinin bu arada dolmuş olması tek başına engel oluşturmaz. Otuz günlük süre kaçırılmışsa, ancak idari dava açma süresi henüz dolmamışsa bu süre içinde dava açılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yanlış mahkemede dava açarsam hakkımı kaybeder miyim?

İdari yargının görevine giren bir dava adli yargıda açılıp görev noktasından reddedilirse, bu kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açarak hakkınızı koruyabilirsiniz; bu durumda adli yargıya başvurma tarihiniz esas alınır.

Görevsizlik kararından sonra dava açma süresi ne kadardır?

Görevsizlik kararının kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılması gerekmektedir.

Dava açtığım tarih yanlış mahkemede de geçerli sayılır mı?

Evet. Görevsiz yargı merciine başvurma tarihi, Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine başvurma tarihi olarak kabul edilir. Bunun için görevsizlik kararının kesinleşmesini izleyen otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılmalıdır.

İdari dava açma sürem dolmak üzereyken görevsizlik kararı gelirse ne yapmalıyım?

Görevsizlik kararının kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açabilirsiniz; bu durumda adli yargıya başvurduğunuz tarih esas alınır. Otuz günlük süreyi geçirseniz bile, idari dava açma süreniz henüz dolmamışsa bu süre içinde idari dava açabilirsiniz.