Coğrafi İşaret Tescili

Coğrafi İşaret Nedir?

Coğrafi işaret, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökeninin bulunduğu yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş ürünleri gösteren işarettir (SMK m.34/1). Menşe adı ve mahreç işareti olmak üzere iki türü vardır.

Menşe adında ürünün tüm özellikleri coğrafi alandan kaynaklanırken, mahreç işaretinde ürünün belirli bir özelliği o yöreye bağlıdır.

Tescil Süreci ve Başvuru

Coğrafi işaret tescili için Türk Patent ve Marka Kurumu'na başvurulur. Başvuruyu; üretici grupları, ilgili kamu kurumları ve ürünle ilgili meslek kuruluşları yapabilir. Tek bir üretici, kural olarak tek başına başvuru sahibi olamaz.

Başvuruda ürünün tanımı, üretim yöntemi ve coğrafi alanla bağı ile denetim biçimi yer alır.

Korumanın Niteliği

Coğrafi işaret, bir kişinin tekeline verilen bir marka gibi değildir; tescil edilen işareti, belirlenen koşullara uyan tüm üreticiler kullanabilir. Tescil sonrası ürünün belirlenen özelliklere uygunluğu düzenli olarak denetlenir.

Coğrafi işaretin amaç dışı veya koşullara aykırı kullanımı, hukuki yaptırımlara tabidir.

Süreç Nasıl İşler

Başvuru Türk Patent ve Marka Kurumuna yapıldıktan sonra Kurum, dosyayı kanunda aranan şartlar bakımından inceler; uygun bulunan başvurular Bültende yayımlanır (Sınai Mülkiyet Kanunu m.38). Yayım, üçüncü kişilerin başvurudan haberdar olmasını ve varsa itirazlarını sunmasını sağlar. İnceleme sırasında ürünün coğrafi alanla bağı, üretim yöntemi ve denetim düzeni değerlendirilir; Kurum gerekli gördüğünde ilgili kurum ve kuruluşlardan görüş isteyebilir. Belge eksikliği bulunan başvurularda tamamlama için süre verilir ve süresinde giderilmeyen eksiklikler ret sebebidir.

Reddedilen başvurunun sahibi, kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde gerekçeli ve yazılı olarak Kuruma itiraz edebilir. Üçüncü kişiler ya da önceki tarihli hak sahipleri ise başvurunun Bültende yayımlandığı tarihten itibaren üç ay içinde itirazda bulunabilir (Sınai Mülkiyet Kanunu m.40). İtiraza ilişkin ücretin aynı süre içinde ödenmesi zorunludur. İtirazlar Kurul tarafından incelenir; Kurum gerekli görürse tarafları uzlaşmaya teşvik edebilir. Süreç olumlu sonuçlanırsa tescil kararı verilir, tescil Bültende yayımlanır ve sicile kaydedilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Sınai mülkiyet uyuşmazlıklarında görevli mahkeme, fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi ile fikri ve sınai haklar ceza mahkemesidir (Sınai Mülkiyet Kanunu m.156). Bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde, belirlenen asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri bu sıfatla davalara bakar. Coğrafi işaret hakkına tecavüz iddiasıyla açılacak tespit, men ve tazminat davaları da bu mahkemelerde görülür. Görev kuralı kamu düzenine ilişkindir ve yargılamanın her aşamasında mahkemece kendiliğinden gözetilir. Ceza yönü bakımından şikâyet ve soruşturma süreçleri de bu ihtisas mahkemelerinin görev alanı içinde yürütülür.

Kurumun nihai kararlarının iptali istemiyle açılacak davalar, kanunda öngörülen süre içinde Ankara fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde açılır. Tescil edilen coğrafi işareti kullanma hakkına sahip olanlar ise tecavüz fiillerini tescil ettirene noter aracılığıyla bildirerek dava açılmasını isteyebilir; tescil ettiren talebi kabul etmez veya bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde dava açmazsa, kullanma hakkı sahipleri bildirimi de ekleyerek kendi adlarına dava açabilir (Sınai Mülkiyet Kanunu m.53). Bu yol, denetim düzeninin işlerliğini destekler.

Sıkça Sorulan Sorular

Coğrafi işareti kim tescil ettirebilir?

Üretici grupları, ilgili kamu kurumları ve meslek kuruluşları başvurabilir; tek bir üretici kural olarak tek başına başvuru sahibi olamaz.

Menşe adı ile mahreç işareti arasındaki fark nedir?

Menşe adında ürünün tüm özellikleri coğrafi alandan kaynaklanır; mahreç işaretinde ürünün belirli bir özelliği yöreye bağlıdır.

Coğrafi işareti kimler kullanabilir?

Tescilli koşullara uyan bölgedeki tüm üreticiler kullanabilir; coğrafi işaret tek kişinin tekeline verilmez.

Başvuru öncesi coğrafi işaret tescil şartları dikkatle değerlendirilmelidir.