Ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışan, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 13. maddesi uyarınca iş sağlığı ve güvenliği kuruluna, kurul bulunmayan işyerlerinde ise işverene başvurarak durumun tespitini ve gerekli tedbirlerin alınmasına karar verilmesini talep edebilir. Kurul acilen toplanır, işveren derhâl karar verir ve durum tutanakla tespit edilerek çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı olarak bildirilir.
Çalışmaktan kaçınma hakkı, 6331 sayılı Kanunun 13. maddesinde düzenlenmiştir. Hakkın doğması için tehlikenin ciddi ve yakın olması aranır. Uzak, soyut veya olası nitelikteki riskler bu hakkı doğurmaz.
Ciddilik, tehlikenin gerçekleşmesi hâlinde doğacak zararın ağırlığına; yakınlık ise tehlikenin gerçekleşme ihtimalinin zaman bakımından yakınlığına işaret eder. Bu iki unsurun birlikte bulunması gerekir.
Hak, iş sözleşmesiyle çalışanların yanında kamu personeli bakımından da uygulanır. Kanunun kapsamı dışında bırakılan çalışma ilişkileri ise bu hükümden yararlanamaz.
Çalışan öncelikle iş sağlığı ve güvenliği kuruluna başvurur. Kurulun bulunmadığı işyerlerinde başvuru doğrudan işverene yapılır. Başvurunun yazılı yapılması, ispat kolaylığı sağlar.
Kurul acilen toplanarak karar verir; kurul bulunmayan işyerlerinde işveren derhâl kararını verir. Her iki hâlde de durum tutanakla tespit edilir ve karar çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı olarak bildirilir.
Kanun, karar için gün olarak bir süre öngörmemiş, acilen ve derhâl ifadelerini kullanmıştır. Bu ifadeler, işverenin makul olmayan bir gecikmeye yol açamayacağı anlamına gelir.
Kurul veya işveren çalışanın talebi yönünde karar verirse çalışan, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Bu süre boyunca iş görme borcunu yerine getirmemesi haklı sayılır.
Kanun, çalışmaktan kaçınılan dönemdeki ücret ile kanunlardan ve iş sözleşmesinden doğan diğer hakların saklı olduğunu açıkça belirtir. Dolayısıyla bu dönem için ücret kesintisi yapılamaz.
Bu dönemde çalışanın işe devam etmemesi devamsızlık sayılmaz. Devamsızlık gerekçesiyle yapılacak bir fesih haklı nedene dayanmaz.
Kanunun üçüncü fıkrası, ciddi ve yakın tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda çalışanlara ayrı bir yetki tanır. Bu hâlde çalışan, başvuru usulüne uymak zorunda olmaksızın işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk ederek belirlenen güvenli yere gider.
Bu davranış nedeniyle çalışanların haklarının kısıtlanamayacağı açıkça hükme bağlanmıştır. İşyerini terk etme, disiplin cezası veya fesih sebebi olarak kullanılamaz.
Güvenli toplanma yerinin önceden belirlenmiş ve çalışanlara duyurulmuş olması, acil durum planları kapsamında işverenin yükümlülüğüdür.
Kanunun dördüncü fıkrasına göre iş sözleşmesiyle çalışanlar, talep etmelerine rağmen gerekli tedbirlerin alınmadığı durumlarda tabi oldukları kanun hükümlerine göre iş sözleşmelerini feshedebilir. İş Kanununa tabi işçi bakımından bu, 24. madde çerçevesinde derhal fesih anlamına gelir.
Toplu sözleşme veya toplu iş sözleşmesiyle çalışan kamu personeli, bu maddeye göre çalışmadığı dönemde fiilen çalışmış sayılır. Bu hüküm, kamu görevlilerinin özlük hakları bakımından önem taşır.
Kanunun beşinci fıkrası uyarınca 25. maddeye göre işyerinde işin durdurulması hâlinde 13. madde hükümleri uygulanmaz. İşin durdurulması hâlinde ücret ödeme yükümlülüğü ayrı bir hükümle düzenlenmiştir.
Başvurunun yazılı yapılması ve bir örneğinin çalışanda kalması, sonraki bir uyuşmazlıkta belirleyici olur. Elektronik posta veya işyeri evrak kayıt sistemi üzerinden yapılan başvurular da delil değeri taşır.
Kurul kararının veya işveren kararının yazılı olarak bildirilmesi kanuni bir zorunluluktur. Bildirim yapılmaması hâlinde çalışanın bu durumu tutanakla veya yazılı başvuruyla kayıt altına alması yerinde olur.
Tehlikenin ciddiliği ve yakınlığı bakımından risk değerlendirmesi raporu, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı tespitleri, bakım kayıtları ve varsa müfettiş raporları temel delil kaynaklarıdır.
Kesilemez. Kurul veya işveren talep yönünde karar verirse, çalışmaktan kaçınılan dönemdeki ücret ile kanunlardan ve iş sözleşmesinden doğan diğer haklar saklıdır.
Ciddi ve yakın tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda çalışan, başvuru usulüne uymak zorunda olmaksızın işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk edip güvenli yere gidebilir.
Talep etmesine rağmen gerekli tedbirler alınmazsa işçi, tabi olduğu kanun hükümlerine göre iş sözleşmesini feshedebilir. İş Kanununa tabi işçi için bu derhal fesih hakkıdır.
Hayır. Kanunun 25. maddesine göre işyerinde işin durdurulması hâlinde 13. madde hükümleri uygulanmaz; bu durumda ücret ödemesi ayrı hükme tabidir.
Hayır. Kurul kurulması belirli işyerleri bakımından zorunludur. Kurulun bulunmadığı işyerlerinde başvuru doğrudan işverene yapılır ve işveren derhâl karar verir.
İş kazası bildirimleri, işin durdurulması kararına itiraz, çalışmaktan kaçınma hakkının kullanılması ve iş kazasından doğan tazminat taleplerinde büromuzdan hukuki destek alabilirsiniz.
İşverenin risk değerlendirmesi ve önlem alma borcu.
Devamını oku ›MakaleÇalışanın uyma, bildirme ve işbirliği yükümlülükleri.
Devamını oku ›Makale24. maddedeki sağlık, ahlak ve zorlayıcı sebepler.
Devamını oku ›