Birden Fazla Davalı Varsa Dava Nerede Açılır?

Birden Fazla Davalılı Davalarda Yetki

Hukuk davalarında davanın hangi yer mahkemesinde görüleceği yetki kurallarına göre belirlenir. Davalı tarafın birden fazla olduğu durumlarda kanun koyucu davacıya bir kolaylık tanımıştır. Bu durumda dava, davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.7 ile düzenlenen bu kural, yargılamanın başında yetkili mahkemenin belirlenmesi bakımından önem taşır. Davacı, her davalı için ayrı yerde dava açmak zorunda kalmaz; davalılardan yalnızca birinin yerleşim yeri mahkemesinde hepsine karşı davasını açabilir. Böylece aynı uyuşmazlık tek bir mahkemede görülür.

Yetki kuralları genel yetki ve özel yetki olarak ikiye ayrılır. Birden fazla davalı bakımından kural davalılardan birinin yerleşim yeri olsa da, dava sebebine göre kanunda davalıların tamamı hakkında ortak yetkiyi taşıyan bir mahkeme belirtilmişse davaya o yer mahkemesinde bakılır. Bu ayrım, davanın hangi yer mahkemesinde açılacağının temelini oluşturur ve usul ekonomisi açısından büyük önem taşır.

Yetki Kurallarının Uygulanma Şartları

Davalılardan birinin yerleşim yerini seçebilmek için öncelikle davalı tarafın birden fazla olması şarttır. Eğer davalı sayısı tek ise genel yetki kuralları geçerli olur. Birden fazla davalının varlığı durumunda ise davacı, davalıların yerleşim yerlerinden herhangi birini yetkili mahkeme olarak belirleyebilir.

Ancak bu kuralın bir istisnası vardır. Dava sebebine göre kanunda davalıların tamamı hakkında ortak yetkiyi taşıyan bir mahkeme belirtilmişse, davaya o yer mahkemesinde bakılır. Bu durumda davacı, davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesini seçemez.

Yani davacı, davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesi ile kanunda belirtilen ortak yetkili mahkeme arasında seçim yapamaz. Kanun dava sebebine göre tüm davalılar için ortak yetkili bir mahkeme göstermişse, davaya o mahkemede bakılır. Bu kurala uyulması, davanın yetki itirazı nedeniyle uzamasını önler.

Davanın Ayrılması ve Yetkisizlik Kararı

Kanun, seçim imkânının kötüye kullanılmasına karşı bir önlem öngörmüştür. Davanın, davalılardan birini sırf kendi yerleşim yeri mahkemesinden başka bir mahkemeye getirmek amacıyla açıldığı deliller veya belirtilerle anlaşılabilir. Örneğin uyuşmazlıkla gerçek bir ilgisi bulunmayan bir kişi, yalnızca onun yerleşim yerinde dava açabilmek için davalı gösterilmiş olabilir.

Bu durumda mahkeme, ilgili davalının itirazı üzerine, onun hakkındaki davayı ayırarak yetkisizlik kararı verir. Karar yalnızca itiraz eden ve başka mahkemeye getirilmek istenen davalıya ilişkindir; diğer davalılar hakkındaki dava aynı mahkemede görülmeye devam eder. Mahkeme bu kararı kendiliğinden değil, ilgili davalının itirazı üzerine verir. Yetkisizlik kararından sonra kanunun genel kuralı uygulanır: taraflardan biri, kararın kesinleşmesinden (kanun yoluna başvurulmuşsa başvurunun reddi kararının tebliğinden) itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesini istemelidir; aksi hâlde ayrılan dava açılmamış sayılır.

Bu usul kuralı, yetki kurallarının kötüye kullanılmasını engellemek için getirilmiştir. Davacının davanın taraflarını stratejik olarak seçerek yetkili mahkemeyi manipüle etmesi, yargılamanın uzamasına ve usul ekonomisine aykırılığa neden olur. Bu nedenle mahkeme, itiraz üzerine ayrılma kararı vererek süreci düzeltir.

Hakların Kullanımı ve Seçimlik Haklar

Davacı, birden fazla davalının bulunduğu durumlarda davalıların yerleşim yeri mahkemeleri arasında seçim yapabilir. Bu seçim davanın açılmasıyla kullanılmış olur ve davanın hangi mahkemede görüleceğini belirler. Davacının seçtiği mahkeme, kanundaki koşullar gerçekleşmişse bütün davalılar bakımından yetkilidir.

Seçimlik hak kullanımı sırasında dikkat edilmesi gereken husus, davanın konusunun ve sebebinin niteliğidir. Eğer dava sebebine göre kanunda davalıların tamamı hakkında ortak yetkiyi taşıyan bir mahkeme belirtilmişse, seçimlik hak kullanılamaz. Bu durumda davaya kanunun gösterdiği o yer mahkemesinde bakılır.

Davacı, davasını açarken yetkili mahkemeyi de seçmiş olur. Kanunda davalıların tamamı için ortak yetkili bir mahkeme belirtilmişken dava başka bir yerde açılırsa davacı yetki itirazıyla karşılaşabilir. Bu itirazın hangi süre içinde ve nasıl ileri sürüleceği, ilgili yetki kuralının kesin olup olmamasına göre değişir. Ortak yetkili mahkemenin kesin yetkili sayılıp sayılmayacağı ise öğretide ve Yargıtay daireleri arasında tartışmalıdır; bu nedenle mahkemenin bu durumu kendiliğinden gözetip gözetmeyeceği kesin olarak söylenemez.

Uygulamada Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

En sık yapılan hatalardan biri, kanunda tüm davalılar için ortak yetkili bir mahkeme öngörülmüşken, yalnızca bir davalının yerleşim yerine göre dava açmaktır. Bu durumda davaya ortak yetkili mahkemede bakılması gerekir. Yanlış yerde açılan dava yetki itirazına ve yetkisizlik kararına konu olabilir; bu da yargılamanın uzamasına yol açar.

Bir diğer hata, davayı sırf bir davalıyı kendi yerleşim yeri mahkemesinden başka bir mahkemeye getirmek amacıyla açmaktır. Bu amaç deliller veya belirtilerle anlaşılırsa mahkeme, ilgili davalının itirazı üzerine onun hakkındaki davayı ayırır ve yetkisizlik kararı verir. Böylece o davalı hakkındaki dava, diğer davalılarla birlikte bu mahkemede görülmez.

Dava açmadan önce, dava sebebine göre kanunda davalıların tamamı hakkında ortak yetkili bir mahkeme belirtilip belirtilmediği kontrol edilmelidir. Böyle bir kural varsa davacı, davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesini seçemez. Bu noktanın gözden kaçırılması yetki itirazıyla karşılaşılmasına neden olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Birden fazla davalı varsa dava nerede açılır?

Dava, davalılardan herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Ancak kanunda tüm davalılar için ortak bir yetki kuralı belirtilmişse, dava o yer mahkemesinde açılmalıdır.

Davayı sadece yetkiyi değiştirmek için açarsam ne olur?

Davanın, davalılardan birini sırf kendi yerleşim yeri mahkemesinden başka bir mahkemeye getirmek amacıyla açıldığı deliller veya belirtilerle anlaşılırsa, mahkeme ilgili davalının itirazı üzerine onun hakkındaki davayı ayırarak yetkisizlik kararı verir.

Kanunda özel bir mahkeme belirtilmişse seçim yapabilir miyim?

Hayır. Dava sebebine göre kanunda davalıların tamamı hakkında ortak yetkiyi taşıyan bir mahkeme belirtilmişse, davaya o yer mahkemesinde bakılır; davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesi seçilemez.

Davalılardan biri itiraz ederse onun hakkındaki dava ayrılır mı?

Davanın sırf o davalıyı kendi yerleşim yeri mahkemesinden başka bir mahkemeye getirmek amacıyla açıldığı deliller veya belirtilerle anlaşılırsa evet; mahkeme itiraz eden davalı hakkındaki davayı ayırarak yetkisizlik kararı verir. Diğer davalılar hakkındaki dava devam eder.