Avukatsız Dava Açılabilir mi?

Avukatsız Dava Açma Hakkının Dayanağı Nedir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, dava ehliyeti bulunan herkesin davasını kendisi veya tayin ettiği vekil aracılığıyla açıp takip edebileceğini düzenler (6100 sayılı HMK m.71). Dava ehliyeti, medeni hakları kullanma ehliyetine göre belirlenir (HMK m.51); ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişi bu ehliyete sahiptir (TMK m.10), küçükler ve kısıtlılar ise kanuni temsilcileri aracılığıyla hareket eder.

Avukatlık Kanunu, mahkeme önünde gerçek ve tüzel kişilere ait hakları dava etmeyi ve savunmayı kural olarak baroda yazılı avukatlara bırakır (1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.35/1). Aynı maddenin üçüncü fıkrası ise dava açmaya yeteneği olan herkesin kendi davasına ait evrakı düzenleyebileceğini, davasını bizzat açabileceğini ve işini takip edebileceğini belirtir. Bu nedenle kanuni temsil hâlleri dışında, avukat olmayan bir yakının başkası adına dava takip etmesi mümkün değildir.

Aynı fıkra, belirli bir esas sermaye eşiğini aşan anonim şirketler ile üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatiflerine sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğü getirir (Avukatlık Kanunu m.35/3). Bu yükümlülüğe aykırılık, Cumhuriyet savcısınca uygulanan idari para cezasına bağlanmıştır.

Dava Dilekçesinde Nelere Dikkat Edilmeli?

Dava dilekçesinde mahkemenin adı, tarafların ad, soyad ve adresleri, davacının T.C. kimlik numarası, dava konusu ve malvarlığı davalarında değeri, iddiaya dayanak vakıaların sıra numarası altında açık özetleri, her vakıanın hangi delille ispatlanacağı, hukuki sebepler, açık talep sonucu ve imza bulunur (HMK m.119/1). Avukatsız açılan davalarda en sık eksik kalan unsurlar, vakıa ile delil arasındaki bağlantı ve talep sonucunun açıklığıdır.

Mahkeme adı, dava değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler dışındaki eksiklikler için hâkim davacıya bir haftalık kesin süre verir; bu sürede eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m.119/2). Dilekçenin bölüm bölüm nasıl kurulacağı dava dilekçesi nasıl yazılır yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.

Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılması zorunlu olduğunda maddi veya hukuki açıdan belirsiz ya da çelişkili gördüğü hususlarda taraflara açıklama yaptırabilir, soru sorabilir ve delil gösterilmesini isteyebilir (HMK m.31). Bu yetki, tarafın hiç ileri sürmediği vakıaların veya göstermediği delillerin mahkemece kendiliğinden tamamlanacağı anlamına gelmez.

Harç ve Masraflar Nasıl Ödenir?

Davacı, yargılama harçlarını ve her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılan gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır (HMK m.120/1). Avansın dava sırasında yetersiz kaldığı anlaşılırsa eksiğin tamamlanması için iki haftalık kesin süre verilir (HMK m.120/2); tanık, bilirkişi veya keşif gibi deliller için ayrıca delil avansı istenir (HMK m.324).

Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan bu giderleri karşılayamayan kişi, talebi açıkça dayanaktan yoksun değilse adli yardımdan yararlanabilir (HMK m.334/1). Başvurunun şartları ve belgeleri adli yardım başvurusu yazısında ele alınmıştır.

Elektronik ortamda, güvenli elektronik imza kullanılarak dava açılabilir, harç ve avans ödenebilir, dava dosyaları incelenebilir (HMK m.445/2). Avukatı olmayan kişiler bu işlemleri UYAP Vatandaş Portalı üzerinden yürütebilir; dava açma ve imzalı evrak gönderme için elektronik imza gerekir, dosya görüntüleme ise e-Devlet girişiyle yapılabilir.

Avukatsız Davayı Kaybedersem Ne Öderim?

Yargılama giderleri aleyhine hüküm verilen taraftan alınır (HMK m.326/1). Karşı taraf avukatla temsil ediliyorsa mahkemenin tarifeye göre takdir ettiği vekâlet ücreti de yargılama giderine dahildir ve kaybeden tarafa yükletilir (HMK m.323/1-ğ, m.330). Davayı avukatsız açmak bu riski ortadan kaldırmaz.

Avukatsız takip edilen davayı kazanan taraf lehine ise vekâlet ücretine hükmedilmez, çünkü vekâlet ücreti yalnız vekil ile takip edilen davalarda taraf lehine takdir edilir (HMK m.330). Buna karşılık tarafın duruşmalarda hazır bulunduğu günlere ait gündelik, yol ve konaklama giderlerine karşılık hâkimin takdir edeceği miktar yargılama giderine eklenir (HMK m.323/1-g).

Hiçbir hakkı olmadığı hâlde dava açan taraf, yargılama giderlerinden başka karşı tarafın avukatıyla kararlaştırdığı vekâlet ücretinin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir; ayrıca disiplin para cezası uygulanabilir (HMK m.329). Bu nedenle dayanağı zayıf bir talebin dava yoluna taşınmadan önce delilleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Kendi Davanızı Takip Ederken Hangi Süreler Kaçırılmamalı?

Avukatsız takipte en büyük risk, kesin sürelerin kaçırılmasıdır. Dilekçe eksikliğini tamamlama süresi bir hafta (HMK m.119/2), eksik gider avansını tamamlama süresi iki hafta (HMK m.120/2), ilk derece kararına karşı istinaf süresi ise ilamın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.345). Bu süreler geçtikten sonra yapılan işlem, kural olarak sonuç doğurmaz.

Usulüne uygun davet edilen taraflar duruşmaya gelmezse dosya işlemden kaldırılır (HMK m.150/1); işlemden kaldırılan dosya üç ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.150/4-5). Duruşma günlerinin, tebligatların ve ara kararların düzenli izlenmesi bu nedenle zorunludur; UYAP Vatandaş Portalı ve e-Devlet üzerinden dosya safahatı takip edilebilir.

Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır: kira ilişkisi, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıkları (6325 sayılı HUAK m.18/B), konusu para olan ticari davalar (TTK m.5/A) ile işçi ve işveren alacakları ve işe iade talepleri (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3) bunlardandır. Arabulucuya başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (HUAK m.18/A-2).

Sıkça Sorulan Sorular

Avukat tutmadan boşanma davası açabilir miyim?

Evet; dava ehliyeti bulunan herkes davasını kendisi açıp takip edebilir (HMK m.71, Av.K. m.35/3). Dilekçe şartlarına, harç ve avansa ve kesin sürelere uyma yükümlülüğü ise aynen sizin üzerinizdedir (HMK m.119, m.120).

Annemin davasını ben takip edebilir miyim?

Avukat değilseniz kural olarak hayır; başkasına ait hakları mahkeme önünde dava etmek ve savunmak baroda yazılı avukatlara aittir (Av.K. m.35/1). Velayet veya vesayet gibi kanuni temsil hâlleri bunun dışındadır.

Avukatsız kazanırsam karşı taraftan vekâlet ücreti alır mıyım?

Hayır; vekâlet ücreti yalnız vekil ile takip edilen davalarda taraf lehine hükmedilir (HMK m.330). Bunun yerine duruşmada bulunduğunuz günlerin gündelik, yol ve konaklama giderleri için hâkimin takdir edeceği miktar yargılama giderine eklenir (HMK m.323/1-g).

Dilekçemde eksik varsa dava reddedilir mi?

Bazı eksiklikler için hâkim bir haftalık kesin süre verir; süre içinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m.119/2). Mahkeme adı, dava değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler bu süre imkânının dışındadır.

Dava açmak için e-imza şart mı?

Elektronik ortamda dava açmak, harç ödemek ve belge göndermek için güvenli elektronik imza gerekir (HMK m.445/2). Mahkeme kalemine ıslak imzalı dilekçeyle başvurmak için e-imza aranmaz.

Şirketler avukatsız dava açabilir mi?

Tüzel kişiler de kanuni temsilcileri aracılığıyla dava açabilir; ancak belirli sermaye eşiğini aşan anonim şirketler ile üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır (Av.K. m.35/3).