Başkasına Ait Hayvan Taşınmaza Zarar Verirse Ne Yapılır?

Hayvanın Taşınmaza Verdiği Zarar ve Kanuni Dayanak

Bir hayvanın başkasına ait taşınmaza girip zarar vermesi, kırsalda olduğu kadar şehirde de karşılaşılan bir durumdur. Türk Borçlar Kanunu m.68, bir kişinin hayvanının başkasının taşınmazında zarar oluşturması durumunda zilyede tanınan özel yetkileri düzenler. Bu düzenleme, hayvan sahibi ile taşınmazın zilyedi arasındaki hak dengesini belirler.

Kanun metni, zarar veren unsur olarak doğrudan hayvanı işaret eder. Taşınmazın üzerinde meydana gelen fiziksel tahribat veya maddi kayıp, bu maddenin uygulanması için temel teşkil eder. Burada önemli olan, zararın bir hayvanın eylemi sonucunda, taşınmazın bütünlüğüne veya kullanımına yönelik olması ve bu durumun somut bir zarar doğurmuş olmasıdır.

Zilyetlik kavramı, taşınmazın mülkiyetine sahip olmaktan ziyade, o taşınmazı fiilen elinde bulunduran kişi olmayı ifade eder. Kanun, mülkiyet sahibi olmasa dahi taşınmazı kullanan kişiye, hayvanın verdiği zarar karşısında hayvanı yakalama ve alıkoyma yetkisi tanımıştır. Bu sayede, zararın büyümesi engellenerek taşınmazın mevcut durumu korunmaya çalışılır.

Zararın Oluşması İçin Gereken Şartlar ve Unsurlar

Maddedeki yetkilerin doğması için belirli unsurların bir arada bulunması gerekir. İlk olarak ortada bir kişiye ait bir hayvan ve bu hayvanın başkasının taşınmazı üzerinde verdiği bir zarar olmalıdır. Madde, zararın taşınmaz üzerinde gerçekleşmesini arar; hayvanın başka bir yerde verdiği zarar bu hükmün konusu değildir.

İkinci temel unsur, taşınmaz üzerinde meydana gelen somut zarardır. Sadece bir hayvanın taşınmazda bulunması veya dolaşması yeterli değildir; bu dolaşma sonucunda taşınmazın yapısına, bitki örtüsüne veya kullanım alanına yönelik bir zarar oluşması gerekir. Maddi bir kaybın veya fiziksel bir tahribatın varlığı, zilyedin haklarını kullanabilmesi için zorunludur.

Son olarak, zarar ile hayvan arasında bağ kurulmalıdır. Yani taşınmazdaki zararı o hayvanın verdiği anlaşılmalıdır. Yetkiyi kullanacak kişi de taşınmazın zilyedidir. Bu unsurlar bir araya geldiğinde zilyet, hayvanı yakalama ve zararı giderilinceye kadar alıkoyma yetkisini kullanabilir.

Zarar Durumunda İzlenecek Usul ve Süreç

Zarar gerçekleştikten sonra zilyedin izlemesi gereken usul, kanunda net bir şekilde belirtilmiştir. Zilyet, hayvanı yakalayabilir ve zarar giderilinceye kadar hayvanı alıkoyabilir. Bu süreçte zilyedin öncelikli görevi, hayvanın zarar vermeye devam etmesini engellemek ve durumu kontrol altına almaktır. Alıkoyma işlemi, zararın tazmin edilmesi amacıyla yapılır.

Zilyedin bir diğer kritik yükümlülüğü ise hayvan sahibine bilgi vermektir. Hayvanın sahibi biliniyorsa, zilyet derhâl bu kişiye durumu bildirmekle yükümlüdür. Eğer hayvan sahibinin kim olduğu bilinmiyorsa, zilyet onun bulunması için gerekli girişimleri yapmak zorundadır. Bu, hayvanın mülkiyet hakkı sahibine ulaştırılması için gereken bir süreçtir.

Süreç içerisinde zilyedin hareket alanı, durum ve koşullara göre şekillenir. Kanun, zilyede sadece yakalama ve alıkoyma değil, aynı zamanda durum ve koşullar haklı gösteriyorsa hayvanı diğer yollarla etkisiz hâle getirme yetkisi de tanımıştır. Bu yetki koşulsuz değildir; kanun onu yalnızca durum ve koşulların haklı gösterdiği hâllere bağlamıştır.

Zilyedin Haklarını Kullanması ve Sonuçları

Zilyedin hayvanı alıkoyma yetkisi, taşınmazda meydana gelen zararın giderilmesine bağlanmıştır. Kanun bu yetkiyi zarar giderilinceye kadar tanır. Zarar giderildiğinde alıkoymanın dayanağı ortadan kalkar ve hayvanın sahibine verilmesi gerekir. Alıkoyma, hayvanın mülkiyetini zilyede geçirmez.

Hayvanın diğer yollarla etkisiz hâle getirilmesi, maddenin en ağır yetkisidir. Kanun bu yolları tek tek saymamış, yetkiyi durum ve koşulların haklı göstermesi şartına bağlamıştır. Yakalama ve alıkoyma ile zararın önüne geçilebilecekken daha ağır bir yola başvurulması bu şartla bağdaşmayabilir. Hayvanları Koruma Kanunu da ayrıca gözetilmelidir: bu kanun hayvanlara kasıtlı olarak kötü davranmayı, dövmeyi, fiziksel ve psikolojik acı çektirmeyi ve işkenceyi yasaklar; bir ev hayvanını veya evcil hayvanı kanundaki istisnalar dışında kasten öldürmek ise hapis cezası öngörülen bir suçtur. Bu nedenle etkisiz hâle getirme, hayvana zarar vermeyen yollarla sınırlı tutulmalıdır.

Zilyet bu yetkileri kullandığında iki yükümlülük altına girer: derhâl hayvan sahibine bilgi vermek ve sahibini bilmiyorsa onun bulunması için gerekli girişimleri yapmak. Zarar giderildiğinde alıkoyma yetkisi sona erer. Zilyedin bütün davranışları kanunun çizdiği çerçevede, yani zararın giderilmesini sağlama ve hayvan sahibine ulaşma doğrultusunda olmalıdır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Noktalar

Uygulamada en sık yapılan hatalardan biri, zilyedin hayvanı cezalandırma amacıyla ya da süresiz biçimde elinde tutmaya çalışmasıdır. Kanun alıkoyma yetkisini yalnızca zarar giderilinceye kadar tanımıştır. Zarar giderildikten sonra hayvanın tutulmaya devam edilmesi ya da hayvan sahibine hiç haber verilmemesi, zilyedi sorumluluk altına sokabilecek hatalı bir davranıştır.

Bir diğer önemli nokta, hayvanın etkisiz hâle getirilmesidir. Kanun bu yetkiyi yalnızca durum ve koşullar haklı gösteriyorsa tanımıştır. Zararı durdurmak için gerekli olmayan bir müdahale bu şartı karşılamaz ve zilyedi hayvan sahibine karşı sorumlu duruma düşürebilir. Bu nedenle öncelik hayvanın yakalanması ve alıkonulmasına verilmelidir.

Hayvan sahibine bilgi verilmemesi veya sahibinin bulunması için girişimde bulunulmaması da sık görülen bir eksikliktir. Kanun bilginin derhâl verilmesini ister. Zilyet, sahibini bilmediği durumda yalnızca beklemekle yetinemez; onun bulunması için gerekli girişimleri yapmak zorundadır. Yapılan bildirim ve girişimlerin sonradan kanıtlanabilecek biçimde yapılması yerinde olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Başkasının hayvanı taşınmazıma zarar verirse hayvanı tutabilir miyim?

Evet. Taşınmazın zilyedi hayvanı yakalayabilir ve zararı giderilinceye kadar alıkoyabilir; ancak derhâl hayvan sahibine bilgi vermek zorundadır.

Hayvanın sahibini bilmiyorsam ne yapmalıyım?

Hayvan sahibini bilmiyorsanız, onun bulunması için gerekli girişimleri yapmak zorundasınız. Sahibini biliyorsanız ona derhâl bilgi vermeniz gerekir.

Hayvanı etkisiz hâle getirme hakkım var mı?

Durum ve koşullar haklı gösteriyorsa hayvanı diğer yollarla etkisiz hâle getirebilirsiniz. Kanun bu yetkiyi yalnızca bu şartla tanımıştır; şart yoksa yakalama ve alıkoyma ile yetinilmelidir.

Hayvanı ne kadar süreyle alıkoyabilirim?

Hayvanı, taşınmazda meydana gelen zarar giderilinceye kadar alıkoyma hakkınız bulunmaktadır. Zarar giderildiğinde alıkoyma hakkı sona erer.