Askerlik Nedeniyle Kıdem Tazminatı

Askere Giden İşçi Kıdem Tazminatı Alır mı?

Evet. Kıdem tazminatı kural olarak işçi kendi isteğiyle ayrıldığında ödenmez; kanun bu kuralın istisnalarını tek tek sayar ve muvazzaf askerlik bunlardan biridir. 1475 sayılı Kanun m.14'ün birinci fıkrasının (3) numaralı bendi, iş sözleşmesinin “muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla” feshedilmesini kıdem tazminatı doğuran hâller arasında gösterir. Yani askerlik için işten ayrılmak görünüşte istifa olsa da kıdem hakkını ortadan kaldırmaz.

Tutar genel kurala göre hesaplanır: işe başlangıçtan itibaren her tam hizmet yılı için 30 günlük ücret, bir yıldan artan süreler için de aynı oranda ödeme yapılır. Hesapta yalnız çıplak ücret değil, işçiye düzenli sağlanan para ve parayla ölçülebilen menfaatler (yol, yemek, ikramiye gibi) de dikkate alınır; tazminatın yıllık tutarı ise kıdem tazminatı tavanını aşamaz.

Süre şartı da unutulmamalıdır. Madde “her geçen tam yıl” ölçütünü kullandığı için aynı işverende bir yılı doldurmamış işçiye kıdem tazminatı ödenmez. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler ise birleştirilerek hesaba katılır (1475 sayılı Kanun m.14/2).

Feshin Gerçekten Askerlik Nedenine Dayanması Gerekir

Yargıtay bu hakkın kötüye kullanılmasını önlemek için feshin gerçekten askerliğe dayanmasını arar. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin 02.06.2014 tarihli kararında vurgulandığı gibi, ayrıldıktan sonra başka bir işyerinde çalışmaya başlayan işçinin askerlik nedeniyle ayrıldığı kabul edilmez. Böyle bir durumda işverenin kıdem tazminatı ödeme yükümlülüğü doğmaz.

İşçinin sevk tarihinden makul bir süre önce işten ayrılması mümkündür. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 05.11.2018 tarihli kararında, işten ayrılma ile askere sevk arasındaki 2 ay 8 günlük süreyi makul saymış ve kıdem talebini reddeden yerel mahkeme kararını bozmuştur. Makul sürenin uzunluğu her dosyada sevk belgesine ve somut koşullara göre değerlendirilir.

İspatta en güçlü belgeler, askerlik şubesinden alınan sevk belgesi ile işverene verilen ve ayrılma nedenini açıkça yazan dilekçedir. İşveren SGK'ya verdiği işten ayrılış bildirgesine istifa kodu yazsa bile, askerlik nedeni şube kayıtlarıyla doğrulanırsa kıdem tazminatı hüküm altına alınabilir; Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 11.09.2019 tarihli kararında kıdem kabulüne yönelik temyiz itirazları reddedilmiştir. Kodların işçi açısından sonuçları için İşten Çıkış Kodları ve Sonuçları yazısına bakılabilir.

İhbar Süresi Beklenir mi, İhbar Tazminatı İstenir mi?

Askerlik nedeniyle fesihte işçinin ihbar öneli vermesine gerek yoktur; Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin 02.06.2014 tarihli kararında bu husus açıkça belirtilmiştir. İşçi sevk tarihine göre işten ayrılabilir; bildirim süresi vermemiş olması kural olarak kendisi aleyhine ihbar tazminatı sonucu doğurmaz.

Öte yandan fesih işçi tarafından yapıldığı için işçi de ihbar tazminatı isteyemez. Aynı kararda yerel mahkemenin işçi lehine hükmettiği ihbar tazminatı bu gerekçeyle bozulmuştur. İşçinin isteyebileceği kalemler kıdem tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti ve varsa ödenmemiş ücret, fazla çalışma gibi alacaklardır.

Kullanılmayan yıllık izinlerin ücreti, sözleşme hangi nedenle sona ererse ersin sona erme tarihindeki ücret üzerinden ödenir (4857 sayılı İş Kanunu m.59). Bu nedenle askere gitmeden önce bordrolar ve izin kayıtlarıyla birlikte hak edilen izin günlerinin işverenle netleştirilmesi yararlıdır.

Askerlik Dönüşü İşe Geri Alınma Hakkı

Askerî veya kanuni bir ödev nedeniyle işinden ayrılan işçi, ödevin sona ermesinden itibaren iki ay içinde işe girmek isterse işveren onu eski işinde veya benzeri bir işte, boş yer varsa derhâl, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek o andaki şartlarla işe almak zorundadır (4857 sayılı İş Kanunu m.31). Şartlar bulunduğu hâlde işe almayan işveren, eski işçiye üç aylık ücreti tutarında tazminat öder.

Bu hak terhisten sonraki iki aylık süreye bağlıdır; süre geçtikten sonra yapılan başvuru işvereni bu yükümlülükle bağlamaz. Başvurunun tarihi ispatlanabilir biçimde (noter, iadeli taahhütlü posta veya alındı imzalı dilekçe) yapılması, ileride tazminat talebinde ispat sorununu ortadan kaldırır.

Yeniden işe başlayan işçinin kıdemi yeni baştan işlemeye başlar; askerlik nedeniyle kıdem tazminatı ödenmiş önceki süre ikinci kez hesaba katılmaz, çünkü aynı kıdem süresi için birden fazla kıdem tazminatı ödenemez (1475 sayılı Kanun m.14). Bugün hizmet süresi erbaş ve erler için altı ay, yedek subay ve yedek astsubaylar için on iki aydır (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.5).

Bedelli Askerlik, Manevra ve Silah Altına Alınma

Bedelli askerlik bakımından uygulama tartışmalıdır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 05.11.2015 tarihli kararında, istifadan birkaç gün sonra bedelli askerlik başvurusu yapan ve bir gün dahi silah altına alınmayan işçi lehine verilen kıdem tazminatı kararı oyçokluğuyla onanmıştır. Karşı oy ise bedel ödeyerek yükümlülükten kurtulan işçinin bu haktan yararlanamayacağını savunmuştur. Bedelli askerliğe dayanarak ayrılmayı düşünen işçi bu tartışmayı önceden hesaba katmalıdır.

Muvazzaf askerlik dışında manevra veya başka bir sebeple silah altına alınan ya da kanundan doğan bir çalışma ödevi nedeniyle işinden ayrılan işçinin sözleşmesi hemen sona ermez; ayrıldığı günden itibaren iki ay sonra işverence feshedilmiş sayılır (4857 sayılı İş Kanunu m.31). Bu haktan yararlanmak için o işte en az bir yıl çalışmış olmak gerekir; bir yıldan fazla her yıl için iki gün eklenir ve toplam süre doksan günü geçemez. Bekleme süresinde ücret işlemez.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'ne göre bu sürenin sonunda gerçekleşen fesih, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışına dayanan bir fesih (4857 sayılı İş Kanunu m.25/II) sayılamayacağından işçiye kıdem tazminatı ödenmelidir. Askerlikte geçen sürenin emeklilik hesabına eklenmesi ise ayrı bir konudur ve askerlik borçlanması yoluyla sağlanabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Askerlik için istifa eden işçi kıdem tazminatı alır mı?

Evet; aynı işverende en az bir tam yıl çalışmışsa her yıl için 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı alır (1475 s.K. m.14/1-3). Fesih dilekçesinde askerlik nedeninin açıkça yazılması ve sevk belgesinin saklanması önemlidir.

Askere gitmeden ne kadar önce işten ayrılabilirim?

Kanunda gün sayısı yoktur; Yargıtay sevk tarihinden makul süre önce ayrılmayı kabul eder ve bir kararında 2 ay 8 günü makul saymıştır (1475 s.K. m.14/1-3). Ayrıldıktan sonra başka bir işte çalışmaya başlamak ise askerlik nedenini çürütür.

Askerlik nedeniyle ayrılırken ihbar süresi vermem gerekir mi?

Hayır; Yargıtay askerlik nedeniyle fesihte ihbar öneli tanınmasına gerek olmadığını kabul eder. Buna karşılık fesih işçiden geldiği için işçi de ihbar tazminatı isteyemez.

Bedelli askerlik yapacak işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Konu tartışmalıdır; Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 05.11.2015 tarihli kararında bedelli askerlik yapan işçi lehine verilen kıdem kararı oyçokluğuyla onanmış, karşı oy aksi görüşü savunmuştur (1475 s.K. m.14/1-3).

Askerlik dönüşü eski işime dönebilir miyim?

Terhisten itibaren iki ay içinde başvurursanız işveren sizi boş yer varsa derhâl, yoksa boşalacak ilk işe tercihen almak zorundadır; almazsa üç aylık ücretiniz tutarında tazminat öder (4857 s.K. m.31).

Askerlik nedeniyle ayrılan işçi işsizlik maaşı alır mı?

Kural olarak hayır; askerlik nedeniyle işçinin kendi feshi, işsizlik ödeneğine hak kazandıran hâller arasında sayılmamıştır (4447 s.K. m.51).

Kıdem tazminatı için dava açmadan önce ne yapmalıyım?

Önce arabulucuya başvurmanız gerekir; bu, işçilik alacağı davalarında dava şartıdır (7036 s.K. m.3). Kıdem tazminatında zamanaşımı beş yıldır (4857 s.K. Ek m.3).