Kıdem Tazminatı Tavanı

Kıdem Tazminatı Tavanı Nedir?

Kıdem tazminatı, işe başlangıçtan itibaren her geçen tam yıl için 30 günlük ücret tutarında ödenir; bir yıldan artan süreler için de aynı oranda ödeme yapılır (1475 sayılı Kanun m.14/1).

Kanun bu tutara bir üst sınır getirir: toplu iş sözleşmeleri ve iş sözleşmeleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek devlet memuruna 5434 sayılı Kanuna göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez (m.14).

Kıdem tazminatı düzenlemesi, 4857 sayılı İş Kanununun yürürlüğe girmesine rağmen kıdem tazminatı fonu kuruluncaya kadar 1475 sayılı Kanunun 14. maddesine göre uygulanmaya devam eder (4857 sayılı Kanun m.120, geçici m.6).

Tavan Giydirilmiş Ücrete mi Uygulanır?

Kıdem tazminatına esas ücretin hesabında çıplak ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen sözleşmeden ve kanundan doğan menfaatler de dikkate alınır (1475 sayılı Kanun m.14). Yemek, yol, düzenli prim ve ikramiye gibi ödemeler bu kapsamdadır ve buna uygulamada giydirilmiş ücret denir.

Tavan karşılaştırması bu giydirilmiş ücret üzerinden yapılır. İşçinin giydirilmiş aylık ücreti tavanı aşıyorsa, her yıl için tavan tutarı; aşmıyorsa kendi giydirilmiş ücreti esas alınır.

Hesaplama son ücret üzerinden yapılır. Parça başı, akort veya yüzde usulü gibi sabit olmayan ücretlerde son bir yılda ödenen ücretin çalışılan günlere bölünmesiyle bulunan ortalama ücret esas alınır; son bir yılda zam yapılmışsa zam tarihinden sonraki dönem dikkate alınır (m.14).

Hangi Dönemin Tavanı Uygulanır?

Kanun tavanı sabit bir tutar olarak değil, en yüksek devlet memurunun azami emeklilik ikramiyesine bağlı değişken bir ölçü olarak belirler (1475 sayılı Kanun m.14). Bu nedenle tavan tutarı memur maaş katsayılarının değiştiği dönemlerde güncellenir ve uygulamada yılda iki kez ilan edilir.

Kıdem tazminatı iş sözleşmesinin sona ermesiyle muaccel olduğundan, uygulamada fesih tarihinde yürürlükte olan tavan esas alınır. Aynı işçinin geçmiş yıllarına ait kıdemi de bu tarihteki tavan üzerinden hesaplanır.

Tavan tutarı değişken olduğundan bu yazıda TL tutarı verilmemiştir. Güncel tutar, hesaplama yapılacak tarihte ilgili resmi duyurulardan kontrol edilmelidir.

Sözleşmeyle Tavan Aşılabilir mi?

Kıdem tazminatındaki 30 günlük süre, iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleriyle işçi lehine değiştirilebilir; örneğin her yıl için 45 günlük ücret kararlaştırılabilir (1475 sayılı Kanun m.14).

Ancak kanun, sözleşmelerle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarının da tavanı geçemeyeceğini açıkça söyler. Bu nedenle gün sayısının artırılması tavanı aşan bir yıllık tutar doğuramaz.

Tavanı aşan ödemeler uygulamada kıdem tazminatı olarak değil, iş sonu ikramiyesi, ek tazminat veya ibra karşılığı ödeme gibi farklı nitelikte değerlendirilir. Bu ödemelerin hukuki niteliği ve vergilendirilmesi ayrıca incelenmelidir.

Geç Ödemede Faiz ve Zamanaşımı

Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi nedeniyle açılan davada hâkim, gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder (1475 sayılı Kanun m.14). Bu, genel yasal faizden farklı ve işçi lehine bir kuraldır.

Kıdem tazminatının zamanaşımı süresi, iş sözleşmesinden kaynaklanmak kaydıyla beş yıldır (4857 sayılı Kanun ek m.3). Süre iş sözleşmesinin sona ermesiyle işlemeye başlar.

Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı ödenmez. İşçinin ölümü hâlinde tazminat kanuni mirasçılarına ödenir ve işveren kıdem tazminatı sorumluluğunu sigorta ettiremez (m.14).

Hesap Nasıl Yapılır? Basit Örnek

Önce son giydirilmiş brüt ücret bulunur: çıplak ücrete düzenli yemek, yol ve prim gibi ödemelerin aylık karşılığı eklenir. Ardından bu tutar, fesih tarihindeki tavanla karşılaştırılır ve düşük olan esas alınır.

Örneğin 6 yıl 4 ay çalışan ve giydirilmiş ücreti tavanın üzerinde olan bir işçi için tazminat, tavan x 6 ile tavan x 4/12 toplamıdır. Giydirilmiş ücreti tavanın altında olan işçide aynı hesap kendi ücreti üzerinden yapılır.

Hesaplanan tutardan yapılacak yasal kesintiler ayrıca kontrol edilmelidir. Sonuç tutarına, geç ödeme hâlinde mevduata uygulanan en yüksek faiz eklenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kıdem tazminatı tavanı ne zaman değişir?

Tavan en yüksek devlet memurunun azami emeklilik ikramiyesine bağlı olduğundan memur katsayıları değiştikçe güncellenir (1475 sayılı Kanun m.14).

Maaşım tavanın üstündeyse ne olur?

Her yıl için fiili ücretiniz yerine tavan tutarı esas alınır (1475 sayılı Kanun m.14).

Tavan brüt ücrete mi uygulanır?

Tavan, yan haklar eklenmiş giydirilmiş brüt ücretle karşılaştırılır (1475 sayılı Kanun m.14).

Hangi tarihteki tavan uygulanır?

Uygulamada iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte yürürlükte olan tavan esas alınır.

Sözleşmede 45 gün yazıyorsa tavan geçerli mi?

Evet. Gün sayısı artırılabilir ama yıllık tutar tavanı geçemez (1475 sayılı Kanun m.14).

Kıdem tazminatı kaç yılda zamanaşımına uğrar?

Beş yılda (4857 sayılı Kanun ek m.3).

Geç ödenen kıdem tazminatına hangi faiz uygulanır?

Mevduata uygulanan en yüksek faiz (1475 sayılı Kanun m.14).

Yıl dolmadan ayrılırsam kıdem hesabına girer mi?

En az bir yıl çalışma şarttır; bir yıldan artan süreler için oranlı ödeme yapılır (1475 sayılı Kanun m.14/1).

Kıdem tazminatı neden hâlâ eski İş Kanununa göre?

Kıdem fonu kuruluncaya kadar 1475 sayılı Kanunun 14. maddesi yürürlükte bırakılmıştır (4857 sayılı Kanun m.120, geçici m.6).