Kıdem Tazminatı Şartları ve Hesabı

Kıdem Tazminatının Şartları

Kıdem tazminatına hak kazanmanın temel koşulu, işçinin aynı işverene ait işyerinde en az bir yıl çalışmış olması ve iş sözleşmesinin kanunda sayılan hâllerden biriyle sona ermesidir.

Hak doğuran sona erme hâlleri arasında; işverenin haklı sebep dışında (4857 m.18 vd.) feshi, işçinin haklı nedenle feshi (4857 m.24), askerlik, emeklilik, kadın işçinin evlilik nedeniyle bir yıl içinde feshi ve işçinin ölümü sayılabilir. İşçinin haklı bir neden olmadan istifası ya da işverence 4857 m.25/II uyarınca (ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık) yapılan haklı fesih, kıdem tazminatı hakkı doğurmaz.

Nasıl Hesaplanır?

Kıdem tazminatı, çalışılan her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır; bir yıldan artan süreler için de oranlama yapılır.

Hesapta kullanılan ücret, çıplak ücret değil; yol, yemek, ikramiye, prim gibi süreklilik arz eden ek menfaatlerin de eklendiği giydirilmiş ücrettir. Bu nedenle bordroda görünen temel ücret ile hesaba esas ücret çoğu zaman farklıdır.

Kıdem Tazminatı Tavanı

Kıdem tazminatının bir yıllık tutarı, kanunla belirlenen tavanı aşamaz. Tavan her yıl iki kez (Ocak ve Temmuz) memur maaş katsayılarına göre güncellenir.

Yüksek ücretli çalışanlarda yıllık kıdem, tavanla sınırlı olduğundan fiilî ücretin tamamı hesaba yansımayabilir. Güncel tavan tutarı dönemsel olarak değiştiğinden, hesap yapılırken feshin gerçekleştiği döneme ait tavanın esas alınması gerekir.

Faiz ve Zamanaşımı

Kıdem tazminatına, sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir; bu yönüyle diğer işçilik alacaklarından ayrılır.

Zamanaşımı süresi, 7036 sayılı Kanun'la getirilen düzenleme uyarınca beş yıldır. Süre, iş sözleşmesinin feshi tarihinden işlemeye başlar. Bu sürede talep edilmeyen alacak zamanaşımına uğrayabilir.

İşçinin Haklı Fesihte Kıdem Hakkı

İşçi, ücretinin ödenmemesi, sigorta priminin eksik yatırılması, mobbing, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınmaması gibi 4857 m.24'te sayılan haklı sebeplerle sözleşmeyi feshederse kıdem tazminatına hak kazanır.

Bu durumda işçinin, haklı sebebi ve fesih iradesini (tercihen yazılı ve ispatlanabilir biçimde) ortaya koyması önemlidir. Haklı sebep ispatlanamazsa istifa olarak değerlendirilip kıdem hakkı kaybedilebilir.

İşyeri Devrinde Kıdemin Hesabı ve Sorumluluk

Kıdem tazminatını düzenleyen 1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükteki 14. maddesi, kıdemin nasıl hesaplanacağını devirden bağımsız kurar. İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden akdedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştıkları süreler göz önüne alınarak hesaplanır. İşyerinin devri veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir işverene geçmesi ya da başka bir yere nakli hâlinde işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki hizmet akitleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanır.

Sorumluluk bakımından madde bir tarih ölçütü kullanır. 12/7/1975 tarihinden itibaren işyerinin devri veya herhangi bir suretle el değiştirmesi hâlinde işlemiş kıdem tazminatlarından her iki işveren sorumludur. Ancak işyerini devreden işverenlerin sorumluluğu, işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasında işçinin aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır. Bu iki sınır, devreden işverenin sorumluluğunun devirden sonraki ücret artışlarını kapsamamasını sağlar.

Hesaba esas ücret de maddede tanımlanmıştır. Kıdem tazminatının hesaplanması son ücret üzerinden yapılır; parça başı, akort, götürü veya yüzde usulü gibi ücretin sabit olmadığı hâllerde son bir yıllık süre içinde ödenen ücretin o süre içinde çalışılan günlere bölünmesiyle bulunacak ortalama ücret esas alınır. Hesaba, ücrete ilaveten işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler de dâhil edilir. Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı veya ikramiye ödenmez. Hizmet süresine göre hak edilen izin gününü görmek için yıllık izin süresi hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaç yıl çalışınca kıdem tazminatı alınır?

Aynı işverene ait işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak gerekir. Bir yılı doldurmayan çalışmalar kıdem tazminatına hak kazandırmaz.

İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Kural olarak haklı bir neden olmadan istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Ancak 4857 m.24 kapsamında haklı nedenle fesih, askerlik, emeklilik veya kadın işçinin evlilik nedeniyle feshi gibi hâllerde hak doğar.

Kıdem tazminatı brüt mü net mi hesaplanır?

Hesap, giydirilmiş brüt ücret üzerinden yapılır. Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir; gelir vergisi ve SGK primi kesilmez.

Kıdem tazminatında zamanaşımı kaç yıldır?

7036 sayılı Kanun ile zamanaşımı beş yıl olarak belirlenmiştir; süre fesih tarihinden işler.

İşyeri devredilirse kıdem tazminatından kim sorumlu olur?

1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesine göre 12/7/1975 tarihinden itibaren gerçekleşen devirlerde işlemiş kıdem tazminatlarından her iki işveren sorumludur. Devreden işverenin sorumluluğu, işçiyi çalıştırdığı süreyle ve devir esnasında işçinin aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır. İşçinin kıdemi ise devirden etkilenmez; işyeri veya işyerlerindeki hizmet akitleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanır.