Kıdem tazminatı, belirli şartlarla işten ayrılan işçiye, çalıştığı her yıl için ödenen bir tazminattır. İşçinin en önemli haklarından biri olup şartları kanunla belirlenmiştir.
Kıdem tazminatına hak kazanmanın temel koşulu, işçinin aynı işverene ait işyerinde en az bir yıl çalışmış olması ve iş sözleşmesinin kanunda sayılan hâllerden biriyle sona ermesidir.
Hak doğuran sona erme hâlleri arasında; işverenin haklı sebep dışında (4857 m.18 vd.) feshi, işçinin haklı nedenle feshi (4857 m.24), askerlik, emeklilik, kadın işçinin evlilik nedeniyle bir yıl içinde feshi ve işçinin ölümü sayılabilir. İşçinin haklı bir neden olmadan istifası ya da işverence 4857 m.25/II uyarınca (ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık) yapılan haklı fesih, kıdem tazminatı hakkı doğurmaz.
Kıdem tazminatı, çalışılan her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır; bir yıldan artan süreler için de oranlama yapılır.
Hesapta kullanılan ücret, çıplak ücret değil; yol, yemek, ikramiye, prim gibi süreklilik arz eden ek menfaatlerin de eklendiği giydirilmiş ücrettir. Bu nedenle bordroda görünen temel ücret ile hesaba esas ücret çoğu zaman farklıdır.
Kıdem tazminatının bir yıllık tutarı, kanunla belirlenen tavanı aşamaz. Tavan her yıl iki kez (Ocak ve Temmuz) memur maaş katsayılarına göre güncellenir.
Yüksek ücretli çalışanlarda yıllık kıdem, tavanla sınırlı olduğundan fiilî ücretin tamamı hesaba yansımayabilir. Güncel tavan tutarı dönemsel olarak değiştiğinden, hesap yapılırken feshin gerçekleştiği döneme ait tavanın esas alınması gerekir.
Kıdem tazminatına, sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir; bu yönüyle diğer işçilik alacaklarından ayrılır.
Zamanaşımı süresi, 7036 sayılı Kanun'la getirilen düzenleme uyarınca beş yıldır. Süre, iş sözleşmesinin feshi tarihinden işlemeye başlar. Bu sürede talep edilmeyen alacak zamanaşımına uğrayabilir.
İşçi, ücretinin ödenmemesi, sigorta priminin eksik yatırılması, mobbing, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınmaması gibi 4857 m.24'te sayılan haklı sebeplerle sözleşmeyi feshederse kıdem tazminatına hak kazanır.
Bu durumda işçinin, haklı sebebi ve fesih iradesini (tercihen yazılı ve ispatlanabilir biçimde) ortaya koyması önemlidir. Haklı sebep ispatlanamazsa istifa olarak değerlendirilip kıdem hakkı kaybedilebilir.
Aynı işverene ait işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak gerekir. Bir yılı doldurmayan çalışmalar kıdem tazminatına hak kazandırmaz.
Kural olarak haklı bir neden olmadan istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Ancak 4857 m.24 kapsamında haklı nedenle fesih, askerlik, emeklilik veya kadın işçinin evlilik nedeniyle feshi gibi hâllerde hak doğar.
Hesap, giydirilmiş brüt ücret üzerinden yapılır. Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir; gelir vergisi ve SGK primi kesilmez.
7036 sayılı Kanun ile zamanaşımı beş yıl olarak belirlenmiştir; süre fesih tarihinden işler.
Kıdem-ihbar tazminatından işçilik alacaklarına, iş kazasından mobbinge kadar tüm iş hukuku uyuşmazlıklarında CMY Hukuk & Danışmanlık olarak süreçlerinizi yürütüyoruz. Bize ulaşın.
Geçersiz feshin iptali, koşulları ve tazminatı.
Devamını oku ›MakaleHaftalık 45 saati aşan çalışmanın ücreti ve ispatı.
Devamını oku ›MakaleHangi fesih kıdem ve ihbar tazminatı doğurur?
Devamını oku ›MakaleÜcret, fazla mesai ve diğer alacakların tahsili.
Devamını oku ›MakaleÇıkış kodları ve belgelerin önemi.
Devamını oku ›Makaleİşçi-işveren uyuşmazlıklarına genel bakış.
Devamını oku ›