Arama, kural olarak hâkim kararıyla; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamadığı hâllerde kolluk amirinin yazılı emriyle yapılır. Konutta, iş yerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama ise yalnızca hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle mümkündür. Hâkim kararı olmaksızın yapılan el koyma yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 116. maddesine göre yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe varsa şüphelinin veya sanığın üstü, eşyası, konutu, iş yeri veya ona ait diğer yerler aranabilir.
Kanunun 117. maddesi uyarınca şüphelinin yakalanabilmesi veya suç delillerinin elde edilebilmesi amacıyla diğer bir kişinin de üstü, eşyası, konutu ve iş yeri aranabilir. Bu hâlde aramanın yapılması, aranılan kişinin veya delillerin belirtilen yerlerde bulunduğunun kabul edilebilmesine olanak sağlayan olayların varlığına bağlıdır.
Kanunun 119. maddesine göre hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamadığı hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle kolluk görevlileri arama yapabilir. Ancak konutta, iş yerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle yapılabilir.
Arama karar veya emrinde aramanın nedenini oluşturan fiil, aranılacak kişi ile aramanın yapılacağı yerin adresi ya da eşya ve kararın geçerli olacağı zaman süresi açıkça gösterilir. Kolluk amirinin yazılı emriyle yapılan arama sonuçları Cumhuriyet başsavcılığına derhâl bildirilir.
Kanunun 120. maddesine göre aranacak yerlerin sahibi veya eşyanın zilyedi aramada hazır bulunabilir; bulunmazsa temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip hısımlarından biri, birlikte oturan bir kişi veya komşusu hazır bulundurulur. Kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz.
Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, iş yeri veya diğer kapalı yerlerde arama yapabilmek için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur. 118. madde uyarınca konutta, iş yerinde veya diğer kapalı yerlerde gece vaktinde arama yapılamaz; suçüstü, gecikmesinde sakınca bulunan hâller ile firar eden kişinin yeniden yakalanması amacıyla yapılan aramalar bu yasağın dışındadır.
Kanunun 123. maddesine göre ispat aracı olarak yararlı görülen ya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri muhafaza altına alınır; yanında bulunduran kişinin rızasıyla teslim etmediği eşyaya el konulabilir.
127. maddeye göre hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının, savcıya ulaşılamadığı hâllerde kolluk amirinin yazılı emriyle el koyma gerçekleştirilir. Hâkim kararı olmaksızın yapılan el koyma yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur; hâkim kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar, aksi hâlde el koyma kendiliğinden kalkar.
Kanunun 134. maddesi uyarınca bilgisayar ve bilgisayar kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma için somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması aranır. Savcı tarafından verilen kararlar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur ve hâkim en geç yirmi dört saat içinde karar verir.
El koyma sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeklemesi yapılır ve alınan yedekten bir kopya şüpheliye veya vekiline verilerek tutanağa geçirilir. 131. maddeye göre el konulan eşyanın soruşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması hâlinde geri verilmesine karar verilir; istemin reddi kararlarına itiraz edilebilir.
Kanunun 121. maddesine göre arama sonunda, hakkında arama işlemi uygulanan kimseye istemi üzerine aramanın hangi hükme dayandığını ve fiilin niteliğini belirten bir belge, el konulan eşyanın listesini içeren bir defter ve şüpheyi haklı kılan bir şey elde edilmemişse bunu belirten bir belge verilir.
Arama ve el koyma kurallarına aykırılık, elde edilen delilin hukuka aykırı biçimde toplanmış sayılması sonucunu doğurabilir. Bu nedenle karar ve emrin kapsamı, süresi, gece yasağı ile onay sürelerine uyulup uyulmadığı savunma tarafından ayrıca denetlenir.
Evet. Kanun açıkça, kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamayacağını düzenlemiştir.
Konutta, iş yerinde veya diğer kapalı yerlerde gece vaktinde arama kural olarak yapılamaz. Suçüstü, gecikmesinde sakınca bulunan hâller ile firar edenin yakalanması amacıyla yapılan aramalar istisnadır.
Şifrenin çözülmesi ve gerekli kopyaların alınmasından sonra cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir. Soruşturma bakımından muhafazasına gerek kalmayan eşya için de iade kararı istenebilir.
Evet. El konulan kişi hâkimden her zaman karar verilmesini isteyebilir; iade isteminin reddi kararlarına karşı da itiraz yolu açıktır.
Evet. Karar veya emirde aramanın nedeni olan fiil, aranacak kişi veya adres ya da eşya ve geçerlilik süresi açıkça gösterilir.
Şüpheli, sanık, mağdur veya katılan sıfatıyla yürüyen soruşturma ve davalarda savunma hazırlığı, dilekçe düzenlenmesi, delil talepleri ve kanun yolu başvuruları konusunda büromuzdan hukuki destek alabilirsiniz.