Araç Tescili, Satışı ve Devri Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Araç Tescilinin Kavramsal Çerçevesi ve Dayanağı

Karayolları Trafik Kanunu m.20, tescil sürelerini, satış ve devirleri ve noterlerin sorumluluğunu tek maddede düzenler. Madde araç sahiplerine iki yükümlülük yükler: süresi içinde tescil veya tescilin silinmesi için başvurmak ve bu işlemler için vergi kimlik numarası ile yönetmelikte belirtilen bilgi ve belgeleri sağlamak. Aynı madde gümrük idarelerine, noterlere ve mirasçılara da ayrı yükümlülükler getirir.

Kanuni dayanak olarak Karayolları Trafik Kanunu m.20, tescil süreçlerini, satış ve devir işlemlerini ve noterlerin bu süreçlerdeki sorumluluklarını düzenler. Araçların gümrükten çekilmesi veya ilk kez satın alınması gibi durumlarda tescil yükümlülüğü doğar. Tescil işlemi, aracın kimlik bilgilerinin devletin resmi kayıtlarında yer almasını sağlayarak hukuki güvenliği tesis eder.

Tescil belgesinin geçerlilik süresi de maddede gösterilmiştir. Tescil belgesi, aracın başkasına satış veya devrine, hurdaya çıkarılmasına veya araçta yönetmelikte belirtilen niteliklerin değişmesine kadar geçerli sayılır. Dolayısıyla araç satıldığında veya devredildiğinde eski malik adına düzenlenmiş belge geçerliliğini yitirir ve yeni malik adına belge düzenlenmesi gerekir.

Araç Satış ve Devrinde Aranan Şartlar

Tescil edilmiş bir aracın noterde satış veya devrinin yapılabilmesi için iki koşul aranır. İlki, satış ve devri yapılacak araçtan dolayı motorlu taşıtlar vergisi, gecikme faizi, gecikme zammı, vergi cezası ve trafik idari para cezası borcu bulunmadığının tespit edilmesidir. İkincisi, taşıt üzerinde satış veya devri kısıtlayıcı herhangi bir tedbir veya kayıt bulunmamasıdır.

Bu koşullar gerçekleşmeden noter satış veya devir işlemini yapamaz. Kanun, borç bulunmadığının tespit edilmesini ve kısıtlayıcı kayıt bulunmamasını satışın yapılabilmesinin ön şartı olarak düzenlemiştir. Aranan borçsuzluk, satıcının genel borç durumuna değil, satış ve devri yapılacak araçtan doğan borçlara ilişkindir.

Satış ve devir işlemlerinin noterler tarafından yapılmayan her türlü biçimi hukuken geçersiz kabul edilir. Noterler, araç sahibi adına düzenlenmiş tescil belgesini veya trafik tescil kayıtlarını esas alarak işlemi yürütürler. Bu süreçte, vergi dairesi ve trafik tescil kuruluşları arasındaki veri akışı, satışın gerçekleştiğinin ve vergi mükellefiyetinin değiştiğinin teyit edilmesini sağlar.

İşlem Süreleri ve Bildirim Usulü

Tescili zorunlu ve ilk tescili yapılacak araçlarda araç sahibi, satın alma veya gümrükten çekme tarihinden itibaren üç ay içinde tescil için başvurmak zorundadır. Aracın hurda durumuna gelmesi halinde ise bir ay içinde tescilin silinmesi için başvurulur. Yetkilendirilmiş kamu kurum veya kuruluşları ile gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerinin satışını yaptığı ve ilk tescili elektronik ortamda gerçekleştirilecek araçlarda üç aylık süre uygulanmaz; tescil, satış işlemi sonrasında on beş iş günü içinde gerçekleştirilir.

Satış ve devir işlemleri noterler tarafından yapıldıktan sonra, bu durumun sicile işlenmesi için üç iş günü içerisinde ilgili trafik tescil kuruluşu ile vergi dairesine bildirilmesi gerekir. Bu bildirimle birlikte alıcı adına trafik tescil işlemi gerçekleşmiş sayılır. Satış tarihi itibarıyla eski malikin vergi mükellefiyeti sona ererken, yeni malik için yeni bir mükellefiyet süreci başlar.

Miras halinde süre ayrıca düzenlenmiştir. Araç sahibinin vefat etmesi halinde mirasçılar, gerekli bilgi ve belgeleri sağlayarak vefat tarihinden itibaren doksan gün içinde ilgili tescil kuruluşuna müracaat etmek ve adlarına tescil belgesi almak zorundadır. Bu kapsamdaki tescil, vefat tarihi itibarıyla yapılır. Araç, süresi sonunda mirasçılar adına tescil edilmeden karayoluna çıkarılırsa sürücüye idari para cezası verilir ve mirasçılar adına tescil ettirilinceye kadar araç trafikten men edilir.

Tescil Sonrası Haklar ve Sorumluluklar

Satış ve devir işlemi üzerine noter, yeni malik adına bir ay süreyle geçerli, tescile ilişkin geçici belge düzenler. Asıl tescil belgesi ise satış ve devir işleminin bildiriminden itibaren bir aylık süre içinde ilgili trafik tescil kuruluşu veya Emniyet Genel Müdürlüğünün uygun gördüğü kamu kurum veya kuruluşlarınca yeni malik adına düzenlenir ve elden veya posta aracılığıyla teslim edilir. Tescil belgesinin bir ay içinde teslim edilememesi halinde yeni malike sorumluluk yüklenemez.

Kamu kurumlarınca yapılan satışlarda usul farklıdır. Haciz, müsadere, zapt, buluntu, trafikten men gibi nedenlerle icra müdürlükleri, vergi dairesi müdürlükleri, milli emlak müdürlükleri ile diğer yetkili kamu kurum ve kuruluşlarınca satılan araçlarda satış tutanağının bir örneği üç iş günü içinde aracın kayıtlı olduğu trafik tescil kuruluşuna gönderilir. Bu araçları satın alanlar bir ay içinde adlarına tescil belgesi almak zorundadır; süresinde başvurmazlarsa Emniyet Genel Müdürlüğü aracı alıcı adına re'sen kayıt ve tescil ettirmeye yetkilidir.

Noter satışında tescil, bildirimle birlikte alıcı adına gerçekleşmiş sayıldığı için alıcının ayrıca tescil başvurusu yapması aranmaz. Miras yoluyla geçen araçta ise başvuru yükümlülüğü mirasçılardadır. Kanun ayrıca gizlilik yükümlülüğü getirir: satış ve devir işlemlerini yapanlar, bu işlemler sırasında edindikleri bilgileri ifşa ettikleri takdirde Türk Ceza Kanunu'nun ilgili hükmü uyarınca cezalandırılır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Araç alımlarında sık yapılan hatalardan biri, araca ilişkin borç ve kısıtlamaların önceden kontrol edilmemesidir. Araçtan dolayı motorlu taşıtlar vergisi, gecikme faizi, gecikme zammı, vergi cezası veya trafik idari para cezası borcu varsa ya da taşıt üzerinde satışı kısıtlayan bir tedbir veya kayıt bulunuyorsa noter satış ve devri yapamaz. Bu nedenle satış gününden önce bu borç ve kayıtların giderilmiş olması gerekir.

Sürelere uyulmaması idari yaptırıma bağlanmıştır. Araç satın alıp ilk tescil için süresinde başvurmayanlara ve kamu kurumlarınca satılan aracı alıp bir ay içinde tescil belgesi almayan alıcılara idari para cezası verilir. Satış ve devre ilişkin hükümlere uymayan noterlere de her bir işlem için ayrıca idari para cezası uygulanır. Tescil yapılmadan trafiğe çıkarılan araçlar, tescil yapılıncaya kadar trafikten men edilir. Miras halinde ise ceza, süresi sonunda tescilsiz aracı karayoluna çıkaran sürücüye verilir.

Masraflar bakımından da kanunda özel hükümler vardır. Satış ve devir işlemlerine ilişkin düzenlenen kağıtlar damga vergisinden ve değerli kağıt bedellerinden istisnadır. Trafik tescil kuruluşunda yeni malik adına yapılacak tescil nedeniyle düzenlenmesi gereken değerli kağıtların bedelleri ise satış ve devir sırasında noter tarafından tahsil edilir. Satış ve devre ilişkin her türlü işlem karşılığında noterde maktu bir ücret alınır.

Sıkça Sorulan Sorular

Araç satışında hangi borçların ödenmiş olması gerekir?

Satışın yapılabilmesi için satış ve devri yapılacak araçtan dolayı motorlu taşıtlar vergisi, gecikme faizi, gecikme zammı, vergi cezası ve trafik idari para cezası borcu bulunmadığının tespit edilmesi gerekir. Ayrıca araç üzerinde satışa engel bir kısıtlama olmamalıdır.

Araç satın aldıktan sonra tescil belgesini ne zaman almalıyım?

Noter, satış sırasında yeni malik adına bir ay süreyle geçerli geçici belge düzenler. Asıl tescil belgesi, satışın bildiriminden itibaren bir ay içinde yeni malik adına düzenlenerek elden veya posta ile teslim edilir. Belge bir ay içinde teslim edilemezse yeni malike sorumluluk yüklenemez.

Miras kalan aracın tescili için ne kadar sürem var?

Mirasçılar, vefat tarihinden itibaren doksan gün içerisinde gerekli belgelerle birlikte ilgili tescil kuruluşuna müracaat ederek adlarına tescil belgesi almak zorundadırlar.

Noter dışında yapılan araç satışları geçerli midir?

Hayır. Tescil edilmiş araçların noterler tarafından yapılmayan her çeşit satış ve devri geçersizdir.