Araç değişim değeri tazminatı, ağır hasar nedeniyle onarımı ekonomik olmayan araçlarda, aracın kaza öncesindeki rayiç değeri ile hasarlı hâldeki sovtaj değeri arasındaki farkın ödenmesidir. Talep, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesi ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 49. maddesine dayanır. Tazminatın kapsamı ve ödenme biçimi, Türk Borçlar Kanunu'nun 51. maddesi uyarınca hâkim tarafından kusurun ağırlığı gözetilerek belirlenir.
Trafik kazasında araçta oluşan zararın giderilmesinde iki yöntem vardır. Hasar onarılabilir nitelikteyse onarım bedeli ödenir. Onarım masrafı aracın kaza öncesi değerini aşıyor ya da bu değere çok yaklaşıyorsa onarım ekonomik görülmez ve değişim değeri esas alınır.
Değişim değeri, aracın kaza tarihindeki ikinci el rayiç değerinden hasarlı hâlinin satış değeri düşülerek bulunur. Hasarlı hâlin satış değerine sovtaj değeri denir. Sovtaj değerinin belirlenmesinde parçaların kullanılabilirliği ve piyasa koşulları dikkate alınır.
Bu ayrım tazminatın miktarını doğrudan etkiler. Onarımın ekonomik olup olmadığı, dava aşamasında bilirkişi incelemesi ile tespit edilir. Aracın marka, model, yaş, kilometre ve önceki hasar geçmişi gibi özellikleri rayiç değerin belirlenmesinde esas alınır.
Kaza öncesi rayiç değer, aracın kaza tarihindeki piyasa satış değeridir. Belirlemede güncel ikinci el ilan verileri, ticaret odası fiyat listeleri ve emsal satış kayıtları kullanılır. Değerin kaza tarihine göre hesaplanması gerekir; dava tarihindeki değerler tek başına esas alınmaz.
Aracın kaza öncesindeki hasar kaydı da dikkate alınır. Daha önce ağır hasar görmüş bir aracın rayiç değeri, aynı yaş ve modeldeki hasarsız araca göre düşüktür. Bu nedenle hasar kaydı sorgusu dosyaya sunulmalıdır.
Değer tespitinde ekspertiz raporları önemli bir dayanaktır. Ancak sigorta şirketince tek taraflı düzenlenen rapor bağlayıcı değildir. Rapora katılmayan taraf, kendi ekspertiz raporunu sunabileceği gibi mahkemeden bilirkişi incelemesi de talep edebilir.
Araçtaki maddi zarar, zorunlu mali sorumluluk sigortasının maddi zarar teminatı kapsamındadır. Sigortacının ödeme yükümlülüğü poliçedeki teminat limitiyle sınırlıdır; limiti aşan kısımdan Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesi uyarınca işleten ve kusurlu sürücü sorumludur.
Kanun'un 92. maddesinde sayılan istisnalara dikkat edilmelidir. 2021 yılında eklenen (l) bendine göre hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri teminat dışındadır. Bu bent, değer kaybı talebine ilişkindir; aracın kendisindeki maddi zararın tazmini ise ayrı bir kalemdir.
Aynı maddenin (k) bendi, gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararları da teminat dışında bırakmıştır. Aracın kullanılamamasından doğan talepler bakımından bu hüküm göz önünde bulundurulmalıdır.
Tazminat, kusur oranına göre belirlenir. Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesine göre işleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.
Türk Borçlar Kanunu'nun 51. maddesi, hâkimin tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirleyeceğini düzenler. Zarar görenin kendi kusuru, tazminattan indirim sebebidir.
İşletilme hâlinde olmayan bir aracın sebep olduğu kazalarda ispat yükü değişir. 85. maddenin üçüncü fıkrasına göre bu hâlde işletenin sorumlu tutulabilmesi için zarar görenin, kazanın oluşumunda işletenin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kusurunu ya da araçtaki bozukluğun kazaya sebep olduğunu ispat etmesi gerekir.
İlk adım, kusurlu aracın zorunlu mali sorumluluk sigortacısına yazılı başvurudur. Başvuruya kaza tespit tutanağı, ruhsat, hasar fotoğrafları, ekspertiz raporu ve rayiç değer verileri eklenir. Şirketin talebi reddetmesi veya eksik ödeme yapması hâlinde itiraz yolları açılır.
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesi uyarınca Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurulabilir. Başvuru için sigorta kuruluşuna gerekli başvurunun yapılmış ve talebin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığının belgelenmiş olması gerekir; kuruluşun on beş iş günü içinde yazılı cevap vermemesi de yeterlidir.
Alternatif olarak asliye ticaret mahkemesinde tazminat davası açılabilir. Dava dilekçesinde kaza öncesi rayiç değer, sovtaj değeri, talep edilen fark ve kusur oranı ayrı ayrı gösterilmelidir. Sigortacıya karşı açılan davalarda talep, poliçe teminat limitiyle sınırlı olacağından limiti aşan kısım için işleten ve sürücüye de husumet yöneltilmesi gerekebilir.
Sovtaj değerinin gerçekçi belirlenmesi tazminatı doğrudan etkiler. Sovtaj yüksek gösterilirse ödenecek fark azalır. Hasarlı aracın fiilen hangi bedelle satılabildiği, varsa satış belgesiyle ortaya konmalıdır.
Aracın ruhsat kaydındaki işlemler kontrol edilmelidir. Trafikten çekme veya hurdaya ayırma işlemi yapılmış olması, değer kaybı talebi bakımından kanuni istisna kapsamına girilmesi sonucunu doğurabilir.
Kaza tarihi ile ödeme tarihi arasındaki süre için faiz talebi ihmal edilmemelidir. Faiz başlangıç tarihi, başvuru ve temerrüt koşullarına göre değiştiğinden dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Aracın kaza tarihindeki ikinci el rayiç değerinden hasarlı hâlinin satış değeri, yani sovtaj değeri düşülerek bulunur. Hesaplama kaza tarihindeki piyasa verilerine göre yapılır.
Hasar onarılabilir nitelikteyse onarım bedeli ödenir. Onarım masrafı aracın kaza öncesi değerini aşıyor ya da bu değere çok yaklaşıyorsa onarım ekonomik görülmez ve değişim değeri esas alınır.
Hayır. Tek taraflı düzenlenen ekspertiz raporu bağlayıcı değildir. Rapora katılmayan taraf kendi raporunu sunabilir veya mahkemeden bilirkişi incelemesi talep edebilir.
Hayır. Değer kaybı, onarılan aracın piyasa değerindeki azalmadır. Değişim değeri ise onarımı ekonomik olmayan araçlarda rayiç değer ile sovtaj değeri arasındaki farktır.
Limiti aşan kısımdan Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesi uyarınca işleten, varsa bağlı olduğu teşebbüsün sahibi ve kusurlu sürücü sorumludur. Bu kişilere karşı doğrudan dava açılabilir.
Tazminat talepleri, sigorta şirketine başvuru, Sigorta Tahkim Komisyonu ve trafik idari yaptırımlarına itiraz süreçlerinde bize ulaşabilirsiniz.