Siparişten Sonra Fiyat Artırılması

Sipariş Verildiğinde Sözleşme Kurulmuş Olur mu?

TBK m.1 uyarınca sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulur; irade açıklaması açık veya örtülü olabilir. Satıcının belirli bir fiyatla siparişi kabul etmesi, sipariş formunu imzalaması veya kaparo alması, sözleşmenin kurulduğunu gösteren güçlü delillerdir.

Sözleşme kurulduktan sonra fiyat, sözleşmenin esaslı unsurudur ve taraflardan biri bunu tek başına değiştiremez. Satıcının teslimden önce “zam geldi, farkı ödemezseniz teslim etmeyiz” demesi, kural olarak kurulmuş sözleşmeye aykırılıktır.

Buna karşılık sadece fiyat teklifi alınmış, bilgi formu verilmiş ama sipariş kabul edilmemişse sözleşme henüz kurulmamış olabilir. Bu ayrım, uyuşmazlığın sonucunu belirler; sipariş formu, kaparo dekontu ve yazışmalar bu nedenle saklanmalıdır.

Sözleşmedeki “Fiyat Değişikliği Hakkı” Şartı Geçerli mi?

TKHK m.5 uyarınca haksız şart, tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dâhil edilen ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe yol açan şarttır. Haksız şartlar kesin olarak hükümsüzdür; sözleşmenin geri kalanı geçerliliğini korur.

Önceden hazırlanmış standart sipariş formunda yer alan ve tüketicinin içeriğine etki edemediği şartlar müzakere edilmemiş sayılır. Satıcı bir şartın ayrıca müzakere edildiğini iddia ediyorsa bunu ispatla yükümlüdür (TKHK m.5/3).

Açık ve anlaşılır olmayan veya birden çok anlama gelen hükümler tüketici lehine yorumlanır (TKHK m.5/4). “Fiyatlar teslim tarihindeki liste fiyatıdır” gibi muğlak ve tek taraflı hükümler bu açıdan denetime açıktır. Ancak kanun, açık yazılmış şartlarda fiyat ile piyasa değeri arasındaki dengenin haksızlık denetimine konu edilemeyeceğini de belirtir (TKHK m.5/7).

Teslim Süresi Ne Kadar Olabilir?

Mesafeli sözleşmelerde satıcı, siparişin kendisine ulaştığı andan itibaren taahhüt ettiği süre içinde edimini yerine getirmelidir; tüketicinin kişisel ihtiyacına göre hazırlanan mallar dışında bu süre her hâlükârda otuz günü geçemez (TKHK m.48/3). Süre içinde teslim yapılmazsa tüketici sözleşmeyi feshedebilir.

Mağazada veya yetkili satıcıda yüz yüze kurulan sözleşmelerde bu otuz günlük sınır doğrudan uygulanmaz; teslim tarihi sipariş formunda belirlenen süreye göre değerlendirilir. Teslim tarihi yazılmamışsa, genel hükümlere göre ihtar ile temerrüt sonuçları doğar.

Mesafeli satışlarda tüketici ayrıca on dört gün içinde gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayma hakkına sahiptir (TKHK m.48/4). Fiyat farkı talebiyle karşılaşan internet alıcısı için bu hak ek bir çıkış yoludur.

Satıcı Teslim Etmezse Hangi Haklar Var?

Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; ifa günü birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle temerrüt kendiliğinden oluşur (TBK m.117). Temerrüde düşen satıcı, kusursuzluğunu ispat etmedikçe gecikme zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m.118).

Karşılıklı sözleşmelerde alıcı, satıcıya ifa için uygun bir süre verebilir (TBK m.123). Süre içinde ifa edilmezse alıcı; ifa ve gecikme tazminatı isteyebilir, ya da hemen bildirerek ifadan vazgeçip müspet zararının giderilmesini isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir (TBK m.125).

Müspet zarar talebi, özellikle aynı malın başka yerden daha yüksek fiyatla alınması hâlinde önem taşır: aradaki fark, sözleşmeye uygun ifa edilseydi alıcının durumu esas alınarak talep edilebilir. Dönme hâlinde ise ödenen kaparo ve bedel geri istenebilir.

Satıcı Hangi Savunmaları Yapabilir?

Satıcılar genellikle döviz kuru, üretici zammı veya vergi artışını gerekçe gösterir. Bunlar kural olarak satıcının ticari riski kapsamındadır; sözleşmede açık, anlaşılır ve müzakere edilmiş bir fiyat uyarlama şartı yoksa tek başına fiyat artırma hakkı vermez.

Satıcının başvurabileceği dar bir istisna aşırı ifa güçlüğüdür: sözleşmenin yapıldığı sırada öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve ifayı dürüstlük kuralına aykırı düşecek derecede satıcı aleyhine değiştirirse, satıcı hâkimden uyarlama isteyebilir (TBK m.138).

Uyarlama, satıcının kendi kararıyla değil ancak hâkim kararıyla yapılabilir ve olağan fiyat dalgalanmaları bu şartları karşılamaz. Tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri görevlidir ve dava tüketicinin yerleşim yerinde de açılabilir (TKHK m.73).

Adım Adım Ne Yapmalı

Önce belgeleri toplayın: sipariş formu, kaparo veya ödeme dekontu, fiyatın yazılı olduğu teklif, mesaj ve e-posta yazışmaları. Sözleşmenin hangi tarihte ve hangi fiyatla kurulduğu bu belgelerle ispatlanır.

Satıcıya noter aracılığıyla veya kayıtlı elektronik yolla ihtar gönderin: sözleşmedeki fiyatla teslimi talep edin ve uygun bir süre verin. Fiyat farkını “ihtirazi kayıtla” ödemek zorunda kalırsanız bunu yazılı olarak belirtin; aksi hâlde farkı rızanızla ödediğiniz ileri sürülebilir.

Süre sonunda teslim yapılmazsa TBK m.125’teki seçimlik haklardan birini tercih edin ve bunu hemen bildirin. Parasal sınırlara göre tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvuru yolu açıktır; başvuru öncesi zorunlu adımlar ve güncel parasal sınırlar başvuru tarihinde ayrıca kontrol edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaparo verdikten sonra satıcı fiyatı artırabilir mi?

Kural olarak hayır. Fiyat üzerinde anlaşılıp sözleşme kurulmuşsa satıcı fiyatı tek taraflı değiştiremez (TBK m.1).

Sipariş formundaki “fiyat değişebilir” maddesi geçerli mi?

Müzakere edilmemiş ve tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şartlar haksız şart olarak kesin hükümsüzdür (TKHK m.5).

İnternetten aldığım ürün kaç günde teslim edilmeli?

Kişiye özel hazırlanan mallar hariç, taahhüt edilen süre her hâlde otuz günü geçemez (TKHK m.48/3).

Otuz gün geçtiyse ne yapabilirim?

Tüketici mesafeli sözleşmeyi feshedebilir (TKHK m.48/3).

Satıcı teslim etmezse farkı ondan isteyebilir miyim?

Süre verip ifa edilmezse, ifadan vazgeçerek müspet zararınızı, örneğin başka yerden daha pahalıya alma farkını isteyebilirsiniz (TBK m.125).

Kur artışı satıcıya fiyat artırma hakkı verir mi?

Kural olarak hayır; ancak olağanüstü ve öngörülemez bir durum varsa satıcı hâkimden uyarlama isteyebilir (TBK m.138).

Fiyat farkını ödedim, geri alabilir miyim?

Sözleşmeye aykırı istenen farkın iadesi talep edilebilir; ödeme sırasında ihtirazi kayıt konulması ispat bakımından önemlidir.

Hangi mahkemeye başvurmalıyım?

Tüketici mahkemeleri görevlidir ve dava tüketicinin yerleşim yerinde de açılabilir (TKHK m.73).

İnternet alışverişinde cayma hakkım var mı?

Evet. Mesafeli sözleşmelerde on dört gün içinde gerekçesiz ve cezasız cayma hakkı vardır (TKHK m.48/4).