Vesayet ve Kayyım

Vesayet Nedir?

Vesayet, velayet altında bulunmayan küçükler ile kısıtlananların kişiliklerinin ve malvarlıklarının korunması için öngörülen bir koruma kurumudur (TMK m.396 vd.). Vesayet altındaki kişiye vasi atanır.

Vasi, vesayet altındaki kişiyi temsil eder ve onun menfaatlerini korur.

Kayyım ve Yasal Danışman

Kayyım, belirli bir işin görülmesi veya malvarlığının yönetilmesi için atanır (TMK m.426 vd.). Kişinin kendisi bir işi göremiyor ya da menfaati çatışıyorsa kayyım görevlendirilir. Yasal danışman ise, kişinin belirli işlemleri için onayı gereken bir koruma sağlar (TMK m.429).

Bu kurumlar, korunmaya muhtaç kişilerin haklarını güvence altına alır.

Vesayet Makamı ve Denetim

Vesayet işleri, vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi ile denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi tarafından yürütülür ve denetlenir. Vasi ve kayyımın işlemleri, belirli hâllerde mahkeme iznine tabidir.

Bu denetim, korunan kişinin menfaatlerinin kötüye kullanılmasını önler.

Vasi Atanmasında Öncelik ve Engeller

Vasi atanırken kanun belirli bir sıra gözetir. Haklı sebepler engellemedikçe, vesayet altına alınacak kişinin eşi veya yakın hısımlarından biri vasi olarak atanır; bu atamada yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler dikkate alınır. Vesayet altına alınacak kişinin ya da ana ve babasının gösterdiği kişi de haklı bir sebep bulunmadıkça vasi atanır. Vasiliğe engel bir durumun bulunması hâlinde ise bu öncelik kuralları uygulanmaz. Vasi atanmasında ayrıca vesayet altına alınacak kişinin görüşü de imkân ölçüsünde alınır; korunan kişinin yararı bütün değerlendirmelerin merkezinde yer alır.

Kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz yaşam süren kişiler ile menfaati vesayet altına alınacak kişinin menfaatiyle önemli ölçüde çatışanlar ve aralarında düşmanlık bulunanlar vasi olamaz. Vesayet dairelerinde görev yapan hâkimler de bu görevi üstlenemez. Vasilikten kaçınma sebepleri kanunda ayrıca sayılmıştır; belirli bir yaşı doldurmuş olmak, beden engeli bulunmak ya da birden çok kişiye vasilik yapıyor olmak gibi hâllerde görev kabul edilmeyebilir. Kaçınma sebebi süresinde ileri sürülmelidir. Kaçınma ya da atamaya itiraz istemleri, vesayet makamının kararına karşı denetim makamına başvurulmak suretiyle de ileri sürülebilir; bu süreçte görev geçici olarak sürdürülür.

Vesayetin Sona Ermesi ve Hesap

Vesayet, sebebinin ortadan kalkmasıyla son bulur. Küçük üzerindeki vesayet, çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer. Kısıtlılık hâllerinde ise vesayetin kaldırılması vesayet makamının kararına bağlıdır; kısıtlama sebebinin ortadan kalktığının anlaşılması üzerine karar verilir. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlamada, kısıtlama sebebinin ortadan kalktığına ilişkin resmî sağlık kurulu raporu aranır. Kayyımlık ise görevin tamamlanmasıyla veya atanma sebebinin ortadan kalkmasıyla sona erer. Vesayetin sona ermesi vasinin görevinin de bittiği anlamına gelir; ancak vasi, yeni durum kesinleşinceye kadar zorunlu işleri yapmaya devam eder.

Görevi sona eren vasi ve kayyım, yönetimle ilgili son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına sunmakla yükümlüdür. Vesayet makamı, raporu ve hesabı inceleyerek onaylar; gerekli gördüğünde tamamlanmasını ya da düzeltilmesini ister. Malvarlığı, vesayeti sona eren kişiye veya mirasçılarına teslim edilir. Vasinin görevini gereği gibi yerine getirmemesinden doğan zararlardan sorumluluğu ise ayrı bir dava konusudur; bu sorumluluk, kesin hesabın onaylanmasıyla kendiliğinden ortadan kalkmaz. Hesabın onaylanmaması hâlinde ise vesayet makamı, eksikliklerin giderilmesini isteyebileceği gibi gerekli gördüğünde ilgilileri dava açmaya yönlendirebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Vasi ile kayyım farkı nedir?

Vasi, vesayet altındaki kişiyi genel olarak temsil eder; kayyım ise belirli bir iş veya malvarlığının yönetimi için atanır.

Vesayet işlerine hangi mahkeme bakar?

Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı ise asliye hukuk mahkemesidir.

Kayyım ne zaman atanır?

Kişi belirli bir işi göremediğinde veya menfaat çatışması bulunduğunda o iş için kayyım görevlendirilir.