Evlat Edinme

Evlat Edinmenin Koşulları

Küçüğün evlat edinilebilmesi için evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması, evlat edinmenin küçüğün yararına bulunması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi gerekir (TMK m.305).

Evlat edinen ile edinilen arasında en az on sekiz yaş farkı bulunmalıdır (TMK m.308). Ayırt etme gücüne sahip küçüğün rızası aranır.

Birlikte ve Tek Başına Evlat Edinme

Eşler, ancak birlikte evlat edinebilir. Birlikte evlat edinme için eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş olmaları gerekir (TMK m.306). Bir eş, diğerinin çocuğunu da koşulları varsa evlat edinebilir.

Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir (TMK m.307).

Rıza ve Karar Süreci

Evlat edinme, küçüğün ana ve babasının rızasıyla olur (TMK m.309). Rızanın aranmadığı istisnai hâller kanunda sayılmıştır. Süreç, mahkeme kararıyla tamamlanır ve karardan sonra evlatlık, evlat edinenin soybağına bağlı haklara kavuşur.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Süreç

Evlat edinme ancak mahkeme kararıyla kurulur. Görevli mahkeme aile mahkemesi, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise evlat edinenin oturma yeri; eşlerin birlikte evlat edinmesinde eşlerden birinin oturma yeri mahkemesidir (TMK m.315). Karar, verildiği tarihten itibaren sonuç doğurur. Bu nedenle başvurunun doğru yer mahkemesine yapılması, sürecin gereksiz yere uzamaması bakımından önem taşır. Başvuruda evlat edinen ile küçüğün kimlik bilgileri, birlikte yaşanılan döneme ilişkin belgeler ve küçüğün yasal temsilcisine ait bilgiler eksiksiz sunulmalıdır; eksik başvurular süreci uzatır.

Mahkeme, karar öncesinde evlat edinmeyle ilgili bütün durumları kapsamlı biçimde araştırır. Bu kapsamda evlat edinen ile edinilenin dinlenmesi, gerektiğinde uzman görüşü alınması ve sosyal inceleme raporu düzenlenmesi olağandır. Küçüğün bakım ve eğitiminin bir yıl boyunca fiilen sağlandığı; sağlık, barınma ve ekonomik koşulların uygunluğu incelenir. Evlat edinenin altsoyu varsa onların bu konudaki tutumu da değerlendirilir. Araştırma sonucunda küçüğün yararına aykırılık görülürse talep reddedilir. Ergin ve kısıtlıların evlat edinilmesinde ise kanunda ayrıca öngörülen koşullar aranır; bu hâllerde de karar mahkemece verilir ve altsoyun tutumu gündeme gelebilir.

Evlat Edinmenin Kaldırılması

Evlat edinme ilişkisi, kanunda sayılan noksanlıklar nedeniyle kaldırılabilir. Yasal sebep bulunmaksızın rıza alınmamışsa, rızası alınması gereken kişi evlat edinmenin kaldırılmasını isteyebilir; ancak bu istem küçüğün menfaatini ağır biçimde zedeleyecekse kabul edilmez (TMK m.317). Bunun dışındaki esaslı noksanlıklar hâlinde de Cumhuriyet savcısı veya ilgili herkes evlat edinmenin kaldırılmasını dava edebilir. Noksanlık dava sırasında ortadan kalkmışsa ya da yalnızca usule ilişkinse bu istem dinlenmez (TMK m.318). Küçüğün kendisi bakımından ise korunması gereken üstün yarar ölçütü, kaldırma isteminin sonuca ulaşmasında belirleyici rol oynar ve mahkemece resen gözetilir.

Kaldırma davası hak düşürücü süreye tabidir. Dava hakkı, evlat edinme işleminin öğrenilmesinden başlayarak kanunda gösterilen süre ve her hâlde işlemin üzerinden geçecek üst süre dolmakla sona erer (TMK m.319). Sürenin kaçırılması, esasa ilişkin bir sakatlık bulunsa bile ilişkinin sürmesi sonucunu doğurur. Kaldırma kararı verildiğinde evlatlık ilişkisinden doğan soybağı ve buna bağlı haklar geleceğe etkili biçimde sona erer; küçüğün korunmasına yönelik önlemler ayrıca değerlendirilir. Kaldırma davası açılmadan önce, ileri sürülen noksanlığın esasa mı yoksa usule mi ilişkin olduğunun belirlenmesi, istemin dinlenebilirliği bakımından ilk incelenecek konudur.

Sıkça Sorulan Sorular

Bekar biri evlat edinebilir mi?

Evet. Evli olmayan ve otuz yaşını doldurmuş kişi tek başına evlat edinebilir.

Evlat edinmede yaş farkı şartı var mı?

Evet. Evlat edinen ile edinilen arasında en az on sekiz yaş fark bulunmalıdır.

Ana-babanın rızası şart mı?

Kural olarak küçüğün ana ve babasının rızası gerekir. Kanunda sayılan istisnai durumlarda rıza aranmayabilir.