Ücret Tespit Davası

Ücret Tespit Davası Ne İşe Yarar?

Ücret, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır; kural olarak Türk parasıyla işyerinde veya bu amaçla açılan banka hesabına ödenir ve en geç ayda bir ödenir (İş K. m.32). Uygulamada ücretin bir kısmının bankadan, bir kısmının elden ödenmesi, bordrodaki tutarla gerçek ücret arasında fark doğurur.

Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin ücreti gibi kalemlerin tamamı işçinin gerçek ücreti üzerinden hesaplanır. Bu nedenle ücretin doğru tespit edilmesi, işçilik alacaklarının bütününü etkiler.

Ücret tespiti, çoğu zaman ayrı bir dava olarak değil, işçilik alacağı davasının içinde bir ön mesele olarak incelenir. Ayrı bir tespit davası ise özellikle iş ilişkisi sürerken veya ileride doğacak alacaklara esas olmak üzere gündeme gelir.

Tespit Davası İçin Hukuki Yarar Neden Önemli?

Tespit davası yoluyla bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığı ya da yokluğu belirlenir; davacının kanundaki istisnalar dışında bu davayı açmakta hukuken korunmaya değer güncel bir yararı bulunmalıdır ve maddi vakıalar tek başına tespit davasının konusu olamaz (HMK m.106).

Yargıtay uygulamasında, eda davası açılması mümkün olan durumlarda salt tespit davası açmanın hukuki yararının bulunmadığı kabul edilmektedir. Başka bir ifadeyle iş sözleşmesi sona ermiş ve alacaklar muaccel hâle gelmişse, doğrudan alacak davası açıp ücreti bu davada ispatlamak daha doğru yoldur.

Hukuki yarar dava şartıdır ve mahkemece davanın her aşamasında kendiliğinden araştırılır (HMK m.114, m.115). Yararın bulunmadığı sonucuna varılırsa dava esasa girilmeden usulden reddedilir; bu nedenle dava türü baştan doğru seçilmelidir.

Arabuluculuğa Başvurmak Zorunlu mu?

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3). Ücret farkı alacağı içeren davalar bu kapsamdadır.

Salt ücret tespiti talebinin arabuluculuk dava şartına tabi olup olmadığı konusunda uygulamada farklı değerlendirmeler bulunmaktadır. Dava şartı eksikliği nedeniyle usulden ret riskini önlemek için, dava açmadan önce arabulucuya başvurulması güvenli yoldur.

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (7036 sayılı Kanun m.3). Arabulucu başvuruyu kural olarak üç hafta içinde sonuçlandırır.

Gerçek Ücret Nasıl İspat Edilir?

İşveren, işyerinde veya bankaya yaptığı ödemelerde işçiye ücret hesabını gösteren imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan bir ücret hesap pusulası vermek zorundadır (İş K. m.37). Bordrolar ve banka kayıtları ispatın başlangıç noktasıdır.

Bordroda gösterilenden fazla ücret alındığı iddiası; elden ödeme yapıldığını gösteren yazışmalar, mesaj kayıtları, işyerinde aynı işi yapan işçilerin ücretleri, tanık beyanları ve meslek kuruluşlarından alınan emsal ücret araştırmasıyla desteklenebilir.

Yargıtay uygulamasında, imzalı bordroların aksinin kural olarak yazılı delille ispatı aranırken, ihtirazi kayıt bulunması veya bordroların imzasız olması gibi durumlarda tanık ve emsal ücret araştırmasına daha geniş yer verilmektedir. Hangi delilin yeterli olacağı somut dosyaya göre değişir.

Görevli Mahkeme, Usul ve Süreler

İşçi ile işveren arasında iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukuk uyuşmazlığına iş mahkemeleri bakar; iş mahkemesi olmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar (7036 sayılı Kanun m.2, m.5).

Yetkili mahkeme, davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi ile işin yapıldığı yer mahkemesidir; bu kurallara aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir. İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır (7036 sayılı Kanun m.6, m.7).

Ücret alacaklarında zamanaşımı 5 yıldır (İş K. m.32); kıdem, ihbar ve kötüniyet tazminatı ile yıllık izin ücreti için de 5 yıllık süre öngörülmüştür (İş K. ek m.3). Ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması veya ödenmemesi ise işçiye haklı nedenle derhal fesih imkânı verir (İş K. m.24/II-e).

Dava Öncesi Hazırlık Listesi

Son dönem bordrolarınızı, banka hesap dökümlerinizi ve varsa iş sözleşmenizi temin edin. Elden yapılan ödemeleri gösteren mesaj, e-posta veya not gibi kayıtları saklayın; bunlar sonradan elde edilmesi güç delillerdir.

Aynı işyerinde benzer görevde çalışan ve ücretinizi bilen kişileri tanık olarak belirleyin. Mesleğinize ilişkin emsal ücret araştırması için ilgili meslek odası veya sendikadan bilgi istenebileceğini unutmayın.

İş ilişkiniz sona erdiyse, ücret tespitini ayrı bir dava yerine alacak davası içinde talep etmeyi değerlendirin ve dava açmadan önce arabulucuya başvurun. Zamanaşımı hesabını en eski alacak dönemine göre yapın.

Sıkça Sorulan Sorular

Ücret tespit davası ne zaman açılır?

Bordrodaki ücretle gerçek ücret farklı olduğunda ve tespitte güncel bir hukuki yarar bulunduğunda açılabilir (HMK m.106).

İşten ayrıldıktan sonra ücret tespit davası açılabilir mi?

Açılabilir; ancak alacaklar muaccel olduğundan uygulamada doğrudan alacak davası açılması ve ücretin bu davada ispatı daha uygun kabul edilir.

Ücret tespiti için arabuluculuk zorunlu mu?

Alacak ve tazminat içeren davalarda zorunludur (7036 sayılı Kanun m.3); salt tespit talebinde tartışma bulunduğundan önce arabuluculuğa başvurmak güvenli yoldur.

Ücret alacağı kaç yılda zamanaşımına uğrar?

Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır (İş K. m.32).

Elden verilen maaş nasıl ispatlanır?

Yazışmalar, tanıklar, emsal ücret araştırması ve banka kayıtlarıyla desteklenebilir; imzalı bordrolar karşısında delil değerlendirmesi somut olaya göre yapılır.

Ücret tespit davası hangi mahkemede açılır?

İş mahkemesinde; iş mahkemesi olmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesinde açılır (7036 sayılı Kanun m.2, m.5).

Ücret gününde ödenmezse ne yapabilirim?

Ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir neden olmaksızın ödenmeyen ücret için işçi iş görmekten kaçınabilir (İş K. m.34).

Geç ödenen ücrete hangi faiz uygulanır?

Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır (İş K. m.34).

Eksik ücret ödenmesi haklı fesih sebebi mi?

Evet; ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi işçiye haklı nedenle fesih hakkı verir (İş K. m.24/II-e).