Tutuklama kararına karşı itiraz edilebilir (CMK m.101/5). İtiraz, kararı öğrenmeden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek dilekçeyle yapılır (CMK m.268/1). Ayrıca her aşamada salıverilme istenebilir.
Tutuklama, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde savcının istemi üzerine veya re'sen mahkemece karar verilerek uygulanır (CMK m.101/1).
Kanun bu karara karşı kanun yolunu açık tutmuştur: bu madde ile 100 üncü madde gereğince verilen kararlara itiraz edilebilir (CMK m.101/5).
İtiraz yalnızca tutuklama kararına değil; tutuklamanın devamına veya tahliye isteminin reddine ilişkin kararlara karşı da mümkündür.
Tutuklama kararı verilmezse şüpheli veya sanık derhâl serbest bırakılır (CMK m.101/4).
Genel itiraz usulü CMK m.268'de düzenlenmiştir: hâkim veya mahkeme kararına karşı itiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşulu ile zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır (CMK m.268/1).
Dikkat edilmesi gereken nokta, dilekçenin itirazı inceleyecek mercie değil, kararı veren mercie verilmesidir.
Kanun kararı veren mercie bir gözden geçirme imkânı tanır: kararına itiraz edilen hâkim veya mahkeme, itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde, itirazı incelemeye yetkili olan mercie gönderir (CMK m.268/2).
Tutanakla tespit edilen beyanı ve imzayı mahkeme başkanı veya hâkim onaylar (CMK m.268/1).
Tutuklama ve adli kontrol kararları için özel bir merci kuralı vardır: sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin verdiği kararlara karşı yapılan itirazların incelenmesi, yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimine aittir (CMK m.268/3-b).
Bu hüküm 8/7/2021 tarihli 7331 sayılı Kanun ile getirilmiştir; öncesinde itirazlar bir sonraki numaralı sulh ceza hâkimliğince inceleniyordu.
Sulh ceza hâkimliği işleri asliye ceza hâkimi tarafından görülüyorsa, itirazı inceleme yetkisi ağır ceza mahkemesi başkanına aittir (CMK m.268/3-b).
Asliye ceza mahkemesi hâkiminin kararlarına yapılacak itirazları, yargı çevresinde bulundukları ağır ceza mahkemesi inceler (CMK m.268/3-c).
Mercilerin farklı olduğu hâllerde itirazların gecikmeksizin incelenmesi amacıyla, kararına itiraz edilen sulh ceza hâkimliğince gerekli tedbirler alınır (CMK m.268/3-b).
Tutuklama kararlarının gerekçesi kanunla ayrıntılı biçimde şarta bağlanmıştır. Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda dört unsur somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilmelidir (CMK m.101/2): kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenlerinin varlığı, tutuklama tedbirinin ölçülü olduğu ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağı.
Dördüncü unsur 8/7/2021 tarihli 7331 sayılı Kanun ile eklenmiştir ve itiraz dilekçelerinde en sık dayanılan noktadır: adli kontrolün neden yetersiz kalacağı somut olarak gösterilmemişse karar gerekçesizdir.
Aynı yükümlülük tutuklama isteminde de vardır: bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir (CMK m.101/1).
Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir (CMK m.101/2).
Dolayısıyla itiraz dilekçesinin omurgası, bu dört unsurun kararda somut olgularla karşılanıp karşılanmadığının tek tek tartışılmasıdır.
İtiraz yolundan bağımsız olarak bir imkân daha vardır: soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir (CMK m.104/1).
Bu istem hakkında hâkim veya mahkemece karar verilir ve bu kararlara da itiraz edilebilir (CMK m.104/2).
Salıverilme istemi süreye bağlı değildir ve tekrarlanabilir; bu yönüyle iki haftalık süreye tabi itirazdan ayrılır.
Dosya üst mercide ise: dosya bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya geldiğinde salıverilme istemi hakkındaki karar, bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay ilgili dairesi veya Yargıtay Ceza Genel Kurulunca dosya üzerinde yapılacak incelemeden sonra verilir; bu karar re'sen de verilebilir (CMK m.104/3).
Tutuklama istemi aşamasında müdafi yardımı zorunlu güvencedir: tutuklama istenildiğinde, şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır (CMK m.101/3).
İtiraz dilekçesi hazırlanırken izlenecek yol, CMK m.101/2'deki dört unsuru ayrı başlıklar hâlinde ele almaktır: kuvvetli suç şüphesinin dayandığı delillerin tartışılması, tutuklama nedenlerinin (kaçma şüphesi, delil karartma) somut olgularla desteklenip desteklenmediği, tedbirin ölçülülüğü ve adli kontrolün neden yeterli olacağı.
Dördüncü başlıkta, hangi adli kontrol tedbirinin (yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, konutu terk etmeme) somut olayda yeterli olacağının önerilmesi, itirazın kabul şansını artırır.
Dilekçeye şüphelinin sabit ikametgâhı, aile ve iş bağları ile varsa sabıkasızlık kaydı gibi kaçma şüphesini zayıflatan belgeler eklenir.
Kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki haftadır (CMK m.268/1).
İtirazı inceleyecek mercie değil, kararı veren mercie verilir (CMK m.268/1).
Yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m.268/3-b).
Evet. İtirazı yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse en çok üç gün içinde yetkili mercie gönderir (CMK m.268/2).
Kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenlerinin varlığı, tedbirin ölçülü olduğu ve adli kontrolün yetersiz kalacağı somut olgularla gerekçelendirilerek gösterilmelidir (CMK m.101/2).
Kanun, adli kontrolün yetersiz kalacağının kararda gösterilmesini zorunlu kılar (CMK m.101/2); bu gösterilmemişse karar gerekçesiz sayılır ve itirazın temel dayanağı olur.
Evet. Soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilme istenebilir (CMK m.104/1) ve bu istem süreye bağlı değildir.
Bu karara da itiraz edilebilir (CMK m.104/2).
Tutuklama istenildiğinde şüpheli veya sanık, kendi seçeceği ya da baroca görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır (CMK m.101/3).
Usul işlemleri, süreler ve kanun yollarında destek için bize ulaşın.