Trafik kazasından doğan ceza yargılaması ile tazminat davası birbirinden bağımsız yürür. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 74. maddesi uyarınca hukuk hâkimi, kusurun bulunup bulunmadığı konusunda ceza hukuku hükümleriyle ve ceza hâkiminin verdiği beraat kararıyla bağlı değildir; ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da hukuk hâkimini bağlamaz. Buna karşılık maddi olayın varlığına ilişkin kesin tespitler ve ceza zamanaşımı, hukuk davasında sonuç doğurur.
Ceza yargılaması, failin cezalandırılıp cezalandırılmayacağını belirler ve kusurun cezai sorumluluk ölçütlerine göre değerlendirilmesini gerektirir. Hukuk yargılamasının konusu ise zararın giderilmesidir; burada kusur, tazminatın kapsamını ve paylaşımını belirlemeye yarayan bir ölçüttür.
Ceza hukukunda şüpheden sanık yararlanır ilkesi geçerlidir. Hukuk yargılamasında ise ispat yükü kurallarına göre değerlendirme yapılır ve en hafif kusur dahi tazminat sorumluluğu doğurabilir. Bu yapısal fark, iki yargılamanın farklı sonuçlara ulaşmasını olağan kılar.
Trafik kazalarında işletenin sorumluluğu 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu kapsamında kusura bağlı olmayan bir sorumluluktur. Sürücü ceza yargılamasında beraat etse dahi, işletenin tehlike sorumluluğuna dayanan tazminat borcu devam edebilir.
6098 sayılı Kanun m.74’ün açık düzenlemesine göre hâkim, zarar verenin kusurunun olup olmadığı ve ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı hakkında karar verirken ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı değildir. Ceza hâkiminin verdiği beraat kararı da hukuk hâkimini bağlamaz.
Aynı maddenin ikinci fıkrası, ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararının hukuk hâkimini bağlamayacağını ayrıca belirtir. Bu nedenle ceza dosyasında kabul edilen kusur oranı, tazminat davasında yeniden incelenir ve gerekirse yeni bilirkişi raporu alınır.
Delil yetersizliğinden verilen beraat kararı, fiilin işlenmediğini değil, cezai sorumluluk için gereken ispat düzeyine ulaşılamadığını gösterir. Bu tür kararlar hukuk davasında tazminat talebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Ceza mahkemesinin maddi olayın varlığına ilişkin kesin tespitleri, hukuk yargılamasında dikkate alınır. Kazanın gerçekleştiği yer ve zaman, çarpışmanın oluş biçimi, aracın kim tarafından kullanıldığı gibi maddi vakıalar buna örnektir.
Yargıtay yerleşik içtihadına göre, ceza mahkemesince fiilin sanık tarafından işlenmediğinin kesin biçimde saptanması hâlinde hukuk hâkimi bu tespitle bağlıdır. Bu istisna, kusur değerlendirmesini değil, maddi vakıanın varlığını ilgilendirir.
Ceza dosyasında alınan trafik ve olay yeri inceleme raporları, otopsi ve adli muayene raporları, kamera kayıtları ile tanık beyanları hukuk davasında delil olarak kullanılabilir. Bu belgelerin dosyaya getirtilmesi çoğu zaman ilk aşamada talep edilir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 165. maddesine göre bir davada hüküm verilebilmesi başka bir davaya bağlı ise mahkeme, o davanın sonuçlanmasına kadar yargılamayı bekletebilir. Trafik kazası davalarında ceza dosyasının bekletici sorun yapılması bu hükme dayanır.
Bekletici sorun yapmak zorunluluk değil, takdir yetkisidir. Ceza dosyasında toplanan deliller yeterliyse ve kusur konusunda hukuk mahkemesi kendi bilirkişi incelemesini yaptırabiliyorsa, yargılamanın bekletilmemesi mümkündür.
Uygulamada mahkemeler ceza dosyasının tamamını getirtmekle yetinip yargılamaya devam etmeyi tercih edebilir. Bu, davanın makul sürede sonuçlandırılması bakımından önem taşır.
2918 sayılı Kanun’un 109. maddesinin ikinci fıkrası, dava cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı öngörürse bu sürenin maddi tazminat talepleri için de geçerli olacağını düzenler. Benzer kural 6098 sayılı Kanun m.72’de yer alır.
Ölümlü veya yaralamalı kazalarda taksirle öldürme ve taksirle yaralama suçlarına ilişkin ceza zamanaşımı süreleri, iki yıllık genel süreye göre belirgin biçimde uzundur. Bu nedenle iki yıllık sürenin dolmuş olması, talebin zamanaşımına uğradığı anlamına gelmez.
Uzamış zamanaşımının uygulanabilmesi için failin cezalandırılmış olması aranmaz; fiilin suç oluşturması yeterlidir. Ceza davasının açılmamış ya da düşmüş olması da bu sonucu tek başına değiştirmez.
Ceza yargılamasının sonucu beklenmeden tazminat davası açılabilir. Zamanaşımı riskini ortadan kaldırmak bakımından erken dava açmak çoğu zaman daha güvenli bir tercihtir.
Ceza dosyasındaki kusur raporu tazminat davasında bağlayıcı olmadığından, aleyhe bir rapor bulunması hâlinde hukuk mahkemesinden yeni bilirkişi incelemesi istenmesi mümkündür.
Ceza yargılamasında uzlaşma sağlanması veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi, tazminat talebini kendiliğinden sona erdirmez. Uzlaşma metninde tazminat haklarından feragat edilip edilmediği ayrıca değerlendirilir.
Ödeyebilir. 6098 sayılı Kanun m.74 uyarınca hukuk hâkimi beraat kararıyla bağlı değildir. Ayrıca işletenin sorumluluğu 2918 sayılı Kanun kapsamında kusura bağlı olmayan bir sorumluluktur.
Bağlayıcı değildir. 6098 sayılı Kanun m.74/2 uyarınca ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ilişkin kararı hukuk hâkimini bağlamaz; hukuk mahkemesi yeniden inceleme yaptırabilir.
Hayır. 6100 sayılı Kanun m.165 bekletici sorun yapmayı mahkemenin takdirine bırakır. Deliller yeterliyse yargılamaya devam edilebilir.
Kural olarak 2918 sayılı Kanun m.109’daki iki yıllık ve on yıllık süreler uygulanır. Fiil suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir süre öngörüyorsa, bu uzun süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir.
Maddi olayın varlığına ilişkin kesin tespitler bağlayıcıdır. Yargıtay yerleşik içtihadına göre fiilin sanık tarafından işlenmediğinin kesin olarak saptanması hâlinde hukuk hâkimi bu tespitle bağlıdır.
Rücu, tazminat ve sigorta başvurularınızda süreç yönetimi için bize ulaşın.
Kusur belirlemesinin usulü ve bilirkişi incelemesi.
Devamını oku ›Makaleİki yıllık süre ile uzamış ceza zamanaşımının uygulanması.
Devamını oku ›MakaleRücu davasında ceza dosyasının delil değeri ve sınırları.
Devamını oku ›