Stajyer ve Çırak Hakları

Stajyer ve Çırak Kimdir, Statüleri Nedir?

Çırak, çıraklık sözleşmesi esaslarına göre bir meslek alanında mesleğin gerektirdiği bilgi ve becerileri iş içinde geliştiren kişidir; staj ise öğrencilerin mesleki bilgi ve becerilerini gerçek üretim ve hizmet ortamında geliştirmek amacıyla işletmede yaptıkları mesleki çalışmadır (3308 sayılı Kanun m.3).

Aday çırak ve çırak öğrenci statüsündedir, öğrencilik haklarından yararlanır ve işyerinde çalışan işçi sayısına dahil edilmez (3308 sayılı Kanun m.11). Bu nedenle stajyer ve çırakların hakları kural olarak İş Kanunundan değil, Mesleki Eğitim Kanunundan ve sosyal güvenlik mevzuatından doğar.

Ancak kişi fiilen eğitim amacı dışında, olağan bir işçi gibi tam zamanlı çalıştırılıyor ve eğitim programıyla bağlantısı kalmamışsa, ilişkinin gerçek niteliğinin iş sözleşmesi olup olmadığı tartışılabilir. Bu değerlendirme somut olayın koşullarına göre yapılır.

Stajyere En Az Ne Kadar Ücret Ödenir?

İşletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında staj veya tamamlayıcı eğitim gören öğrencilere asgari ücretin net tutarının 20 ve üzeri personeli olan işyerlerinde %30’undan, 20’den az personeli olan işyerlerinde %15’inden aşağı ücret ödenemez (3308 sayılı Kanun m.25).

Aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin %30’undan, kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine ise asgari ücretin %50’sinden aşağı ücret ödenemez. Bu tutarların üzerindeki ücret ve artışlar düzenlenecek sözleşmeyle belirlenir.

Staj yapacak işletme bulunamadığı için stajını okulda yapan ortaöğretim öğrencileri ile stajını yükseköğretim kurumlarında yapan öğrencilerin stajları bu asgari ücret kuralının dışındadır. Aday çırak, çırak ve öğrencilere ödenen ücretler her türlü vergiden müstesnadır (3308 sayılı Kanun m.25).

Stajyerin Sigortası Yapılır mı?

Mesleki ve teknik ortaöğretim ile yükseköğrenimleri sırasında staja tabi tutulan öğrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası uygulanır (5510 sayılı Kanun m.5).

Aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalığı sigortasına ek olarak hastalık sigortası da uygulanır. Bu kişilerden bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayanlar için ayrıca genel sağlık sigortası hükümleri işler (5510 sayılı Kanun m.5).

Mesleki ve teknik ortaöğretim öğrencilerinin sigorta primleri asgari ücretin %50si üzerinden, Bakanlık ile ilgili üniversitelerin bütçesine konulan ödenekten karşılanır (3308 sayılı Kanun m.25). Stajyerin sigortasının yapılmamış olması iş kazası hâlinde ciddi sorun yaratacağından, staj başlamadan girişin yapıldığı kontrol edilmelidir.

Stajyer ve Çırakların İzin Hakkı Var mı?

Aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere işletmelerce her yıl tatil aylarında 1 ay ücretli izin verilir (3308 sayılı Kanun m.26).

Mazereti kabul edilenlere okul müdürlüğünün görüşü alınarak 1 aya kadar ücretsiz izin de verilebilir. Bu izin hakları, eğitimin süreklilik taşıdığı çıraklık ve işletmede mesleki eğitim ilişkileri için düzenlenmiştir.

Kısa süreli dönemsel stajlarda ise çalışma süresi, günleri ve devam durumu okulun staj yönergesi ve işletmeyle yapılan sözleşmeyle belirlenir. Stajyerin eğitim amacı dışında, mesleğiyle ilgisiz işlerde çalıştırılması stajın amacına aykırıdır.

İş Kazasında İşveren Sorumlu mu?

Aday çırak, çırak ve öğrencinin eğitimi sırasında işyerinin kusuru hâlinde meydana gelecek iş kazaları ve meslek hastalıklarından işveren sorumludur (3308 sayılı Kanun m.25).

Stajyer iş kazası sigortası kapsamında olduğundan, kaza hâlinde Sosyal Güvenlik Kurumundan geçici iş göremezlik ödeneği ve koşulları varsa sürekli iş göremezlik geliri gibi haklardan yararlanabilir. Bu ödeneklerin hesabında sigorta primine esas tutulan ücret dikkate alınır.

Kurumun karşılamadığı zararlar için işverene karşı tazminat talebi gündeme gelebilir. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alıp almadığı, stajyere uygun eğitim verip vermediği ve gözetim altında çalıştırıp çalıştırmadığı kusur değerlendirmesinde belirleyicidir.

Stajyer Olarak Haklarınızı Korumak İçin

Staja başlamadan önce okulunuz, işletme ve sizin aranızda imzalanan sözleşmenin bir örneğini alın; ücret, çalışma saatleri ve staj süresinin yazılı olduğundan emin olun. Sigorta girişinizin yapıldığını e-Devlet üzerinden kontrol edin.

Ücretin Kanundaki asgari oranın altında ödenmesi veya hiç ödenmemesi durumunda önce okulunuzun staj koordinatörüne yazılı bildirimde bulunun. Ödemelerin banka yoluyla yapılmasını isteyin.

Sık yapılan hata, stajyerin mesleğiyle ilgisiz işlerde, gözetimsiz ve gece saatlerine kadar çalıştırılmasını “staj böyledir” diyerek kabullenmektir. Eğitim amacının dışına çıkan fiilî çalışma, hem iş kazası riskini hem de ilişkinin niteliğine ilişkin hukuki sorunları artırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Stajyere maaş ödemek zorunlu mu?

Mesleki ve teknik ortaöğretim stajyerleri ile işletmede mesleki eğitim gören öğrencilere asgari oranın altında ücret ödenemez (3308 sayılı Kanun m.25).

Stajyer ücreti asgari ücretin yüzde kaçı?

20 ve üzeri personelli işyerinde net asgari ücretin %30’u, 20’den azında %15’idir (3308 sayılı Kanun m.25).

Çırağa ne kadar ücret ödenir?

Yaşına uygun asgari ücretin %30’undan az olamaz (3308 sayılı Kanun m.25).

Stajyer ücretinden vergi kesilir mi?

Hayır, bu ücretler her türlü vergiden müstesnadır (3308 sayılı Kanun m.25).

Üniversite stajyerinin sigortası yapılır mı?

Evet, iş kazası ve meslek hastalığı sigortası uygulanır (5510 sayılı Kanun m.5).

Stajyerin sigorta primini kim öder?

Mesleki ve teknik ortaöğretim öğrencilerinde prim ilgili Bakanlık ve üniversite bütçesinden karşılanır (3308 sayılı Kanun m.25).

Çırakların yıllık izni var mı?

Evet, tatil aylarında 1 ay ücretli izin verilir (3308 sayılı Kanun m.26).

Stajyer işçi sayısına dahil edilir mi?

Aday çırak ve çırak işyerindeki işçi sayısına dahil edilmez (3308 sayılı Kanun m.11).

Stajda iş kazası geçirirsem işveren sorumlu mu?

İşyerinin kusuru varsa işveren sorumludur (3308 sayılı Kanun m.25).