Soybağının Reddi Davası

Soybağının Reddi Nedir?

Evlilik içinde doğan çocuğun babası, kural olarak annenin kocasıdır (babalık karinesi, TMK m.285). Soybağının reddi davası, bu karineyi çürüterek koca ile çocuk arasındaki soybağı ilişkisinin ortadan kaldırılmasını sağlar (TMK m.286).

Dava sonucunda karine çürütülürse, çocuk ile koca arasındaki soybağı geçmişe etkili olarak ortadan kalkar.

Davayı Kimler Açabilir?

Soybağının reddi davasını kural olarak koca açar; çocuk da ergin olduktan sonra bu davayı açabilir (TMK m.286). Dava, ana ve çocuğa karşı yöneltilir.

İspat bakımından DNA incelemesi belirleyici rol oynar; karinenin çürütülmesi için kocanın baba olmadığının ortaya konması gerekir.

Hak Düşürücü Süreler

Soybağının reddi davası, hak düşürücü sürelere tabidir. Koca, doğumu ve baba olmadığını öğrendiği tarihten başlayarak kanunda belirlenen süre içinde davayı açmalıdır (TMK m.289). Sürelerin kaçırılması dava hakkını düşürebilir.

Bu nedenle, şüphe doğduğunda erken hukuki destek alınması önemlidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Soybağının reddi davası aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından Türk Medeni Kanunu'nun 283. maddesi özel bir kural getirir: soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Bu düzenleme davacıya seçimlik bir imkân tanır ve çocuğun doğduğu yerdeki mahkemenin de yetkili olmasını sağlar. Yetki kuralı kamu düzenine ilişkin kabul edilmektedir. Kesin yetki söz konusu olmadığından, davanın yetkisiz mahkemede açılması hâlinde karşı tarafın süresinde itiraz etmesi aranır.

Davanın taraflarının doğru gösterilmesi de sonuç bakımından belirleyicidir. Koca tarafından açılan davada hasım, ana ve çocuktur; her ikisine birden yöneltilmeyen dava eksik husumet nedeniyle reddedilebilir. Çocuğun küçük olması hâlinde menfaat çatışması bulunduğundan kendisine kayyım atanması gerekir. Çocuk tarafından açılan davada ise hasım, ana ve kocadır. Kararın kesinleşmesinin ardından nüfus kaydının düzeltilmesi için ilgili müdürlüğe bildirim yapılır; bu işlem yapılmadan yeni hukuki durum kayıtlara yansımaz. Ayrıca kayyım atanması için mahkemece ilgili sulh hukuk mahkemesine yazı yazılır; kayyım atanmadan yürütülen yargılama bozma sebebi oluşturabilir.

Diğer İlgililerin Dava Hakkı ve Sürenin Uzaması

Soybağının reddi davasını kural olarak koca ve çocuk açabilir; ancak kanun bazı hâllerde başka kişilere de dava hakkı tanır. Türk Medeni Kanunu'nun 291. maddesi uyarınca, dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerinde kocanın altsoyu, anası, babası veya baba olduğunu iddia eden kişi dava açabilir. Bu kişiler bakımından süre, sebebi öğrenmelerinden itibaren işlemeye başlar. Bu kişilerin dava hakkı bağımsız olmayıp kocanın hakkına bağlı olduğundan, kocanın süresi içinde dava açmamış bulunması aranır.

Hak düşürücü sürenin geçirilmiş olması her zaman dava hakkının sona erdiği anlamına gelmez. Türk Medeni Kanunu'nun 289. maddesi, gecikmenin haklı bir sebebe dayanması hâlinde sürenin, bu sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren işlemeye başlayacağını öngörür. Baba olmadığının ancak sonradan öğrenilmesi ya da uzun süreli ağır hastalık gibi durumlar bu kapsamda değerlendirilebilir. Haklı sebep iddiası soyut kalmamalı; öğrenme anını ve engelin varlığını gösteren belge ve tanıklarla desteklenmelidir. Ayrıca bu düzenleme yalnızca hak düşürücü sürenin başlangıcını erteler; sürenin uzunluğunu değiştirmez ve süre, sebebin kalkmasıyla birlikte işlemeye başlar.

Mevzuat DayanağıSoybağının reddi davası 4721 sayılı TMK m.286-291'de düzenlenmiştir; babalık karinesi m.285'te, hak düşürücü süreler m.289'da yer alır. Dava ile evlilik içinde doğan çocukla koca arasındaki soybağı, karine çürütülerek ortadan kaldırılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular