Ticaret Şirketlerinde Tür Değiştirme

Tür Değiştirmenin İlkesi

TTK m.180 uyarınca bir şirket, hukuki şeklini değiştirerek başka bir türe dönüşebilir; bu işlemde şirketin malvarlığı herhangi bir tasfiyeye gidilmeksizin yeni türe geçer ve şirketin hukuki kişiliği kesintisiz devam eder. m.181 hükmü, kanunen hangi tür değiştirmelerin geçerli olduğunu düzenler. Bu husus, uygulamada tarafların hak ve yükümlülüklerinin netleşmesi bakımından büyük önem taşımakta olup, sözleşme ve karar metinlerinin bu çerçeveye uygun hazırlanması olası uyuşmazlıkların önüne geçer.

Kollektif ve komandit şirketlerin tür değiştirmesine ilişkin özel düzenleme m.182'de yer alır; bu şirketlerin sermaye şirketine dönüşmesinde ortakların kişisel sorumluluğunun sona erme zamanı ayrıca belirlenmiştir. Konuyla ilgili uygulamada, mahkemelerin somut olayın özelliklerini dikkate alarak değerlendirme yaptığı, bu nedenle ilgili tarafların işlemlerini kanunun aradığı şekil şartlarına tam olarak uydurması gerektiği vurgulanmaktadır.

Tür Değiştirme Planı ve Raporu

TTK m.185 uyarınca tür değiştirme işlemi, yönetim organı tarafından hazırlanan bir tür değiştirme planına dayanır; bu plan yeni türün unvanını, merkezini ve ortakların yeni şirketteki durumunu gösterir. m.186 hükmü, bu işlem hakkında bir tür değiştirme raporu hazırlanmasını öngörür. Bu düzenleme, ilgili tarafların menfaatleri arasında hukuken öngörülen dengenin korunmasını amaçlamakta ve uygulayıcıların bu dengeyi gözeterek işlem yapmasını gerektirmektedir.

m.187 uyarınca tür değiştirme planı ve raporu, bağımsız denetçi tarafından incelenir; ortaklar da m.188 gereğince bu belgeleri inceleme hakkına sahiptir. Uygulamada bu kurala uyulmaması, sözleşmenin veya kararın geçersizliği ya da tarafların sorumluluğu gibi çeşitli hukuki sonuçlar doğurabileceğinden, ilgili sürecin dikkatle yürütülmesi tavsiye edilir.

Karar ve Tescil

Tür değiştirme kararı, TTK m.189 uyarınca ilgili şirket türü için öngörülen ağırlaştırılmış nisapla alınır ve ticaret siciline tescil edilmesiyle hüküm ifade eder. Tescilden önce tür değiştirme geçerlilik kazanmaz. Bu nedenle, ilgili belgelerin ve karar metinlerinin kanunda aranan unsurları eksiksiz içermesi, hem şirket içi işlerliği hem de üçüncü kişilerle olan ilişkilerin sağlıklı yürümesi bakımından önem taşır.

m.190 hükmü, tür değiştirme nedeniyle alacaklıların ve çalışanların korunmasına ilişkin önlemleri düzenler; bu sayede işlemin üçüncü kişiler bakımından olumsuz sonuçlar doğurması engellenir. Söz konusu düzenleme, ilgili mevzuatın genel sistematiğiyle uyumlu olup, uygulamada bu hükümlerin diğer ilgili kanun maddeleriyle birlikte yorumlanması gerekmektedir.

Tür Değiştirme Kararında Aranan Nisaplar

Türk Ticaret Kanunu'nun 189. maddesine göre yönetim organı, tür değiştirme planı ile yeni türün şirket sözleşmesini genel kurula sunar ve karar şirket türüne göre değişen nisaplarla alınır. Anonim ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde karar, esas veya çıkarılmış sermayenin üçte ikisini karşılaması şartıyla genel kurulda mevcut oyların üçte ikisiyle alınır. Limited şirkete dönüştürme hâlinde ek ödeme veya kişisel edim yükümlülüğü doğacaksa tüm ortakların onayı aranır.

Diğer türler için nisaplar ayrıca sayılmıştır. Bir sermaye şirketinin kooperatife dönüşmesi tüm ortakların onayıyla mümkündür. Limited şirketlerde karar, sermayenin en az dörtte üçüne sahip bulunmaları şartıyla ortakların dörtte üçünün kararıyla alınır. Kooperatiflerde ortakların en az üçte ikisinin temsil edilmesi şartıyla mevcut oyların çoğunluğu yeterlidir; ancak ek ödeme, diğer kişisel edim yükümlülükleri veya kişisel sorumluluk getiriliyor ya da genişletiliyorsa kayıtlı ortakların üçte ikisinin olumlu oyu gerekir. Kollektif ve komandit şirketlerde plan bütün ortakların oybirliğiyle onanır; şirket sözleşmesinde ortakların tümünün üçte ikisinin olumlu oyunun yeterli olacağı öngörülebilir.

Kararın alınması tek başına yetmez. Maddenin ikinci fıkrasına göre yönetim organı tür değiştirmeyi ve yeni şirketin sözleşmesini tescil ettirir; tür değiştirme tescil ile hukuki geçerlilik kazanır ve karar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir. Süreç boyunca ortakların konumu da korunur: Kanunun 183. maddesi uyarınca şirket payları ve hakları korunur, oydan yoksun paylar için eşit değerde paylar veya oy hakkını haiz paylar verilir, imtiyazlı paylar karşılığında aynı değerde paylar verilir veya uygun bir tazminat ödenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tür değiştirme şirketin tüzel kişiliğini sona erdirir mi?

Hayır, tür değiştirmede şirketin hukuki kişiliği kesintisiz devam eder; yalnızca hukuki şekli değişir ve malvarlığı yeni türe geçer.

Tür değiştirme kararı nasıl alınır?

Yeni şirket türü için öngörülen ağırlaştırılmış nisapla genel kurul veya ortaklar tarafından karar alınır.

Tür değiştirme ne zaman hüküm ifade eder?

Kararın ticaret siciline tescil edilmesiyle tür değiştirme hüküm ifade eder ve şirket yeni türünün hükümlerine tabi olur.

Tür değiştirme ne zaman hüküm doğurur?

Türk Ticaret Kanunu'nun 189. maddesinin ikinci fıkrasına göre tür değiştirme, tescil ile hukuki geçerlilik kazanır. Genel kurulun kararı tek başına yeterli değildir; yönetim organının tür değiştirmeyi ve yeni şirketin sözleşmesini ticaret siciline tescil ettirmesi gerekir. Karar ayrıca Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir.