Şirket Ortaklığından Çıkma ve Çıkarılma

Ortaklıktan Çıkma Hakkı

Özellikle limited şirketlerde, ortağa belirli koşullarda şirketten çıkma imkânı tanınmıştır. Ortak, şirket esas sözleşmesinde öngörülen sebeplerle veya haklı bir sebebin varlığında çıkma davası açarak ortaklıktan ayrılabilir (TTK m.638).

Çıkma, ortağın paylarının karşılığını (ayrılma akçesi) alarak şirketle ilişkisini sona erdirmesini sağlar.

Haklı Sebeple Çıkma

Haklı sebep, ortağın şirkette kalmasının kendisinden beklenemeyecek hâle geldiği durumları ifade eder. Bu hâlde ortak, mahkemeden şirketten çıkmasına karar verilmesini isteyebilir.

Mahkeme, somut olayın koşullarını değerlendirerek çıkma talebini karara bağlar.

Ayrılma Akçesi

Ortaklıktan çıkan veya çıkarılan ortak, esas sermaye payının gerçek değerine uyan bir ayrılma akçesine hak kazanır (TTK m.641). Akçenin hesabı ve ödeme koşulları, kanun ve esas sözleşme çerçevesinde belirlenir.

Bu düzenlemeler, ayrılan ortağın haklarının korunmasını amaçlar.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Çıkma, çıkarma ve ayrılma akçesine ilişkin uyuşmazlıklar ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür; ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar (TTK m.4, m.5). Yetkili mahkeme kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir. Şirketin ortağı çıkarmak için açacağı davada husumet ortağa, ortağın çıkma davasında ise husumet şirket tüzel kişiliğine yöneltilir. Husumetin yanlış yöneltilmesi, davanın esasa girilmeden reddine yol açar. Birden fazla ortağın aynı sebeple çıkma istemesi hâlinde davaların birleştirilmesi de gündeme gelebilir.

Ticari davalarda, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat istemleri bakımından arabulucuya başvurulması dava şartıdır; çıkma veya çıkarma kararı verilmesine yönelik inşai nitelikteki istemler ise bu kapsamda değildir (TTK m.5/A). Ayrılma akçesinin tahsili amacıyla açılacak dava bakımından bu ayrımın gözetilmesi gerekir. Talep, hem çıkma hem de akçenin ödenmesi yönünde birlikte ileri sürülüyorsa, para alacağına ilişkin kısım için sürecin doğru işletilmesi ve son tutanağın dosyaya sunulması gerekir. Görev ve yetki itirazlarının süresinde ileri sürülmemesi hâlinde mahkeme uyuşmazlığı esastan inceler.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

İlk hata, anonim şirket ile limited şirket düzenlemelerinin karıştırılmasıdır. Ortağın şirketten çıkması ve çıkarılması, limited şirketlere özgü bir kurumdur; anonim şirkette pay sahibinin benzer bir çıkma hakkı bulunmaz, haklı sebeplerin varlığında şirketin feshi istenebilir ve mahkeme fesih yerine duruma uygun düşen başka bir çözüme de hükmedebilir (TTK m.531). İkinci hata, esas sözleşmede öngörülen çıkma sebeplerinin ve usulünün incelenmeden doğrudan dava açılmasıdır. Üçüncü hata, çıkarma kararının genel kurulda usulüne uygun biçimde alınmadan mahkemeye başvurulmasıdır.

Ayrılma akçesinin hesabında da hatalar görülür. Akçe, esas sermaye payının gerçek değerine göre belirlenir; bu değer, şirketin tüm aktif ve pasifleri, ticari itibarı ve gelir yaratma kapasitesi gözetilerek bilirkişi incelemesiyle saptanır. Yalnızca kayıtlı sermaye tutarına ya da bilançodaki defter değerine dayanan talepler eksik kalır. Ayrılma akçesinin muaccel olması kanunda belirli koşullara bağlanmıştır; şirketin kullanılabilir özkaynağının bulunmaması ödemenin ertelenmesine yol açabilir (TTK m.641, m.642). Değerleme tarihi de ayrıca tartışma konusudur. Bilirkişi raporuna yöneltilecek itirazların süresinde ve gerekçeli biçimde sunulması sonucu doğrudan etkiler.

Sıkça Sorulan Sorular

Şirket ortağı ortaklıktan çıkabilir mi?

Limited şirkette ortak, esas sözleşmedeki sebeplerle veya haklı bir sebebin varlığında çıkma davası açarak ortaklıktan ayrılabilir.

Ayrılma akçesi nedir?

Çıkan veya çıkarılan ortağın, esas sermaye payının gerçek değerine uyan tutarda hak kazandığı bedeldir.

Haklı sebep ne demektir?

Ortağın şirkette kalmasının kendisinden beklenemeyeceği durumlardır; mahkeme somut koşulları değerlendirerek karar verir.