Şirkette Organ Eksikliği ve Sonuçları

Şirketin Kanunen Gerekli Organları Nelerdir?

Anonim şirkette esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurulca seçilmiş, bir ya da daha fazla kişiden oluşan bir yönetim kurulu bulunur (6102 sayılı TTK m.359/1). Limited şirkette yönetim ve temsil müdürlere aittir; en az bir ortağın şirketi yönetim hakkı ve temsil yetkisi bulunmalıdır (TTK m.623/1). Her iki şirket türünde de genel kurul zorunlu organdır.

Olağan genel kurul toplantısı her faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılır (TTK m.409/1); limited şirkette de olağan toplantı hesap döneminin sona ermesinden itibaren üç ay içinde yapılır (TTK m.617/1). Finansal tabloların onayı, organ seçimleri ve kâr dağıtımı bu toplantılarda karara bağlanır.

Organ eksikliği uygulamada çoğunlukla tek müdürün ölümü veya fiilen işi bırakması, yönetim kurulu üyelerinin görev süresinin dolup yenisinin seçilmemesi ya da eşit paylı iki ortağın anlaşamaması nedeniyle genel kurulun karar alamaması biçiminde ortaya çıkar.

Müdür Ölür veya Görevden Ayrılırsa Ne Yapılır?

Limited şirkette müdür atamak genel kurulun devredilemez yetkisidir (TTK m.616/1-b); müdürsüz kalan şirkette yapılacak ilk iş genel kurulu toplayarak yeni müdür seçmektir. Tek ortaklı limited şirkette bu ortak genel kurulun tüm yetkilerine sahiptir ve kararları yazılı olmalıdır (TTK m.616/3).

Anonim şirkette yönetim kurulu üyeliği herhangi bir sebeple boşalırsa yönetim kurulu, kanuni şartları taşıyan birini geçici olarak üye seçip ilk genel kurulun onayına sunar; bu üye onaylanırsa selefinin süresini tamamlar (TTK m.363/1). Üyenin iflasına karar verilmesi, ehliyetinin kısıtlanması veya kanuni şartları kaybetmesi hâlinde üyelik kendiliğinden sona erer (TTK m.363/2).

Tek kişilik yönetim kurulunda üyenin ölümü, geçici üye seçecek bir kurul bırakmaz; bu durumda genel kurulun toplanması gerekir. Müdürün görevden alınması ise ayrı bir süreçtir ve limited şirket müdürünün görevden alınması yazısında anlatılmıştır.

Genel Kurul Toplanamıyorsa Ortak Ne Yapabilir?

Anonim şirkette sermayenin en az onda birini oluşturan pay sahipleri, yönetim kurulundan gerektirici sebepleri ve gündemi yazılı olarak belirterek genel kurulu toplantıya çağırmasını isteyebilir; istem noter aracılığıyla yapılır (TTK m.411/1, m.411/3). Yönetim kurulu kabul ederse genel kurul en geç kırk beş gün içinde yapılacak şekilde çağrılır (TTK m.411/4).

İstem reddedilir veya yedi iş günü içinde olumlu cevap verilmezse aynı pay sahipleri şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine başvurabilir; mahkeme toplantıya gerek görürse çağrıyı yapmak üzere kayyım atar ve kararı kesindir (TTK m.412/1). Azlığın çağrı hakkına ilişkin bu hükümler limited şirketlere de kıyasen uygulanır (TTK m.617/3). Çağrı usulü anonim şirkette genel kurul çağrısı yazısında ele alınmıştır.

Eşit paylı iki ortaklı limited şirkette genel kurul toplanabilse bile kararlar temsil edilen oyların salt çoğunluğuyla alındığından kilitlenme yaşanabilir (TTK m.620). Böyle bir tıkanıklıkta her ortak haklı sebeple fesih isteyebilir; mahkeme fesih yerine davacı ortağa payının gerçek değerinin ödenmesine ve çıkarılmasına da karar verebilir (TTK m.636/3).

Organ Eksikliğinde Fesih Davası Nasıl İşler?

Anonim şirkette uzun süreden beri kanunen gerekli organlardan biri yoksa veya genel kurul toplanamıyorsa pay sahipleri, şirket alacaklıları veya Bakanlık, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Mahkeme yönetim kurulunu da dinleyerek şirkete durumunu kanuna uygun hâle getirmesi için süre belirler; bu süre içinde durum düzeltilmezse şirketin feshine karar verir (TTK m.530/1).

Limited şirkette aynı yol ortaklar veya şirket alacaklıları için açıktır; mahkeme müdürleri dinleyerek süre verir, durum düzeltilmezse feshe karar verir (TTK m.636/2). Dava açıldığında mahkeme taraflardan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alabilir (TTK m.530/2, TTK m.636/4).

Feshe karar verilen şirket tasfiye hâline girer; tüzel kişiliğini tasfiye sonuna kadar korur ve unvanını “tasfiye hâlinde” ibaresiyle kullanır (TTK m.533). Arabuluculuğun dava şartı olduğu ticari davalar konusu bir miktar para olan alacak, tazminat ve benzeri davalardır (TTK m.5/A); para alacağına yönelmeyen fesih davası bu kapsamda değildir.

Kayyım Atanması Ne Zaman Gündeme Gelir?

Bir tüzel kişi gerekli organlardan yoksun kalmış ve yönetimi başka yoldan sağlanamamışsa vesayet makamı bir yönetim kayyımı atar (4721 sayılı TMK m.427/4). Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir (TMK m.397/2). Bu yol, banka işlemlerinin durduğu, tebligatların karşılıksız kaldığı veya acil bir hukuki işlemin yapılması gerektiği durumlarda geçici bir çözüm sağlar.

Genel kurulun toplanması için atanan kayyım ise farklıdır; bu kayyımı azlığın başvurusu üzerine asliye ticaret mahkemesi atar ve görevi gündemi düzenleyip çağrıyı yapmakla sınırlıdır (TTK m.412/1). Kalıcı çözüm, genel kurulun toplanarak eksik organı seçmesidir; bu sağlanamazsa organ eksikliğine dayalı fesih davası son aşamadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Limited şirket müdürsüz kalırsa kendiliğinden kapanır mı?

Hayır; şirket kendiliğinden sona ermez. Organ eksikliği uzun sürerse ortak veya alacaklının davasıyla mahkeme süre verir, düzeltilmezse feshe karar verir (TTK m.636/2).

Yönetim kurulu üyesi ölürse yerine kim seçilir?

Yönetim kurulu, kanuni şartları taşıyan birini geçici üye seçip ilk genel kurulun onayına sunar (TTK m.363/1).

Olağan genel kurul ne zaman yapılmalı?

Her faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılmalıdır (TTK m.409/1; limited şirket için m.617/1).

Yönetim kurulu genel kurulu çağırmazsa azınlık ne yapar?

Sermayenin en az onda birine sahip pay sahipleri noter aracılığıyla çağrı ister; istem reddedilir veya yedi iş günü içinde olumlu cevap verilmezse asliye ticaret mahkemesi çağrı için kayyım atayabilir (TTK m.411, m.412).

Yönetim kayyımını hangi mahkeme atar?

Tüzel kişinin gerekli organlardan yoksun kalması hâlinde yönetim kayyımını vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi atar (TMK m.427/4, m.397/2).

Organ eksikliğine dayalı fesih davasını kimler açabilir?

Anonim şirkette pay sahipleri, şirket alacaklıları veya Bakanlık; limited şirkette ortaklar veya şirket alacaklıları açabilir (TTK m.530/1, m.636/2).