Haklı Sebeple Şirketin Feshi

Fesih Davasını Kim Açabilir?

TTK m.531 uyarınca anonim şirkette haklı sebeplerin varlığında, sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini temsil eden payların sahipleri, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden şirketin feshini isteyebilir. Bu, tek başına ya da birlikte bu orana ulaşan azınlığa tanınmış bir haktır.

Limited şirkette ise eşik yoktur: TTK m.636/3 uyarınca haklı sebeplerin varlığında her ortak mahkemeden şirketin feshini isteyebilir. Küçük paylı ortak için bu, kilitlenmiş bir ortaklıktan çıkışın en önemli yollarından biridir.

Davalı şirketin kendisidir; görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesi, yetkili mahkeme ise şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir. Ortaklar arasındaki çekişme ne kadar kişisel olursa olsun, dava şirkete karşı açılır.

Hangi Durumlar Haklı Sebep Sayılır?

Kanun, sermaye şirketleri için haklı sebebi tek tek saymamıştır. Kollektif şirkete ilişkin TTK m.245, haklı sebebi şirketin kuruluşuna yol açan fiili veya kişisel sebeplerin, işletme konusunun gerçekleştirilmesini imkânsız kılacak veya güçleştirecek şekilde ortadan kalkması olarak tanımlar; bu tanım uygulamada yol gösterici olarak kullanılır.

Yargıtay uygulamasında haklı sebep, davacının şirkette kalmasının kendisinden beklenemeyeceği durumlar olarak ele alınır: çoğunluğun sürekli olarak azınlığı kâr payından yoksun bırakması, bilgi alma hakkının sistematik biçimde engellenmesi, genel kurulun uzun süre toplanamaması, yönetimin şirket varlıklarını kişisel çıkar için kullanması gibi. Tek başına fikir ayrılığı veya kısa süreli zarar genellikle yeterli görülmez.

Haklı sebebin varlığı olayın bütününe göre değerlendirilir ve ispat yükü davacıdadır. Genel kurul tutanakları, bilgi alma talepleri ve cevapları, kâr dağıtım kararları ve yazışmalar bu nedenle dava öncesinde düzenli biçimde toplanmalıdır.

Mahkeme Fesih Yerine Hangi Kararları Verebilir?

Haklı sebeple fesih davasının ayırt edici özelliği, mahkemeye geniş bir takdir alanı tanınmasıdır. TTK m.531 uyarınca mahkeme fesih yerine, davacı pay sahiplerine paylarının karar tarihine en yakın tarihteki gerçek değerinin ödenip şirketten çıkarılmalarına veya duruma uygun düşen ve kabul edilebilir diğer bir çözüme karar verebilir.

Limited şirketlerde TTK m.636/3 aynı esnekliği tanır: mahkeme, istem yerine davacı ortağa payının gerçek değerinin ödenmesine ve şirketten çıkarılmasına veya duruma uygun başka bir çözüme hükmedebilir.

Fesih, şirketin tasfiyesi anlamına geldiğinden son çare olarak görülür. Uygulamada mahkemeler çoğu zaman şirketi ayakta tutan ve davacının payının değerinin ödenmesini sağlayan çözümü tercih eder. Bu nedenle davacının asıl hedefi çoğu zaman “şirketi kapatmak” değil, payının adil değerini alarak ortaklıktan çıkmaktır.

Dava Sürerken Hangi Tedbirler İstenebilir?

Limited şirkette fesih davası açıldığında mahkeme, taraflardan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alabilir (TTK m.636/4). Bu önlemler, dava süresince şirket varlıklarının korunmasına veya yönetimin denetlenmesine yönelik olabilir.

Ayrıca limited şirkette her ortak, haklı sebeplerin varlığında yöneticilerin yönetim hakkının ve temsil yetkisinin kaldırılmasını veya sınırlandırılmasını mahkemeden isteyebilir; yöneticinin özen ve bağlılık yükümünü ağır biçimde ihlal etmesi haklı sebep sayılır (TTK m.630/2-3). Bu talep fesih davasıyla birlikte değerlendirilebilir.

Uzun süredir kanunen gerekli organlardan biri yoksa veya genel kurul toplanamıyorsa, ortaklardan veya alacaklılardan biri de fesih isteyebilir; bu durumda mahkeme önce durumun kanuna uygun hâle getirilmesi için süre verir, düzeltilmezse feshe karar verir (TTK m.636/2).

Limited Şirkette Çıkma Davası ile Farkı Nedir?

Limited şirkette ortak, haklı sebeplere dayanarak çıkma davası da açabilir. Bir ortak çıkma davası açtığında müdürler diğer ortakları gecikmeksizin haberdar eder; diğer ortaklar haberin ulaşmasından itibaren bir ay içinde açacakları bir davayla çıkma davasına katılabilir (TTK m.639).

Fesih davası şirketin tamamını hedef alırken, çıkma davası yalnız davacının ortaklıktan ayrılmasını amaçlar. Ancak fesih davasında mahkeme zaten davacının çıkarılmasına hükmedebildiğinden, iki yol sonuç bakımından birbirine yaklaşır; hangisinin seçileceği dosyanın özelliklerine göre belirlenir.

Tersine durumda, çoğunluk bir ortağın haklı sebeple şirketten çıkarılması için mahkemeye başvurmak isterse, limited şirkette bunun için genel kurulun ağırlaştırılmış nisapla karar alması gerekir (TTK m.621/1-h).

Stratejik Notlar

Talebi doğru kurun: Dava dilekçesinde asıl talep fesih olsa bile, mahkemenin alternatif çözüm yetkisi dikkate alınarak payın gerçek değerinin ödenmesi talebi de açıkça dile getirilmelidir. Bu, yargılamanın odağını değerleme sorusuna taşır.

Değerleme kritik: Payın gerçek değeri karar tarihine en yakın tarihe göre belirlenir. Şirketin defter değeri ile gerçek değeri arasındaki fark büyük olabilir; bilirkişi incelemesinde gayrimenkuller, marka değeri ve devam eden sözleşmeler ayrıca ele alınmalıdır.

Delil disiplini: Haklı sebep iddiası, tek bir olaya değil süreklilik gösteren bir tabloya dayandığında güç kazanır. Bilgi alma taleplerini yazılı yapmak, genel kurulda muhalefet şerhi koymak ve kararlara karşı iptal yollarını süresinde kullanmak, fesih davasının zeminini oluşturur.

Sıkça Sorulan Sorular

Anonim şirkette fesih davası için ne kadar pay gerekir?

Sermayenin en az onda biri, halka açık şirketlerde yirmide biri gerekir (TTK m.531).

Limited şirkette küçük ortak fesih davası açabilir mi?

Evet. Limited şirkette haklı sebeplerin varlığında her ortak fesih isteyebilir (TTK m.636/3).

Fesih davası hangi mahkemede açılır?

Şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde açılır (TTK m.531).

Mahkeme mutlaka şirketi kapatır mı?

Hayır. Mahkeme fesih yerine payın gerçek değerinin ödenerek davacının çıkarılmasına veya başka uygun bir çözüme karar verebilir (TTK m.531 ve 636/3).

Payımın değeri hangi tarihe göre hesaplanır?

Anonim şirkette karar tarihine en yakın tarihteki gerçek değer esas alınır (TTK m.531).

Dava sürerken şirket varlıkları korunabilir mi?

Limited şirkette mahkeme taraflardan birinin istemiyle gerekli önlemleri alabilir (TTK m.636/4).

Müdürün yetkisi dava sırasında kaldırılabilir mi?

Haklı sebeplerin varlığında her ortak müdürün yönetim ve temsil yetkisinin kaldırılmasını veya sınırlandırılmasını isteyebilir (TTK m.630/2).

Genel kurul hiç toplanmıyorsa ne yapılabilir?

Ortak veya alacaklı fesih isteyebilir; mahkeme önce düzeltme için süre verir, düzeltilmezse fesheder (TTK m.636/2).

Diğer ortaklar çıkma davama katılabilir mi?

Evet. Haberin ulaşmasından itibaren bir ay içinde açacakları davayla katılabilirler (TTK m.639).