Engelli ve Yaşlı Aylığının Haczi

Engelli ve Yaşlı Aylığı Hangi Kanuna Tabidir?

“Engelli aylığı” ve “yaşlı aylığı” ifadeleri uygulamada iki ayrı ödemeyi anlatır. Birincisi, çalışma hayatı sonunda 5510 sayılı Kanun uyarınca SGK tarafından bağlanan yaşlılık (emekli), malullük ve ölüm aylıklarıdır; engellilikle erken emekli olanların aylığı da bu gruptadır.

İkincisi, prim ödemesine bağlı olmayan ve muhtaçlık esasına dayanan 2022 sayılı Kanun aylıklarıdır: 65 yaşını doldurmuş muhtaç vatandaşlara (m.1) ve sağlık kurulu raporuyla engelli olduğunu kanıtlayan muhtaç kişilere veya bakımını üstlenen yakınlarına bağlanan aylıklar (m.2).

Hacizden korunmanın kapsamı bu iki grup arasında farklıdır. Bu nedenle haciz yazısıyla karşılaşan kişinin önce aldığı ödemenin hangi kanuna dayandığını tespit etmesi gerekir.

SGK’dan Alınan Emekli ve Malullük Aylığı Haczedilebilir mi?

5510 sayılı Kanun m.93 uyarınca sigortalıların ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri haczedilemez ve devir ve temlik edilemez. Kanun bu yasağa yalnızca iki istisna tanır: Kurumun kendi prim ve diğer alacakları ile nafaka borçları.

Kanun ayrıca haczi yasaklanan aylıkların haczine ilişkin taleplerin, borçlunun muvafakati bulunmadıkça icra müdürü tarafından reddedileceğini açıkça düzenler. Yani banka kredisi, kredi kartı veya ticari borç için alacaklı, rıza olmadan emekli aylığına haciz koyduramaz.

Yargıtay uygulamasında bu korumanın, aylığın yatırıldığı banka hesabındaki tutarlar için de geçerli olduğu kabul edilmektedir; ancak hesapta aylık dışında başka kaynaklardan gelen paralar varsa bunların haczi mümkündür.

Borçlunun Muvafakati Ne Zaman Geçerlidir?

5510 m.93, borçlunun muvafakati hâlinde aylığın haczine imkân tanır. Ancak İİK m.83/a uyarınca haczedilmezlik kurallarına aykırı olarak önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir.

Bu iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde, kredi sözleşmesi imzalanırken verilen genel nitelikli “emekli maaşıma haciz konulabilir” onayının haczi haklı kılmayacağı sonucuna ulaşılır. Uygulamada geçerli muvafakatin, takip başladıktan sonra ve haczedilecek aylığa yönelik olarak açıkça verilmesi aranmaktadır.

Borçlu icra dairesinde verdiği muvafakatin kapsamını, örneğin aylığın hangi oranda kesileceğini dikkatle incelemelidir. Muvafakat bir kez verildikten sonra geri alınmasının mümkün olup olmadığı uygulamada tartışmalıdır.

65 Yaş Aylığı ve Engelli Aylığı (2022 Sayılı Kanun) Haczedilebilir mi?

2022 sayılı Kanun, 65 yaş ve engelli aylıklarının vergi ve resimden muaf olduğunu düzenler (m.6); ancak Kanunun yürürlükteki metninde bu aylıklar için 5510 m.93 benzeri açık bir haciz yasağı hükmü yer almamaktadır.

Bu nedenle konu tartışmalıdır. Bir görüşe göre İİK m.83 genel kuralı uygulanır ve aylık, borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra kısmen haczedilebilir. Diğer görüşe göre ise muhtaçlık tespitine dayanan ve kişinin asgari geçimini sağlamaya yönelik bir sosyal yardımın haczi, ödemenin amacıyla bağdaşmaz.

İİK m.82 ise bir muavenet sandığı veya cemiyeti tarafından hastalık, zaruret ve ölüm gibi hâllerde bağlanan maaşları haczedilemez sayar. Bu hükmün devlet eliyle yapılan sosyal yardımlara kıyasen uygulanıp uygulanamayacağı da icra mahkemesinin değerlendirmesine kalır.

Hacze Karşı Hangi Yola Başvurulur?

İİK m.16 uyarınca icra dairesinin kanuna aykırı işlemlerine karşı, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilir. Emekli aylığına konulan haciz de bu yolla kaldırılabilir.

Haciz yasağının kamu düzenine ilişkin olduğu durumlarda şikâyetin süreye bağlı olmayabileceği Yargıtay uygulamasında kabul edilmekle birlikte, bu konuda ayrıntı ve istisnalar bulunduğundan yedi günlük süreye uyulması en güvenli yoldur.

Şikâyet dilekçesine SGK veya Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığından alınan aylık belgesi ile banka hesap dökümü eklenmelidir. Böylece hesaba yatan paranın aylık kaynaklı olduğu gösterilir.

Adım Adım Ne Yapmalı?

1. Aylığın türünü belgeleyin: e-Devlet üzerinden SGK aylık bilgilerini veya 2022 sayılı Kanun kapsamındaki aylık kaydını alın. Hangi kanuna dayandığı hacze karşı yolu belirler.

2. Banka hareketlerini ayırın: Aylığın yattığı hesapta başka paralar da varsa hesap dökümüyle hangi tutarın aylık olduğunu gösterin. Mümkünse aylık hesabını diğer gelirlerden ayrı tutun.

3. Süreyi kaçırmayın: Haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet dilekçesi verin. Önceden verdiğiniz genel bir rızanın geçerli olmadığını ve takip sırasında muvafakat vermediğinizi açıkça belirtin.

Sıkça Sorulan Sorular

Emekli maaşıma banka borcu için haciz konulabilir mi?

Rızanız olmadan konulamaz; SGK aylıkları prim alacakları ve nafaka dışında haczedilemez (5510 m.93).

Nafaka borcu için emekli aylığı haczedilir mi?

Evet, nafaka borçları haciz yasağının istisnasıdır (5510 m.93).

Kredi sözleşmesinde maaşıma haciz izni verdim, geçerli mi?

Haczedilmezlik kurallarına aykırı önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir (İİK m.83/a).

65 yaş aylığı haczedilebilir mi?

2022 sayılı Kanunda açık bir haciz yasağı hükmü bulunmadığından konu tartışmalıdır; hacze karşı icra mahkemesine şikâyet yoluyla itiraz edilebilir.

Engelli aylığıma haciz geldi, ne yapmalıyım?

Önce aylığın SGK aylığı mı yoksa 2022 sayılı Kanun aylığı mı olduğunu belirleyin, ardından yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunun (İİK m.16).

Haczi kaldırmak için şikâyet süresi kaç gündür?

İşlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür (İİK m.16).

SGK borcu için aylığım kesilebilir mi?

Evet, Kurumun prim ve diğer alacakları için aylık haczedilebilir (5510 m.93).

Emekli aylığı başkasına devredilebilir mi?

Hayır, SGK aylıkları devir ve temlik edilemez (5510 m.93).

2022 sayılı Kanun aylıklarından vergi kesilir mi?

Hayır, bu aylıklar ile bağlanmasında kullanılan belgeler her türlü vergi ve resimden muaftır (2022 sayılı Kanun m.6).