SGK Kararına İtiraz ve Dava Yolu

SGK'ya Karşı Dava Açmadan Önce Başvuru Şart mı?

Evet. 5510 sayılı Kanun ve diğer sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurulması zorunludur; Kuruma karşı dava açılabilmesi için talebin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması şarttır (7036 sayılı Kanun m.4/1). Bu şart yerine getirilmeden açılan dava, dava şartı eksikliğiyle karşılaşır.

Ön başvuru gerektiren işlemlere örnek olarak yaşlılık veya malullük aylığı talebinin reddi, ölüm aylığının kesilmesi, yersiz ödeme nedeniyle borç çıkarılması, borçlanma talebinin reddi, hizmetlerin iptali, statü değişikliği ve genel sağlık sigortası tescil işlemleri sayılabilir.

Kuruma başvuruda geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz (7036 sayılı Kanun m.4/1). Ancak diğer kanunlarda öngörülen özel süreler saklıdır; idari para cezası veya ödeme emri gibi işlemlerde ayrı ve kısa süreler işler.

Başvuru Nasıl Yapılır, Kurum Kaç Günde Cevap Verir?

Başvuru, işlemi yapan SGK il veya merkez müdürlüğüne yazılı dilekçeyle yapılır. Dilekçede T.C. kimlik numarası, itiraz edilen işlemin tarihi ve sayısı, işlemin neden hukuka aykırı olduğu ve ne istendiği (aylığın bağlanması, borcun silinmesi, hizmetin geçerli sayılması gibi) açıkça yazılmalı; dayanak belgeler eklenmelidir.

Kurum başvuruya altmış gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır (7036 sayılı Kanun m.4/1). Bu nedenle dilekçenin verildiği tarih, evrak kayıt numarası veya iadeli taahhütlü posta alındısıyla belgelenmelidir; altmış günlük sürenin başlangıcı bu tarihe göre hesaplanır.

Kurumun açıkça ret cevabı vermesi veya altmış günün cevapsız geçmesi hâlinde dava yolu açılır. Ret yazısı, gerekçesiyle birlikte dava dilekçesine eklenmeli; Kurumun hangi gerekçeye dayandığı davada neyin tartışılacağını belirler.

SGK Davası Hangi Mahkemede Açılır?

5510 sayılı Kanun'un uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, kanunda aksine hüküm yoksa iş mahkemelerinde görülür (5510 sayılı Kanun m.101). İş mahkemeleri, idari para cezalarına itirazlar hariç olmak üzere SGK veya İŞKUR'un taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik uyuşmazlıklarına bakar (7036 sayılı Kanun m.5/1-b).

Yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir (7036 sayılı Kanun m.6). Görev ve yetki ayrıntıları için İş Yargısında Görev ve Yetki yazısına bakılabilir.

SGK'ya karşı açılan sosyal güvenlik davalarında aranan ön şart arabuluculuk değil, Kuruma başvurudur. İşçi ile işveren arasındaki alacak davalarındaki arabuluculuk şartı, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tespit, itiraz ve rücu davalarında da uygulanmaz (7036 sayılı Kanun m.3/3).

Hangi İşlemlerde Özel ve Kısa Süreler Vardır?

İdari para cezalarında tebliğden itibaren on beş gün içinde Kuruma itiraz edilebilir; itiraz takibi durdurur. Kurumca reddedilen itiraz için kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurulur, aksi hâlde ceza kesinleşir (5510 sayılı Kanun m.102). Ayrıntılar SGK İdari Para Cezasına İtiraz yazısındadır.

Kurumun denetim sonucu resen düzenlediği belgelere dayanan prim borcu işverene tebliğ edildiğinde, işveren tebliğden itibaren bir ay içinde Kurum ünitesine itiraz edebilir; itirazın reddi hâlinde kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvurmak prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz (5510 sayılı Kanun m.86/7).

SGK alacakları için düzenlenen ödeme emrine karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde itiraz edilmesi gerekir (6183 sayılı Kanun m.58); SGK alacaklarının tahsilinden doğan uyuşmazlıklarda alacaklı birimin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir (5510 sayılı Kanun m.88). Bu süre 7061 sayılı Kanunla 01.01.2018'den geçerli olmak üzere yedi günden on beş güne çıkarılmıştır ve uygulamada hak düşürücü süre olarak kabul edilir; süre geçirilirse borç ödeme emrindeki hâliyle takip edilmeye devam eder.

Hizmet Tespiti Davasında Durum Farklıdır

Hizmet akdine tabi çalışmaları nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri, Kuruma ön başvuru şartının açıkça dışında tutulmuştur (7036 sayılı Kanun m.4/1). Sigortasız veya eksik bildirilen çalışmalarını tespit ettirmek isteyen işçi, doğrudan iş mahkemesinde işverene karşı dava açabilir.

Bu davalarda dava Kuruma resen ihbar edilir; davaya davalı yanında fer'î müdahil olarak katılan Kurum, yanında katıldığı taraf başvurmasa dahi kanun yoluna gidebilir ve kesinleşen kararı uygulamakla yükümlüdür (7036 sayılı Kanun m.4/2).

Hizmet tespiti davası, çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır (5510 sayılı Kanun m.86). Sürenin ve ispat kurallarının ayrıntısı için Hizmet Tespiti Davası yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

SGK kararına itiraz süresi kaç gündür?

Tüm işlemler için tek bir itiraz süresi yoktur; dava öncesinde Kuruma başvurmak zorunludur ve Kurum 60 gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır (7036 s.K. m.4). İdari para cezası ve ödeme emri gibi işlemlerde ise 15 günlük özel süreler vardır.

SGK'ya başvurmadan doğrudan iş mahkemesinde dava açabilir miyim?

Kural olarak hayır; Kuruma karşı dava açılabilmesi için talebin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması şarttır (7036 s.K. m.4/1). İstisna, hizmet akdine dayalı sigortalılık süresinin tespiti talepleridir.

SGK 60 gün içinde cevap vermezse ne olur?

Talebiniz reddedilmiş sayılır ve iş mahkemesinde dava açabilirsiniz (7036 s.K. m.4/1).

Kuruma başvuruda geçen süre zamanaşımından düşülür mü?

Evet; Kuruma başvuruda geçen süre zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz (7036 s.K. m.4/1).

SGK idari para cezasına itiraz nereye yapılır?

Tebliğden itibaren 15 gün içinde Kuruma itiraz edilir; itiraz reddedilirse tebliğden itibaren 30 gün içinde idare mahkemesine başvurulur (5510 s.K. m.102).

SGK ödeme emrine nasıl itiraz edilir?

Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 15 gün içinde itiraz edilmelidir (6183 s.K. m.58); SGK alacaklarına ilişkin bu uyuşmazlıklarda alacaklı birimin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir (5510 s.K. m.88).

Sigortasız çalışmamın tespiti için önce SGK'ya başvurmam gerekir mi?

Hayır; hizmet akdine dayalı zorunlu sigortalılık süresinin tespiti talepleri ön başvuru şartının dışındadır (7036 s.K. m.4/1); dava beş yıllık süre içinde açılmalıdır (5510 s.K. m.86).