Rüşvet Suçunun Tarafları ve Unsurları
TCK m.252 kapsamında rüşvet suçu, hem rüşveti veren hem de rüşveti alan kamu görevlisi bakımından cezalandırılır, yani suç iki taraflı bir anlaşmayı gerektirir. Anlaşmanın varlığı, suçun oluşması için yeterlidir, menfaatin fiilen teslim edilmiş olması şart değildir. Bu suç, kamu hizmetlerinin tarafsız ve dürüstlükle yürütülmesini güvence altına almayı amaçlar.
Rüşvet teklifinde bulunulması ancak kamu görevlisi tarafından kabul edilmemesi durumunda dahi rüşvet teşebbüsü olarak değerlendirilebilir, bu nedenle teklifin yapılması bile ceza sorumluluğu doğurabilir ve teklifi reddeden görevlinin durumu bildirmesi beklenir. Görevlinin teklifi bildirmemesi, sonradan kendisi hakkında farklı soruların gündeme gelmesine neden olabilir. Menfaatin parasal olması zorunlu değildir, hediye, hizmet veya başka bir yarar şeklinde de gerçekleşebilir.
Nitelikli Haller ve Ceza Artırımı
Rüşvet suçunun yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi veya noter gibi belirli sıfatları olan kişiler tarafından işlenmesi ceza miktarını artıran nitelikli hal olarak kabul edilir, çünkü bu kişilerin tarafsızlığına duyulan güven daha büyük önem taşır.
Rüşvet aracılığı yapan kişiler de suçun faili olarak sorumlu tutulur, yani sadece rüşveti veren ve alan değil, araya giren kişiler de cezai sorumluluktan kaçamaz ve bu durum geniş bir sorumluluk halkası oluşturur. Aracılık eden kişinin, taraflar arasındaki anlaşmadan haberdar olup olmadığı sorumluluğunun kapsamını belirleyen önemli bir unsurdur.
Etkin Pişmanlık ve Soruşturma
Rüşvet vermiş olan kişinin, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce bu durumu bildirmesi halinde etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanma imkânı vardır, bu düzenleme rüşvet ilişkilerinin ortaya çıkarılmasını teşvik eder ve delil elde edilmesini kolaylaştırır.
Bu suç resen soruşturulur ve genellikle mali denetim, kamu ihale kayıtları, banka hareketleri ve iletişim kayıtları soruşturmanın temel dayanaklarını oluşturur, bu tür davalar genellikle uzun ve kapsamlı bir soruşturma süreci gerektirir. Bu tür davalarda genellikle uzun süreli izleme ve teknik takip yöntemleri soruşturmada kullanılır.
Etkin Pişmanlıkta Cezasızlık ve Yabancı Kamu Görevlisi İstisnası
Rüşvette etkin pişmanlık, birçok suçtan farklı olarak indirim değil doğrudan cezasızlık sonucu doğurur. TCK m.254'ün 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanunla değiştirilen birinci fıkrası uyarınca, rüşvet alan kişinin durum resmî makamlarca öğrenilmeden önce rüşvet konusu şeyi soruşturmaya yetkili makamlara aynen teslim etmesi hâlinde hakkında rüşvet suçundan cezaya hükmolunmaz. Rüşvet alma konusunda başkasıyla anlaşan kamu görevlisinin, durum öğrenilmeden önce yetkili makamlara haber vermesi hâlinde de aynı sonuç doğar.
Aynı imkân rüşvet verene ve suça iştirak edenlere de tanınmıştır. Rüşvet veren veya bu konuda kamu görevlisiyle anlaşmaya varan kişinin, durum resmî makamlarca öğrenilmeden önce pişmanlık duyarak yetkili makamları haberdar etmesi hâlinde hakkında cezaya hükmolunmaz. Suça iştirak eden diğer kişiler bakımından da aynı kural geçerlidir.
Maddenin ortak ve belirleyici şartı zamanlamadır: bildirim veya teslim, durum resmî makamlarca öğrenilmeden önce gerçekleşmelidir. Öğrenildikten sonra yapılan bildirim bu maddeye göre cezasızlık sağlamaz. 26/6/2009 tarihli ve 5918 sayılı Kanunla eklenen dördüncü fıkra ise bir istisna getirir: bu madde hükümleri yabancı kamu görevlilerine rüşvet veren kişilere uygulanmaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Rüşvet teklif edilip kabul edilmezse suç oluşur mu
Evet, teklifin yapılmış olması tek başına rüşvete teşebbüs olarak değerlendirilebilir ve bu durum ayrıca cezalandırılır. Bu durum, rüşvet ilişkisinin başlangıç aşamasında dahi caydırıcılığı sağlamayı amaçlar.
Rüşvet veren kişi de cezalandırılır mı
Evet, rüşvet suçu hem veren hem alan bakımından cezalandırılan iki taraflı bir suçtur ve her iki taraf da aynı ağırlıkta sorumlu tutulabilir. İki tarafın da sorumlu tutulması, bu tür anlaşmaların caydırılmasını amaçlayan bir düzenlemedir.
Rüşvet verdiğini kendisi bildirirse ne olur
Durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce bildirimde bulunan kişi etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanabilir ve cezasında belirgin indirim sağlayabilir. Bu iki taraflı sorumluluk, rüşvet ilişkisinin her iki yönden de önlenmesini hedefler.
Rüşvet verdiğini kendisi bildiren kişi ceza alır mı?
TCK m.254 uyarınca rüşvet veren veya kamu görevlisiyle anlaşmaya varan kişi, durum resmî makamlarca öğrenilmeden önce pişmanlık duyarak yetkili makamları haberdar ederse hakkında rüşvet suçundan cezaya hükmolunmaz. Bildirim, durumun öğrenilmesinden sonra yapılırsa bu sonuç doğmaz.
Ceza yargılamasında yanınızdayız
Soruşturma ve kovuşturma aşamalarında etkin savunma ve müdafilik hizmetiyle haklarınızı koruyoruz. Vakit kaybetmeden bize ulaşın.