Aile hukukundan doğan nafaka alacakları, haciz ve iflas sıra cetvelinde birinci sırada yer alır; ancak bu imtiyaz son bir yıl içinde tahakkuk etmiş nafakalar için geçerlidir (İİK m.206, 140). Ayrıca SGK’dan alınan emekli aylığı kural olarak haczedilemese de nafaka borcu için haczedilebilir (5510 m.93).
İİK m.206 uyarınca nakden ifası gereken, aile hukukundan doğan her türlü nafaka alacağı, rehinle karşılanmayan alacaklar arasında birinci sırada yer alır. Bu sıra, işçilerin son bir yıllık ücret ve tazminat alacaklarıyla aynı derecededir.
Birinci sıradaki alacaklar tamamen ödenmeden ikinci, üçüncü ve dördüncü sıradaki alacaklılara pay verilmez. Böylece nafaka alacaklısı, banka kredisi veya ticari alacak gibi imtiyazsız alacaklardan önce ödeme alır.
Rehinli alacaklar ise satış bedeli üzerinde herkesten önce gelir. Yani ipotekli bir taşınmazın satışında önce ipotek alacaklısı ödenir; kalan bedel sıra cetveline göre nafaka alacaklısı dahil diğer alacaklılara dağıtılır.
İmtiyaz sınırsız değildir: İİK m.206 birinci sıraya yalnızca iflasın açılmasından önceki son bir yıl içinde tahakkuk etmiş nafaka alacaklarını alır. Haciz yoluyla takipte bu hüküm İİK m.140 ile uygulanır ve ilk üç sıraya kayıt için esas alınan tarih haciz talebi tarihidir.
Örneğin haciz talebinden önceki bir yıl içinde birikmiş nafaka taksitleri birinci sırada, daha eski dönemlere ait nafaka borçları ise imtiyazsız alacak olarak dördüncü sırada yer alır. Bu nedenle nafaka borcu birikmeye başladığında takibi geciktirmemek önemlidir.
Birinci ve ikinci sıradaki sürelerin hesabında konkordato süresi ve alacak hakkında açılmış davanın devam ettiği süre hesaba katılmaz. Nafaka alacağına ilişkin dava sürmüşse bu süre bir yıllık dönemin dışında tutulur.
İİK m.83 uyarınca maaş ve ücretler, borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra haczedilebilir; haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz ve birden fazla haciz varsa hacizler sıraya konur. Metinde nafaka alacakları için açık bir sıra istisnası yer almaz.
Bununla birlikte uygulamada, nafaka alacağının sıra cetvelindeki birinci sıra imtiyazı ve nafakanın geçim güvencesi niteliği gözetilerek, nafaka için konulan maaş haczinin önceki hacizlerin bitmesini beklemeden kesintiye alınabileceği yönünde kararlara rastlanır. Konu tartışmalı olduğundan icra müdürlüğünün kararına karşı şikâyet yolu gündeme gelebilir.
İşveren, maaş haczi yazısını aldıktan sonra borçlunun maaşını en geç bir hafta içinde bildirmek ve haczedilen miktarı borç bitinceye kadar keserek icra dairesine göndermekle yükümlüdür (İİK m.355).
5510 sayılı Kanun m.93 uyarınca SGK’dan alınan gelir, aylık ve ödenekler haczedilemez; ancak bu yasağın iki istisnası vardır: Kurumun kendi prim alacakları ve nafaka borçları. Bu nedenle emekli aylığı nafaka alacağı için borçlunun rızası aranmadan haczedilebilir.
Bu istisna nafaka alacaklısı için önemli bir güvencedir: başka alacaklıların borçlunun muvafakati olmadan haczettiremediği emekli aylığı, nafaka alacaklısı için tahsil kaynağıdır. Haczin oranı, borçlu ve ailesinin geçimi gözetilerek icra müdürlüğünce belirlenir.
İlama dayanmayan nafakalar ise İİK m.83 uyarınca kısmen haczi caiz şeyler arasında sayılır; yani borçlunun kendisine ödenen nafaka da geçim payı düşüldükten sonra haczedilebilir. Bu kural nafaka alacaklısının değil, nafaka alan borçlunun durumunu ilgilendirir.
İİK m.344 uyarınca nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra borç ödenirse borçlu tahliye edilir.
Kanun, alacak miktarı asgari ücretin altında kalan takiplerde disiplin ve tazyik hapsinin uygulanmayacağını öngörmekle birlikte nafaka alacaklarını bu sınırlamanın dışında tutar (İİK m.354). Dolayısıyla birkaç aylık nafaka borcu için de tazyik hapsi istenebilir.
Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler dikkate alınarak tazyik hapsinin uygulanması davanın sonuna bırakılabilir. Şikâyet, fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde bir yıl içinde yapılmalıdır (İİK m.347).
Takibi geciktirmeyin: Birinci sıra imtiyazı haciz talebinden geriye doğru bir yıllık nafakayı kapsar. Aylarca birikmiş nafaka için takip ve haciz talebi erken yapılırsa alacağın daha büyük kısmı imtiyazlı sırada kalır.
Tüm gelir kaynaklarını araştırın: Borçlunun maaşı, emekli aylığı, kira gelirleri ve banka hesapları için haciz talep edin. Emekli aylığı nafaka için haczedilebilir; maaş haczinde işverene gönderilen yazının takibini yapın.
Tazyik hapsi sürelerine dikkat edin: Nafaka ödenmediğini öğrendiğiniz tarihten itibaren üç ay içinde icra mahkemesine şikâyette bulunun; her ay ödenmeyen nafaka ayrı bir ihlal olarak değerlendirilebilir.
Son bir yıl içinde tahakkuk etmiş nafaka alacakları birinci sıradadır (İİK m.206).
İlk üç sıraya kayıt için muteber tarih haciz talebi tarihidir (İİK m.140).
Hayır, bir yıldan eski nafaka alacakları imtiyazsız alacak olarak dördüncü sırada yer alır (İİK m.206).
Evet. SGK aylıkları kural olarak haczedilemez ancak nafaka borçları bu yasağın istisnasıdır (5510 m.93).
Kanun metni hacizlerin sıraya konmasını öngörür; nafaka için öncelik uygulamada tartışmalıdır ve icra müdürlüğünün kararına şikâyet yoluyla itiraz edilebilir (İİK m.83).
Alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; borç ödenirse tahliye edilir (İİK m.344).
Evet, asgari ücret altındaki takiplerde hapsi engelleyen sınırlama nafaka alacaklarına uygulanmaz (İİK m.354).
Fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren bir yıldır (İİK m.347).
Hayır, rehinli alacaklar satış bedeli üzerinde önceliklidir; nafaka alacaklısı rehin alacağından artan kısımdan birinci sırada pay alır (İİK m.206).
Usul işlemleri, süreler ve kanun yollarında destek için bize ulaşın.
Maaş haczinin sınırları İİK m.83 uyarınca: ücretin en çok dörtte biri.
Devamını oku ›MakaleMaaş haczinde sıralama: birden çok haciz olduğunda öncelik, nafaka.
Devamını oku ›MakaleNafaka hükmüne uymayan borçluya İİK m.344 uyarınca üç aya kadar.
Devamını oku ›