Ayıplı Mobilya ve Tüketici Hakları

Hangi Mobilya Ayıplı Sayılır?

TKHK m.8/1 uyarınca ayıplı mal, teslim anında kararlaştırılan örnek veya modele uymayan ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan maldır. Mağazada gösterilen numuneden farklı renkte veya kumaşta gelen koltuk takımı bu tanımın tipik örneğidir.

Kanun ayıbı geniş tanımlar: ambalajında, etiketinde, kullanma kılavuzunda, internet sitesinde veya reklamlarında belirtilen özellikleri taşımayan ya da tüketicinin makul olarak beklediği faydayı azaltan mallar da ayıplıdır (TKHK m.8/2). Ölçüsü katalogdan farklı dolap, kısa sürede çöken sünger veya kabaran kaplama bu kapsamdadır.

Ayıp maddi olabileceği gibi hukuki veya ekonomik de olabilir. Satıcı, kendisinden kaynaklanmayan reklam açıklamalarından ancak bunları bilmediğini ve bilmesinin beklenemeyeceğini ispat ederse sorumlu olmaz (TKHK m.9/2).

Tüketicinin Dört Seçimlik Hakkı

Malın ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketici TKHK m.11/1 uyarınca şu haklardan birini seçebilir: satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim, masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım veya imkân varsa ayıpsız misli ile değiştirme. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.

Ücretsiz onarım veya değişim seçilmişse talep, satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren azami 30 iş günü içinde yerine getirilmelidir; aksi hâlde tüketici diğer seçimlik haklarını kullanabilir (TKHK m.11/4). Onarım ve değişim hakları bakımından satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur (TKHK m.11/2).

Dönme veya indirim seçildiğinde ödenen bedel ya da indirim tutarı derhâl iade edilir (TKHK m.11/5). Seçimlik hakların kullanılmasından doğan tüm masraflar, örneğin nakliye ve söküm, hakkı yerine getiren tarafa aittir; tüketici ayrıca TBK hükümlerine göre tazminat da isteyebilir (TKHK m.11/6).

Hatalı Montaj ve Geç Teslim

Mobilyada en sık sorunlardan biri montajdır. Montaj satıcı tarafından veya onun sorumluluğunda yapılmışsa ve malın gereği gibi monte edilmemesi söz konusuysa bu, sözleşmeye aykırı ifa sayılır (TKHK m.8/3). Eğri kapak, oturmayan çekmece veya duvara hatalı sabitlenen ünite bu kapsamdadır.

Montajın tüketici tarafından yapılması öngörülmüşse, montaj talimatındaki yanlışlık veya eksiklik nedeniyle hatalı kurulum da sözleşmeye aykırı ifa kabul edilir (TKHK m.8/3). Kutulu mobilyalarda kurulum kılavuzunun saklanması bu nedenle önemlidir.

Aynı hüküm uyarınca malın sözleşmede kararlaştırılan sürede teslim edilmemesi de sözleşmeye aykırı ifadır. Siparişle üretilen mobilyalarda teslim tarihinin sipariş formunda yazılı olması, gecikme hâlinde tüketicinin elini güçlendirir.

İspat Yükü ve Zamanaşımı

Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıdadır (TKHK m.10/1). Bu karine, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz; örneğin açıkça kullanım hatasından kaynaklanan kırılmalarda.

Ayıplı maldan sorumluluk, daha uzun bir süre kararlaştırılmamışsa ayıp sonradan ortaya çıksa bile teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir (TKHK m.12/1). İkinci el satışlarda satıcının sorumluluğu bir yıldan az olamaz (TKHK m.12/2).

Ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz (TKHK m.12/3). Tüketici, sözleşme kurulurken ayıptan haberdar idiyse veya haberdar olması kendisinden bekleniyorsa, o ayıp için sözleşmeye aykırılıktan söz edilemez (TKHK m.10/2).

Hakem Heyeti mi, Tüketici Mahkemesi mi?

TKHK m.68/1 uyarınca Kanunda belirtilen ve her yıl yeniden değerleme oranında güncellenen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için heyete başvurulamaz. Güncel sınır, başvuru tarihinde Bakanlık duyurularından kontrol edilmelidir.

Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya işlemin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılabilir (TKHK m.68/3). Heyet kararlarına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir (TKHK m.70/3).

Parasal sınırı aşan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TKHK m.73/A). Tüketici davası, tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir (TKHK m.73/5).

Adım Adım Ne Yapmalı?

1. Belgeleyin: Teslim anında ve sonrasında ayıbı gösteren fotoğraf ve videolar çekin; sipariş formu, fatura, teslim tutanağı ve satıcıyla yapılan yazışmaları saklayın. Teslim tutanağına görünür hasarları not düşmek ileride ispatı kolaylaştırır.

2. Seçtiğiniz hakkı yazılı bildirin: Hangi seçimlik hakkı kullandığınızı, örneğin değişim veya bedel iadesini, satıcıya noter, e-posta ya da kayıtlı elektronik posta gibi tarihi ispatlanabilir bir yolla bildirin. Onarım veya değişimde 30 iş günlük süre bu bildirimle başlar.

3. Süreyi takip edin: Talep süresinde karşılanmazsa diğer seçimlik haklara geçebilir ve parasal sınıra göre tüketici hakem heyetine ya da arabuluculuk sonrasında tüketici mahkemesine başvurabilirsiniz. İki yıllık zamanaşımını teslim tarihinden itibaren hesaplayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Ayıplı mobilyayı iade edebilir miyim?

Evet. Satılanı geri vermeye hazır olduğunuzu bildirerek sözleşmeden dönebilir ve bedelin derhâl iadesini isteyebilirsiniz (TKHK m.11/1-a ve m.11/5).

Satıcı sadece tamir teklif ediyor, kabul etmek zorunda mıyım?

Hayır. Seçim hakkı tüketicindir; satıcı tercih ettiğiniz talebi yerine getirmekle yükümlüdür (TKHK m.11/1). Orantısız güçlük hâli istisnadır (TKHK m.11/3).

Mobilya tamiri en fazla kaç gün sürer?

Onarım veya değişim talebi, yöneltilmesinden itibaren azami 30 iş günü içinde yerine getirilmelidir (TKHK m.11/4).

Teslimden 4 ay sonra çıkan kusurda ispat kimde?

Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslimde var olduğu kabul edilir; aksini satıcı ispat eder (TKHK m.10/1).

Ayıplı mobilya için kaç yıl içinde başvurmalıyım?

Ayıplı maldan sorumluluk teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir (TKHK m.12/1).

Hatalı montaj ayıp sayılır mı?

Satıcı veya onun sorumluluğunda yapılan montajın gereği gibi yapılmaması sözleşmeye aykırı ifa sayılır (TKHK m.8/3).

Mobilya zamanında teslim edilmezse ne olur?

Sözleşmede kararlaştırılan sürede teslim edilmemesi sözleşmeye aykırı ifadır (TKHK m.8/3); tüketici seçimlik haklarını kullanabilir.

Nakliye ve söküm masrafını kim öder?

Seçimlik hakların kullanılmasından doğan tüm masraflar, hakkı yerine getiren tarafça karşılanır (TKHK m.11/6).

Hakem heyeti kararına itiraz süresi ne kadar?

Tebliğden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir (TKHK m.70/3).