Mirasbırakanın sağlığında bazı mirasçılara yaptığı kazandırmaların paylaşmada nasıl hesaba katıldığı ve tenkisten farkı.
Denkleştirme (iade), mirasbırakanın sağlığında bazı mirasçılara yaptığı karşılıksız kazandırmaların, paylaşma sırasında hesaba katılarak mirasçılar arasındaki eşitliğin sağlanmasıdır. Amaç, mirasbırakanın sağlığında yaptığı yardımların bazı mirasçıları diğerlerine göre avantajlı hâle getirmesini önlemektir.
TMK m. 669 uyarınca yasal mirasçılar, mirasbırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları, denkleştirmeyi sağlamak için terekeye geri vermekle birbirlerine karşı yükümlüdürler. Yükümlülük mirasçılar arasında karşılıklıdır; alacaklılara karşı ileri sürülemez.
Kanun altsoy bakımından bir karine öngörür: mirasbırakanın çeyiz veya kuruluş sermayesi vermek ya da bir malvarlığını devretmek veya borçtan kurtarmak ve benzerleri gibi karşılık almaksızın altsoyuna yapmış olduğu kazandırmalar, aksi mirasbırakan tarafından açıkça belirtilmiş olmadıkça denkleştirmeye tâbidir (TMK m. 669/2).
Yani altsoya yapılan karşılıksız kazandırmalarda denkleştirme asıldır; mirasbırakan istisna tutmak istiyorsa bunu açıkça belirtmelidir. Altsoy dışındaki mirasçılar bakımından ise durum terstir: onlar için denkleştirme, ancak kazandırmanın miras payına mahsuben yapıldığı anlaşılıyorsa söz konusu olur. Olağan eğitim ve öğrenim giderleri ile alışılmış hediyeler kural olarak denkleştirmeye tabi değildir.
Denkleştirme yükümlüsü mirasçı iki yoldan birini seçebilir: aldığı değeri aynen terekeye geri verebilir ya da değeri miras payına mahsup ettirebilir. Uygulamada ikinci yol tercih edilir; kazandırmanın değeri mirasçının payından düşülür ve kalan pay üzerinden paylaşma yapılır.
Kazandırmanın değeri kural olarak mirasın açıldığı andaki değere göre belirlenir; enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde bu ilke büyük fark yaratır. Mirasçı, aldığı kazandırma kendi miras payını aşıyorsa fazlayı geri vermek zorunda değildir; ancak bu hâlde saklı payı zedeleniyorsa diğer mirasçılar tenkis yoluna başvurabilir.
İki kurum farklı amaçlara hizmet eder. Denkleştirme yalnızca yasal mirasçılar arasındaki eşitliği sağlar; mirasçılar arasındaki iç ilişkiye bakar ve saklı pay ihlali aranmaz. Tenkis ise saklı payı korur; saklı payı zedelenen mirasçının, tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırmaların indirilmesini istemesidir.
Bir başka fark davacı çevresindedir: denkleştirmeyi yalnızca yasal mirasçılar birbirine karşı ileri sürebilir; tenkis davasını ise yalnızca saklı paylı mirasçılar açabilir. Üçüncü kişiye yapılan bir kazandırma denkleştirmeye tabi değildir ama koşulları varsa tenkise tabidir.
Mirasçılıktan çıkarılan, mirası reddeden veya mirastan feragat eden kişi mirasçı sıfatını taşımadığından denkleştirme yükümlüsü de değildir. Mirasbırakandan önce ölen mirasçının aldığı kazandırma ise, onun yerine geçen altsoyu bakımından denkleştirmeye tabidir; halefiyet kazandırmayı da beraberinde getirir.
Mirasbırakan, kazandırmayı yaparken denkleştirmeden açıkça muaf tutmuşsa yükümlülük doğmaz. Ancak bu muafiyet, saklı payların korunmasına engel değildir: muaf tutulan kazandırma saklı payı zedeliyorsa yine tenkise tabi olur. Bu nedenle sağlığında mal devri planlayan kişilerin, denkleştirme ve tenkis sonuçlarını birlikte değerlendirmesi gerekir.
Altsoya karşılık alınmaksızın yapılan malvarlığı devirleri, mirasbırakan aksini açıkça belirtmedikçe denkleştirmeye tabidir (TMK m. 669/2). Devrin değeri kardeşinizin miras payından mahsup edilir.
Denkleştirme paylaşma sırasında hesaba katılır. Mirasçılar anlaşarak uygulayabilir; anlaşma sağlanamazsa paylaşma davası içinde ileri sürülür ve mahkemece dikkate alınır.
Kural olarak mirasın açıldığı andaki değere göre belirlenir. Bu ilke, kazandırma ile ölüm arasında uzun süre geçmiş ve değerler değişmişse sonucu önemli ölçüde etkiler.
Kural olarak hayır; denkleştirme yükümlülüğü miras payıyla sınırlıdır. Ancak fazla kısım diğer mirasçıların saklı payını zedeliyorsa tenkis davasına konu olabilir.
Hayır. Denkleştirme yasal mirasçılar arasındaki eşitliği sağlar ve saklı pay ihlali aranmaz. Tenkis ise saklı payı korur ve yalnızca saklı paylı mirasçılar tarafından ileri sürülebilir.
Marka, patent ve tasarım haklarınızın korunmasında hukuki destek için bize ulaşın.