Saklı Pay ve Tenkis Davası

Saklı Pay Nedir?

Saklı pay, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarla veya sağlararası karşılıksız kazandırmalarla ortadan kaldıramayacağı, kanunun belirli mirasçılara tanıdığı asgari paydır. Saklı pay, yasal miras payının kendisi değil, onun kanunda gösterilen oranıdır; bu nedenle önce yasal miras payı, sonra saklı pay hesaplanır.

TMK m. 506 uyarınca saklı pay oranları şöyledir: altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.

Kimlerin Saklı Payı Yoktur?

Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında yapılan değişiklikle kaldırılmıştır; TMK m. 506'nın kardeşlere ilişkin bendi yürürlükten kalkmıştır. Büyükana ve büyükbabaların da saklı payı yoktur. Bu kişiler yasal mirasçı olabilir, ancak mirasbırakan vasiyetname veya miras sözleşmesiyle paylarını tümüyle bertaraf edebilir.

Mirastan feragat eden, mirasçılıktan çıkarılan ve mirası reddeden kişiler de saklı pay talep edemez. Buna karşılık mirasçılıktan çıkarma haksızsa, çıkarılan kişi tasarrufun saklı payını aşan kısmının tenkisini isteyebilir; çıkarma sebebinin ispatı mirasbırakan lehine tasarrufta bulunulan tarafa aittir.

Tenkis Davasının Koşulları

TMK m. 560 uyarınca saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir. Dava, saklı payı zedeleyen kazandırmanın saklı payı aşan kısmının indirilmesini sağlar; kazandırma tümüyle geçersiz hâle gelmez, yalnızca saklı payı tamamlayacak ölçüde azaltılır.

Davacı saklı paylı mirasçı, davalı ise kendisine kazandırma yapılan kişidir. Tenkiste bir sıra gözetilir: önce ölüme bağlı tasarruflar, yetmezse sağlararası kazandırmalar tenkis edilir. Tenkis bölünebilir bir talep olduğundan, her saklı paylı mirasçı yalnızca kendi payı oranında dava açabilir; birinin davası diğerine yaramaz.

Süreler ve Def'i Yolu

TMK m. 571 uyarınca tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücü nitelikte olup mahkemece re'sen gözetilir.

Bununla birlikte tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 571/3). Yani saklı paylı mirasçı, kendisine karşı açılan bir davada süre geçmiş olsa dahi tenkis def'ini savunma olarak ileri sürebilir. Bu ayrım, süre kaçırılmış dosyalarda çoğu zaman tek çıkış yoludur.

Tenkis mi, Muris Muvazaası mı?

İki kurum sık karıştırılır. Mirasbırakan taşınmazını gerçekten bağışlamışsa ve bu bağış saklı payı zedeliyorsa tenkis gündeme gelir. Buna karşılık işlem görünürde satış gösterilmiş ama gerçekte bağış ise ve amaç mirasçıdan mal kaçırmaksa muris muvazaası söz konusudur ve tapu iptali ile tescil istenir.

Fark pratikte kritiktir: muvazaa davasında işlem baştan geçersiz sayıldığından pay oranıyla sınırlı kalınmaz ve dava süreye tabi değildir; tenkiste ise yalnızca saklı payı aşan kısım indirilir ve bir yıllık süre işler. Ayrıntı için muris muvazaası yazımıza bakınız.

Sıkça Sorulan Sorular

Saklı pay oranları nedir?

Altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür (TMK m. 506).

Tenkis davası ne kadar sürede açılmalıdır?

Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571). Süre hak düşürücüdür.

Süre geçtiyse hiçbir şey yapılamaz mı?

Tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 571/3). Süre geçmiş olsa da, saklı paylı mirasçı kendisine karşı açılan bir davada tenkis def'ini savunma olarak ileri sürebilir.

Kardeşlerin saklı payı var mı?

Hayır. Kardeşlerin saklı payına ilişkin hüküm 2007 yılında yürürlükten kaldırılmıştır. Kardeşler yasal mirasçı olabilir fakat saklı pay sahibi değildir.

Tenkis davasında tüm mirasçılar birlikte dava açmak zorunda mıdır?

Hayır. Tenkis talebi bölünebilir niteliktedir; her saklı paylı mirasçı yalnızca kendi payı oranında ve kendi adına dava açar. Dava açmayan mirasçı, açanın kazandığı sonuçtan yararlanamaz.