Borçlunun haline münasip evi haczedilemez (İİK m.82/1-12). Ancak evin kıymeti haline münasip olanın üzerindeyse ev satılır ve bedelinden haline münasip bir ev alabileceği miktar borçluya bırakılır.
İcra ve İflas Kanunu, borçlunun asgari yaşam koşullarını korumak için bazı mal ve hakları haciz dışında bırakmıştır. Bu kapsamda borçlunun haline münasip evi haczolunamaz (İİK m.82/1-12). Hüküm, 2/7/2012 tarihli 6352 sayılı Kanun ile bugünkü şeklini almıştır.
Kural yalnız mülkiyeti borçluya ait olan ve fiilen konut olarak kullanılan taşınmaz için işler. Borçlunun birden fazla evi varsa, haciz dışında kalacak olan yalnızca haline münasip olanıdır.
Haczedilmezlik kendiliğinden uygulanmaz; borçlunun bu iddiayı meskeniyet şikâyeti yoluyla ileri sürmesi gerekir. İcra memuru da haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir (İİK m.82/son).
Kanun "haline münasip" ölçüsünü rakamla tanımlamaz. Değerlendirme somut olaya göre yapılır: borçlunun ve ailesinin sosyal ve ekonomik durumu, ailedeki kişi sayısı, mesleki konumu ve yaşadığı yerdeki konut fiyatları birlikte gözetilir.
Uygulamada mahkeme, borçlunun oturduğu yerde haline münasip bir evin ne kadara alınabileceğini bilirkişi marifetiyle tespit ettirir. Bulunan bu değer, haczedilen evin değeriyle karşılaştırılır.
Bu nedenle meskeniyet şikâyetinde keşif ve bilirkişi incelemesi kural olarak zorunludur; dosya üzerinden verilen kararlar çoğu zaman eksik inceleme sayılır.
Haczedilmezlik mutlak değildir. İİK m.82'ye 6352 sayılı Kanun'la eklenen fıkraya göre, birinci fıkranın (2), (4), (7) ve (12) numaralı bentlerinde sayılan malların kıymetinin fazla olması durumunda, bedelinden haline münasip bir kısmı, ihtiyacını karşılayabilmesi amacıyla borçluya bırakılmak üzere haczedilerek satılır.
Pratikte bu şu anlama gelir: borçlunun evi haline münasip olanın çok üzerinde bir değerdeyse, ev satılır; satış bedelinden borçluya haline münasip bir ev edinmesine yetecek miktar ayrılır, kalan kısım alacaklıya ödenir.
Bu nedenle meskeniyet şikâyetinin sonucu her zaman haczin tümüyle kaldırılması olmaz; çoğu dosyada sonuç, satış bedelinin bölüşülmesi biçiminde ortaya çıkar.
Borçluya bırakılacak miktarın tespiti de bilirkişi incelemesine dayanır ve kararın gerekçesinde açıkça gösterilmelidir.
Kanun önemli bir istisna öngörür: 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentlerdeki istisna, borcun bu eşya bedelinden doğmaması hâline münhasırdır (İİK m.82).
Yani borç, doğrudan o evin bedelinden kaynaklanıyorsa haczedilmezlik ileri sürülemez. Konut kredisi borcu veya satış bedelinden kalan bakiye bu kapsamda değerlendirilir.
Ayrıca ev üzerinde ipotek varsa, ipotekli alacaklı bakımından meskeniyet iddiası korumaz; ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takipte bu iddia sonuç doğurmaz.
Bir diğer sınır sözleşmeyle aşılamaz: 82 ve 83 üncü maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir (İİK m.83/a). Borçlunun peşinen haczedilmezlikten feragat etmesi geçersizdir.
Meskeniyet iddiası, icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülür. Şikâyet, İİK m.16 uyarınca işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır.
Sürenin başlangıcı haczin öğrenildiği tarihtir; borçlu haciz sırasında hazırsa o tarih, değilse haciz tutanağının tebliği tarihi esas alınır.
Dilekçede taşınmazın adresi, fiilen konut olarak kullanıldığı, borçlunun ve ailesinin durumu ile haczin kaldırılması talebi açıkça belirtilir. Tapu kaydı ve nüfus kaydı dilekçeye eklenir.
Şikâyet üzerine icra mahkemesi keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırarak evin haline münasip olup olmadığını belirler; sonuca göre haczin kaldırılmasına, kısmen kaldırılmasına veya şikâyetin reddine karar verir.
İİK m.82 yalnız konutu korumaz. Aynı maddede; ekonomik faaliyeti sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli her türlü eşya (bent 2) ile para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası (bent 3) da haciz dışındadır.
Ayrıca borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları (bent 6), vücut veya sıhhat üzerine ika edilen zararlar için tazminat olarak ödenen paralar (bent 11) ve öğrenci bursları (bent 13) haczedilemez.
Buna karşılık maaş, tahsisat ve her nevi ücretler kısmen haczedilebilir: borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar indirildikten sonra haczolunabilir; ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz (İİK m.83).
Haline münasip ev haczedilemez (İİK m.82/1-12). Ancak evin değeri haline münasip olanın üzerindeyse ev satılır ve bedelinden haline münasip bir ev alabileceğiniz miktar size bırakılır.
İcra mahkemesine, haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren yedi gün içinde şikâyet yoluyla başvurulur (İİK m.16).
Kanunda rakamsal ölçü yoktur. Borçlunun ve ailesinin sosyal ve ekonomik durumu ile yaşadığı yerdeki konut fiyatları gözetilerek bilirkişi incelemesiyle tespit edilir.
Hayır. Kanundaki istisna, borcun o eşya bedelinden doğmaması hâline münhasırdır (İİK m.82). Borç doğrudan o evin bedelinden kaynaklanıyorsa haczedilmezlik ileri sürülemez.
Geçersizdir. 82 ve 83 üncü maddelerdeki mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir (İİK m.83/a).
Borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez; para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika ve süs eşyası bu korumanın dışındadır (İİK m.82/1-3).
Borçlu ve ailesinin geçimi için icra memurunca takdir edilen miktar indirildikten sonra kalan kısım haczedilebilir; haczolunacak miktar maaşın dörtte birinden az olamaz (İİK m.83).
Hayır. Öğrenci bursları İİK m.82/1-13 uyarınca haczedilemeyen değerler arasında sayılmıştır.
Kural olarak evet. Evin haline münasip olup olmadığı ve borçluya bırakılacak miktar bilirkişi incelemesiyle tespit edildiğinden, dosya üzerinden karar verilmesi çoğu zaman eksik inceleme sayılır.
Usul işlemleri, süreler ve kanun yollarında destek için bize ulaşın.