Kripto Paraya Haciz Konur mu?

Kripto Varlık Hukuken Ne Sayılır?

2024'te Sermaye Piyasası Kanunu'na eklenen tanıma göre kripto varlık, dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıktır (6362 sayılı SPKn m.3/1-bb, 7518 sayılı Kanun). Aynı maddede cüzdan, platform ve kripto varlık hizmet sağlayıcı kavramları da tanımlanmıştır.

İcra hukukunda borçlunun kendisindeki veya üçüncü kişideki taşınır ve taşınmaz malları ile alacak ve haklarından, alacağa yetecek miktar haczolunur (İİK m.85). Haczedilemeyecek mal ve haklar İİK m.82'de tek tek sayılmıştır ve bu listede kripto varlıklar yer almaz. Dolayısıyla değer ifade eden bir kripto varlık, kural olarak haczi mümkün bir malvarlığı değeridir.

Bu nitelendirmenin bir sonucu da mal beyanıdır: mal beyanı, borçlunun kendisinde ve üçüncü kişilerde bulunan mal, alacak ve haklarını kapsar (İİK m.74). Kripto varlıkları beyanda göstermemek veya eksik göstermek, gerçeğe aykırı beyan sayılabilir; bu fiil alacaklının şikâyeti üzerine 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası gerektirir (İİK m.338/1). Konunun ayrıntısı için borçlunun mal beyanı yazımıza bakabilirsiniz.

Borsadaki Kripto Bakiyesi Nasıl Haczedilir?

Kripto varlık bir platformda veya saklama kuruluşunda tutuluyorsa haciz, üçüncü kişideki mal ve alacakların haczine ilişkin usulle yapılır. İcra dairesi kuruluşa bir haciz ihbarnamesi gönderir; bundan sonra kuruluş borçluya ödeme veya teslim yapamaz, malı yalnızca icra dairesine teslim edebilir (İİK m.89/1). İhbarname kuruluşun merkezine tebliğ edildiğinde merkez, tüm şubelerini kapsayacak şekilde beyanda bulunmak zorundadır ve bildirim UYAP üzerinden elektronik olarak da yapılabilir (İİK m.89).

Platform, borçluya ait varlık bulunmadığı veya varlığın borçluya ait olmadığı gibi bir iddiadaysa bunu tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesine bildirmelidir. Süresinde itiraz etmezse varlık elinde sayılır; ikinci ihbarnameye de itiraz etmeyen ve teslim etmeyen kuruluşa 15 gün içinde teslim veya menfi tespit davası açma süresi tanınır (İİK m.89/2-3).

Kesin haciz için ödeme emrindeki sürenin geçmiş, itiraz varsa kaldırılmış olması gerekir (İİK m.78). Alacaklı, rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş alacağı için ihtiyati haciz de isteyebilir; vadesi gelmemiş alacakta bu yol ancak borçlunun belirli bir yerleşim yerinin bulunmaması veya mallarını kaçırmaya hazırlanması gibi hâllerde açıktır (İİK m.257).

Platformun Borcu için Müşterinin Kriptosu Haczedilir mi?

Hayır. Müşterilere ait nakit ve kripto varlıklar, kripto varlık hizmet sağlayıcısının mal varlığından ayrıdır ve kayıtlar da buna göre tutulur. Müşterilerin bu kuruluşlar nezdindeki nakit ve kripto varlıkları, hizmet sağlayıcının borçları nedeniyle, kamu alacakları için olsa dahi haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dahil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz (6362 sayılı SPKn m.35/C-7).

Kural iki yönlü işler: hizmet sağlayıcının kendi mal varlığı da müşterilerinin borçları nedeniyle haczedilemez. Yani sizin alacaklınız platformun şirket varlıklarına, platformun alacaklısı da sizin hesabınızdaki varlıklara yönelemez; haciz yalnızca borçlu müşteriye ait varlıklar üzerinde uygulanır.

Kanun ayrıca müşteri varlıklarının saklanmasına ilişkin kurallar koyar: müşterilerin kripto varlıklarını kendi cüzdanlarında tutması esastır; tercih etmeyenler için saklama hizmetinin yetkilendirilmiş bankalar veya kuruluşlarca sunulması ve müşteri nakitlerinin bankalarda tutulması zorunludur (SPKn m.35/C-6). Bununla birlikte kripto varlıklar, SPKn m.82'deki yatırımcı tazmin hükümlerine tabi değildir (SPKn m.35/C-4).

Kişisel Cüzdandaki Kripto Paraya Haciz Mümkün mü?

Hukuken mümkündür; ancak yöntem farklıdır. Kanundaki tanıma göre cüzdan, kripto varlıkların veya bunlara ilişkin özel ve açık anahtarların çevrim içi ya da çevrim dışı olarak depolanmasını sağlayan yazılım, donanım veya uygulamadır (SPKn m.3/1-aa). Varlık bir kuruluşun elinde değil de borçlunun kendi cüzdanında bulunuyorsa, ortada haciz ihbarnamesi gönderilecek bir üçüncü kişi yoktur; varlığın tespiti büyük ölçüde borçlunun beyanına ve dosyaya sunulan bilgilere bağlıdır.

Bu nedenle mal beyanı yükümlülüğü burada belirleyicidir. Mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine beyanda bulununcaya kadar bir defaya mahsus ve en çok 3 ay hapisle tazyik edilir (İİK m.76). Haciz yoluyla takip talebinden sonra veya bu talepten önceki iki yıl içinde alacaklıyı zarara sokmak amacıyla varlıkları başkasına aktarmak ise, alacaklı aciz belgesi aldığını veya alacağını alamadığını ispat ederse, alacaklının şikâyeti üzerine 6 aydan 3 yıla kadar hapis ve adli para cezası gerektiren bir suçtur (İİK m.331).

Haciz Sonrasında Borçlunun Hakları

Haciz, alacaklının ana para, faiz ve masraflar dahil alacağını aşacak şekilde yapılamaz (İİK m.85). Kripto varlıkların değeri kısa sürede değişebildiğinden, bloke edilen varlığın alacağı belirgin biçimde aştığını düşünüyorsanız işlemi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet edebilirsiniz (İİK m.16).

İİK, kripto varlıkların paraya çevrilmesi için ayrı bir satış usulü öngörmez; işlem, haciz ve paraya çevirmeye ilişkin genel hükümler çerçevesinde icra dairesinin kararıyla yürür ve bu kararlara karşı da aynı şikâyet yolu açıktır (İİK m.16).

Borçlu, satış talebinden önce borcunu her biri borcun dörtte birinden az olmayan aylık taksitlerle ve en çok 3 ay içinde ödemeyi taahhüt eder ve ilk taksiti hemen öderse icra muamelesi durur; ancak bunun için yeterli miktarda malın haczedilmiş olması gerekir (İİK m.111).

Sıkça Sorulan Sorular

Kripto borsasındaki bakiyeme haciz gelir mi?

Evet; platforma haciz ihbarnamesi gönderilerek bakiye haczedilebilir (İİK m.89). Kripto varlıklar haczedilemeyen mallar arasında sayılmamıştır (İİK m.82).

Kripto varlıklarımı mal beyanında bildirmek zorunda mıyım?

Evet; mal beyanı borçlunun tüm mal, alacak ve haklarını kapsar (İİK m.74). Gerçeğe aykırı beyan 3 aydan 1 yıla kadar hapis gerektirir (İİK m.338).

Platform iflas ederse kripto varlıklarım iflas masasına girer mi?

Hayır; müşteri varlıkları platformun borçları için haczedilemez ve iflas masasına dahil edilemez (SPKn m.35/C-7).

Platform haciz ihbarnamesine kaç gün içinde cevap verir?

Tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz ve beyanda bulunmalıdır (İİK m.89/2).

Kriptomu takipten önce başkasına aktarırsam ne olur?

Alacaklıyı zarara sokmak amacıyla mal kaçırmak, alacaklının şikâyeti ve alacağını alamadığını ispatı hâlinde 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası gerektirir (İİK m.331); takip talebinden önceki iki yıl içindeki işlemler de kapsama girer.

Kripto varlıklar yatırımcı tazmin güvencesinde mi?

Hayır; kripto varlıklar SPKn m.82'deki yatırımcı tazmin hükümlerine tabi değildir (SPKn m.35/C-4).

Bloke edilen kripto tutarı borcumdan fazlaysa ne yapabilirim?

Alacağı aşan haciz yapılamaz (İİK m.85); 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet edebilirsiniz (İİK m.16).