HMK m. 288 uyarınca hâkim, uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla bulunduğu yerde veya mahkemede inceleme yaparak bilgi sahibi olmak amacıyla keşif yapılmasına karar verebilir ve gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurur. Keşif kararı, sözlü yargılamaya kadar taraflardan birinin talebi üzerine veya resen alınır.
Hâkim, uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla bulunduğu yerde veya mahkemede inceleme yaparak bilgi sahibi olmak amacıyla keşif yapılmasına karar verebilir; gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurur (HMK m.288/1). Keşif kararı, mahkemece sözlü yargılamaya kadar taraflardan birinin talebi üzerine veya resen alınır (HMK m.288/2). Uygulamada keşif; taşınmaz sınırı, kamulaştırma bedeli, kat mülkiyeti, iş kazası ve eser sözleşmesi uyuşmazlıkları gibi yerinde gözlem gerektiren işlerde yapılır.
Karar, sözlü yargılamaya kadar taraflardan birinin talebi üzerine veya hâkim tarafından resen alınabilir.
Keşif kararı, uyuşmazlığın çözümü için yerinde inceleme zorunlu olduğunda verilir; yalnızca dosya üzerinden çözülebilecek uyuşmazlıklarda keşfe gerek yoktur.
Keşfin yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme tarafından tespit edilir. Keşif, taraflar hazır iseler huzurlarında, aksi takdirde yokluklarında yapılır (HMK m.290/1). Mahkeme keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebilir; yapılan tüm işlemleri ve beyanları içeren bir tutanak düzenlenir. Tutanağa hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de yazılır; plan, çizim, fotoğraf gibi belgeler tutanağa eklenir (HMK m.290/2). Mahkeme, bir olayın nasıl geçmiş olabileceğini tespit için temsili uygulama da yaptırabilir (HMK m.290/3).
Taraflara keşif günü tebliğ edilir; keşif gideri avansı yatırılmazsa keşiften vazgeçilmiş sayılabilir. Bu nedenle avans süresi takip edilmelidir.
Teknik değerlendirme gerektiren hâllerde hâkim bilirkişi yardımına başvurur: fen bilirkişisi ölçüm ve kroki, inşaat bilirkişisi imalat ve bedel değerlendirmesi yapar.
Bilirkişiler keşifte hazır bulunur, gözlemlerini raporlarına yansıtır. Keşifte alınmayan ölçümler sonradan tamamlanamayabilir; talepler keşif öncesi dilekçeyle bildirilmelidir.
Keşif, hâkimin uyuşmazlık konusu şey veya yer hakkında bizzat duyularıyla bilgi edinmesidir. Taşınmaz davalarında, kamulaştırma ve el atmanın önlenmesi işlerinde, sınır ve taşkın yapı uyuşmazlıklarında keşif çoğu zaman zorunlu hâle gelir.
Keşif, mahkemenin talep üzerine veya resen vereceği kararla yapılır. Kararda keşfin konusu, günü ve saati ile hazır bulunacak kişiler belirtilir; keşif giderleri ilgili tarafça avans olarak yatırılır.
Keşif sırasında çoğu kez bilirkişi de hazır bulunur ve teknik hususlarda görüş bildirir. Keşif tutanağı düzenlenir; yerinde yapılan tespitler, ölçümler ve gözlemler tutanağa geçirilir.
Keşfe gitmemek veya keşif giderini yatırmamak delilden vazgeçme sonucu doğurabilir. Bu nedenle keşif kararı sonrası verilen kesin süreler titizlikle takip edilmelidir.
Keşifte tespit edilen hususlar tutanağa geçirilir; taraf beyanları, komşu ve muhtar bilgileri ile fiilî durum kayda alınır.
Tutanağa geçmeyen tespitler ispat değeri taşımaz; bu nedenle keşif sırasında talep edilen hususların tutanağa yazdırılması gerekir.
Keşif sonrası düzenlenen bilirkişi raporuna karşı, tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtirazda, raporun hangi yönlerden eksik veya hatalı olduğu somut olarak gösterilmelidir.
Keşifte tespit edilen hususlar, sonradan değişebilecek nitelikteyse (örneğin mevsimsel durum, geçici yapılar) bu durumun tutanakta belirtilmesi ileride doğacak tartışmaları önler.
Keşif tutanağı ve buna dayalı bilirkişi raporu, hükmün temel dayanaklarındandır; ancak hâkim raporla bağlı değildir.
Eksik keşif (ölçüm yapılmaması, komşu parsellerin incelenmemesi) bozma sebebidir; itirazlar rapor tebliğinden sonra süresinde ileri sürülmelidir.
Keşif, taşınmaz dışında taşınır mallar, kişiler ve hatta olay yerinde yapılan gözlemler için de yapılabilir. Hâkim gerekirse ses ve görüntü kaydı alınmasına karar verebilir.
Üçüncü kişinin zilyetliğindeki bir yerde keşif yapılması gerekiyorsa, bu kişinin keşfe katlanma yükümlülüğü vardır; kaçınma hâlinde kanunda öngörülen yaptırımlar uygulanır.
İncelenmesi istenen hususlar dilekçeyle bildirilmeli: hangi ölçümün alınacağı, hangi yapının inceleneceği açıkça yazılmalıdır.
Tapu kaydı, imar durumu, proje ve ruhsat belgeleri keşiften önce dosyaya sunulmalıdır; bilirkişi bunlar üzerinden değerlendirme yapar.
Keşifte tanık dinlenmesi isteniyorsa bu talep önceden bildirilmeli; yerel bilirkişi ve muhtar bilgileri hazırlanmalıdır.
Mahkeme; sözlü yargılamaya kadar taraflardan birinin talebi üzerine veya resen karar verir.
Teknik bilgi gerektiren hâllerde hâkim bilirkişi yardımına başvurur; her keşifte zorunlu değildir.
Verilen süre içinde avans yatırılmazsa keşiften vazgeçilmiş sayılabilir.
Hayır; ispat değeri taşımaz. Talepler keşif sırasında tutanağa yazdırılmalıdır.
Eksik inceleme, kanun yolunda bozma sebebi oluşturur.
Uyuşmazlığın çözümü yerinde gözlem gerektirdiğinde yapılır. Hâkim, uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla inceleme yaparak bilgi sahibi olmak amacıyla keşfe karar verebilir (HMK m.288/1). Karar, sözlü yargılamaya kadar taraflardan birinin talebi üzerine veya resen alınır.
Keşfi hâkim bizzat yapar. Keşif, taraflar hazır iseler huzurlarında, aksi takdirde yokluklarında yapılır (HMK m.290/1). Mahkeme keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebilir; tutanak tutulması ve güvenliğin sağlanması için yazı işleri personeli ile kolluk da hazır bulunabilir.
İkamesini talep eden taraf öder. Taraflardan her biri, ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır; taraflar birlikte talep etmişse gideri yarı yarıya öderler (HMK m.324/1). Avans yatırılmazsa diğer taraf yatırabilir, aksi hâlde talep olunan delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır.
Keşifte yapılan tüm işlemleri ve beyanları içeren bir tutanak düzenlenir; hâkimin gözlemleri ile plan, çizim ve fotoğraflar tutanağa eklenir (HMK m.290/2). Bilirkişi görevlendirilmişse rapor sunulur, taraflara rapora karşı beyan süresi verilir ve yargılama tahkikat aşamasından devam eder.
Usul işlemleri, süreler ve kanun yollarında destek için bize ulaşın.