Trafik kaza tespit tutanağı, kolluk görevlilerince düzenlenen bir tespit belgesidir; kusur oranı bakımından mahkemeyi bağlayan kesin bir hüküm değildir. Tutanaktaki kusur değerlendirmesine katılmayan taraf, tazminat davasında veya sigorta uyuşmazlığında aksini her türlü delille ileri sürebilir. Tutanakla birlikte düzenlenen trafik idari para cezası tutanağına karşı ise tebliğ veya tefhimden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
Kaza tespit tutanağı, olay yerindeki fiilî durumu, araçların konumunu, hasarı ve tarafların beyanlarını kayıt altına alan bir belgedir. Tutanakta yer alan kusur değerlendirmesi, görevlinin olay yerindeki gözlemine dayanan teknik bir kanaattir. Bu kanaat, hukuk mahkemesini bağlamaz.
Kusurun belirlenmesi, tazminat davasında mahkemece bilirkişi incelemesi yaptırılarak yapılır. Bilirkişi, tutanaktaki krokiyi, fotoğrafları, araçlardaki hasar izlerini, kamera kayıtlarını ve tanık beyanlarını birlikte değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda tutanaktaki orandan farklı bir kusur dağılımına ulaşılması mümkündür.
Karayolları Trafik Kanunu'nun 81. maddesi, kazaya karışanların yükümlülüklerini düzenler. Kazaya karışanlar hemen durmak, kaza yerinde trafik güvenliği için gereken tedbirleri almak, sorumluluğun saptanmasında yararlı olacak kanıt ve izler dâhil kaza yerindeki durumu değiştirmemek, istendiğinde kimlik, sürücü ve tescil belgesi ile sigorta poliçe bilgilerini bildirmek ve kazayı yetkili memurlara haber vermekle yükümlüdür.
Karayolları Trafik Kanunu'nun 81. maddesinin ikinci fıkrasına göre yalnızca maddi hasarlı kazalarda, kazaya dâhil kişilerin tümü yetkili ve görevli kişinin gelmesine lüzum görmezlerse, bunu aralarında yazılı olarak saptamak suretiyle kaza yerinden ayrılabilirler. Uygulamada bu belgeye anlaşmalı kaza tespit tutanağı denir.
Anlaşmalı tutanağın kullanılabilmesi için kazanın yalnızca maddi hasarlı olması ve tarafların tümünün mutabık kalması gerekir. Ölüm veya yaralanma varsa, sürücülerden birinin alkollü olduğu şüphesi bulunuyorsa ya da taraflardan biri tutanağı imzalamıyorsa kolluğun çağrılması gerekir.
Anlaşmalı tutanakta yer alan kusur beyanı, tarafların olay anındaki değerlendirmesini yansıtır. Bu beyanın sonradan tartışılması mümkündür; ancak kendi aleyhine beyanda bulunan tarafın aksini ispat yükü ağırlaşır. Bu nedenle tutanak imzalanmadan önce kroki, konum ve hasar bilgilerinin doğruluğu kontrol edilmelidir.
Tutanakta plaka, sürücü kimliği, sigorta poliçe numarası, tarih veya saat gibi maddi hatalar bulunabilir. Bu tür hatalar, tutanağı düzenleyen trafik biriminden yazılı olarak düzeltme talep edilerek giderilebilir. Talep, hatanın niteliğini ve doğru bilgiyi açıkça göstermelidir.
Krokideki konumların gerçeği yansıtmadığı düşünülüyorsa, olay yerine ilişkin fotoğraflar, güvenlik ve trafik kameraları ile araç içi kamera kayıtları önem kazanır. Kamera kayıtlarının silinme süreleri kısa olduğundan, kayıtların temini için ilgili kurum veya işletmeye vakit geçirmeden başvurulmalıdır.
Tutanağın bir örneğinin taraflara verilmemiş olması hâlinde, ilgili trafik biriminden örnek talep edilebilir. Sigorta başvurusu ve dava için tutanağın tam ve okunaklı bir örneğinin bulunması gerekir.
Kaza sonrasında sürücüye trafik idari para cezası uygulanmışsa, bu yaptırım kaza tespit tutanağından ayrı bir işlemdir. İdari para cezasına karşı, tutanağın tebliğ veya tefhim edildiği tarihten itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Süre içinde başvurulmazsa ceza kesinleşir.
İdari para cezasının kesinleşmesi, hukuk davasındaki kusur değerlendirmesini kendiliğinden belirlemez. Ceza yaptırımı ile tazminat sorumluluğu farklı esaslara dayanır; ancak cezaya konu fiilin sabit olması, kusur değerlendirmesinde dikkate alınabilecek bir olgudur.
Karayolları Trafik Kanunu'nun 81. maddesinin üçüncü fıkrası, 2026 yılında yapılan değişiklikle ağırlaştırılmıştır. Anlaşma hâli dışında maddi hasarlı, ölümlü veya yaralanmalı kazalarda zabıtanın iznini almadan zaruret dışında olay yerinden ayrılan sürücüler idari para cezasıyla cezalandırılır; ölümlü veya yaralanmalı kazalarda olay yerinden ayrılan sürücülere ayrıca hapis cezası verilir ve sürücü belgesi iki yıl süreyle geri alınır.
Sigorta şirketine yapılan tazminat başvurusunda tutanak temel belgelerden biridir. Şirket, tutanaktaki kusur değerlendirmesini esas alarak kısmi ödeme yapabilir. Bu değerlendirmeye katılmayan hak sahibi, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesi uyarınca Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurabilir.
Komisyona başvurabilmek için sigorta kuruluşuna gerekli başvurunun yapılmış ve talebin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığının belgelenmiş olması gerekir. Sigortacılık yapan kuruluşun başvuru tarihinden itibaren on beş iş günü içinde yazılı olarak cevap vermemesi de Komisyona başvuru için yeterlidir.
Doğrudan dava yolu da açıktır. Tazminat davasında mahkeme, kusur oranını bilirkişi raporuyla belirler. Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesine göre işleten ile araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.
Olay yerinin fotoğraflanması en önemli adımdır. Araçların konumu, fren izleri, yol çizgileri, trafik işaretleri ve çevredeki engeller geniş ve yakın açılardan görüntülenmelidir. Bu görüntüler, sonradan yapılacak kusur incelemesinin temel dayanağını oluşturur.
Tanık bilgileri kayda geçirilmelidir. Tanığın adı, iletişim bilgisi ve olayı nereden gördüğü not edilmelidir. Tanık beyanı, tutanaktaki değerlendirmenin tartışılmasında belirleyici olabilir.
Kamera kayıtları için başvuru geciktirilmemelidir. Belediye, karayolları veya çevredeki iş yerlerinin kayıtları belirli sürelerle sınırlıdır. Gerekirse mahkemeden delil tespiti istenerek kayıtların muhafazası sağlanabilir.
Hayır. Tutanaktaki kusur değerlendirmesi teknik bir kanaattir ve hukuk mahkemesini bağlamaz. Kusur, tazminat davasında bilirkişi incelemesi ile tüm deliller birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Karayolları Trafik Kanunu'nun 81. maddesine göre yalnızca maddi hasarlı kazalarda ve kazaya dâhil kişilerin tümünün mutabık kalması hâlinde düzenlenebilir. Ölüm veya yaralanma varsa kolluk çağrılmalıdır.
Tutanağın tebliğ veya tefhim edildiği tarihten itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Süre içinde başvurulmazsa idari para cezası kesinleşir.
5684 sayılı Kanun'un 30. maddesi uyarınca Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurulabilir. Bunun için şirkete başvurulmuş ve talebin olumsuz sonuçlandığı belgelenmiş olmalı ya da şirket on beş iş günü içinde yazılı cevap vermemiş olmalıdır.
Anlaşma hâli dışında olay yerinden zabıtanın izni olmadan ayrılan sürücülere idari para cezası uygulanır. Ölümlü veya yaralanmalı kazalarda ayrıca hapis cezası öngörülmüş ve sürücü belgesinin iki yıl süreyle geri alınması düzenlenmiştir.
Tazminat talepleri, sigorta şirketine başvuru, Sigorta Tahkim Komisyonu ve trafik idari yaptırımlarına itiraz süreçlerinde bize ulaşabilirsiniz.