Karekod, 2016 değişikliğiyle çekin zorunlu unsurları arasına girmiştir ve çek alacaklısı karekodu okutarak keşidecinin son beş yıllık karşılıksız çek kaydını ve yasaklılık durumunu görebilir (TTK m.780). Aynı yerde ödenecek çek 10 gün, başka yerde ödenecek çek 1 ay içinde bankaya ibraz edilmelidir (TTK m.796).
Çek; “çek” kelimesini, kayıtsız şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havaleyi, muhatap bankanın unvanını, ödeme yerini, düzenlenme tarihi ve yerini, düzenleyenin imzasını, banka tarafından verilen seri numarasını ve karekodu içerir (TTK m.780/1).
Seri numarası ve karekod 15.07.2016 tarihli 6728 sayılı Kanunla eklenmiştir. Bu nedenle bankalar bugün yalnız karekodlu çek yaprağı basmakta, karekodsuz eski yapraklar yerini bu yeni yapraklara bırakmış bulunmaktadır.
Çek defterleri bankalarca bastırılır ve baskı esasları Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının tebliğiyle belirlenir (5941 sayılı Kanun m.2/5-6). Tacir olan ve olmayan kişilere verilen çekler ile hamiline çekler açıkça ayırt edilebilecek biçimde basılır.
Çek alacaklısı, karekod aracılığıyla hesap sahibine ilişkin verilere çek hesabı sahibinin veya cirantanın rızası aranmaksızın erişebilir (TTK m.780/2). Kanun bu bilgileri 14 bent hâlinde tek tek saymıştır.
Görülebilen başlıca bilgiler; hesap sahibinin adı veya unvanı, tacirse tescilli yetkilileri, çek hesabı bulunan banka sayısı, ibraz edilmemiş çeklerin adet ve tutarı, son beş yılda ibrazında ödenen çekler, son beş yılda karşılıksız işlemi gören ve hâlâ ödenmemiş ya da sonradan ödenmiş çeklerin adet ve tutarıdır.
Ayrıca hesap sahibi hakkında çek hesabı açma yasağı bulunup bulunmadığı, çek yaprağı üzerinde tedbir kaydı olup olmadığı ve hesap sahibi tacirse iflasına karar verilip verilmediği de görülür. Sorgulama sistemi Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi tarafından kurulur (TTK m.780/3).
Lehine karekodlu çek düzenlenen lehdar, teslim aldığı çeki TTK m.780/3 uyarınca kurulan sisteme kaydeder (5941 sayılı Kanun m.3/10).
Kaydın önemli bir sonucu vardır: çek sisteme kaydedildikten sonra çeki düzenleyen tüzel kişinin temsilcilerinde meydana gelen değişiklikler, çek hesabı sahibi tüzel kişinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Kayıt işlemi uygulamada bankaların mobil uygulamaları ve Risk Merkezi altyapısı üzerinden karekodun okutulmasıyla yapılır. Sorgulama ile kayıt aynı işlem değildir; çeki kabul etmeden önce sorgulamak, teslim aldıktan sonra ise kaydetmek gerekir.
Her çek yaprağına hesap numarası, şube adı, hesap sahibinin adı veya unvanı, vergi kimlik numarası, çekin basıldığı tarih, T.C. kimlik veya MERSİS numarası ve hesap sahibi ile düzenleyen farklıysa düzenleyenin kimlik numarası yazılır (5941 sayılı Kanun m.2/7).
Tüzel kişi adına çek düzenleyen kişinin adı ve soyadı da çek üzerine açıkça yazılır. Böylece hamil, şirket adına imza atan gerçek kişiyi de tespit edebilir.
TTK’daki unsurları taşıması kaydıyla, çekin bu idari koşullara aykırı olması çekin geçerliliğini etkilemez (5941 sayılı Kanun m.2/9). Yani örneğin kimlik numarası eksikliği tek başına çeki geçersiz kılmaz.
Düzenlendiği yerde ödenecek çek 10 gün, başka yerde ödenecek çek 1 ay içinde bankaya ibraz edilmelidir; süre çekte yazılı düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m.796).
İleri tarihli çekle ilgili hukuki takip yapılabilmesi için çekin, üzerindeki düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması şarttır (5941 sayılı Kanun m.3/8).
Süresinde ibrazda karşılıksızdır işlemine sebep olan kişi hakkında hamilin şikâyeti üzerine her çek için 1.500 güne kadar adli para cezası ile çek düzenleme ve hesap açma yasağına hükmolunur (5941 sayılı Kanun m.5).
Çeki kabul etmeden önce karekodu bankanızın uygulamasıyla okutun; son beş yıllık karşılıksız kayıtlarını, ibraz edilmemiş çek toplamını ve yasaklılık durumunu kontrol edin. Tedbir kaydı olan yaprağı kabul etmeyin.
Çekteki düzenleme tarihini not edin ve ibraz süresini buna göre hesaplayın; 10 günlük veya 1 aylık sürenin kaçırılması kambiyo takibi ve cezai şikâyet imkânını etkiler.
Çeki teslim aldığınızda sisteme kaydetmeyi unutmayın; tüzel kişi keşideciler bakımından bu kayıt, temsilci değişikliğine rağmen şirketin sorumluluğunu korur.
Karekod 2016 değişikliğiyle çekin zorunlu unsurları arasına alınmıştır (TTK m.780/1-h); bankalar artık karekodlu yaprak basmaktadır.
Hayır, çek alacaklısı bilgilere hesap sahibi veya cirantanın rızası aranmaksızın erişebilir (TTK m.780/2).
Son beş yılda karşılıksızdır işlemi gören çeklerin adet ve tutarı görülür (TTK m.780/2).
Sistem Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi tarafından oluşturulur (TTK m.780/3).
Kanun lehdarın teslim aldığı çeki sisteme kaydedeceğini öngörür (5941 sayılı Kanun m.3/10).
Aynı yerde ödenecekse 10 gün, başka yerde ödenecekse 1 ay içinde ibraz edilmelidir (TTK m.796).
Çekte yazılı düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m.796/3).
TTK’daki unsurları taşıyorsa bu eksiklik çekin geçerliliğini etkilemez (5941 sayılı Kanun m.2/9).
Hamilin şikâyeti üzerine her çek için 1.500 güne kadar adli para cezası ve çek yasağı verilir (5941 sayılı Kanun m.5).
Usul işlemleri, süreler ve kanun yollarında destek için bize ulaşın.
Karşılıksız çekte banka her çek yaprağı için yasal tutarı öder; ibraz.
Devamını oku ›MakaleÇek kaç gün içinde bankaya ibraz edilmeli? TTK m.796 ile 10 gün ve 1.
Devamını oku ›MakaleÇekin ödenmek üzere muhatap bankaya ibraz edilmesi gereken süreler ve.
Devamını oku ›