Çekin İbraz Süresi

Çekin İbraz Süresi Kaç Gündür?

TTK m.796 uyarınca çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba, yani bankaya ibraz edilmelidir.

Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çeklerde süre, düzenleme ve ödeme yeri aynı kıtadaysa bir ay, farklı kıtalardaysa üç aydır. Avrupa ülkeleri ile Akdeniz’e kıyısı olan ülkeler arasındaki çekler bu bakımdan aynı kıtada sayılır.

“Düzenleme yeri” ve “ödeme yeri” çekin üzerindeki kayıtlara göre belirlenir. Bu nedenle çekin keşide yeri ile muhatap banka şubesinin bulunduğu yer, hangi sürenin uygulanacağını doğrudan etkiler.

İbraz Süresi Nasıl Hesaplanır?

Süreler, çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m.796). Örneğin 1 Mart tarihli ve aynı yerde ödenecek bir çekte on günlük süre 2 Mart’ta işlemeye başlar.

Çekin ibrazı ancak bir iş gününde yapılabilir. Sürenin son günü pazar veya başka bir tatil gününe denk gelirse süre, izleyen ilk iş gününü kapsayacak kadar uzar; aradaki tatil günleri ise süreye dahildir (TTK m.816).

Çekin bir takas odasına ibrazı da ödeme için ibraz yerine geçer (TTK m.798). Hamil çeki kendi bankası aracılığıyla tahsile verdiğinde, sürenin takas sistemine ulaşma tarihine göre korunup korunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

İleri Tarihli Çek Ne Zaman İbraz Edilir?

Çek görüldüğünde ödenir ve düzenleme günü olarak gösterilen tarihten önce ibraz edilen çek ibraz günü ödenir (TTK m.795). Yani ileri tarih yazılması bankanın ödeme yükümlülüğünü o tarihe ertelemez.

Ancak 5941 sayılı Çek Kanunu m.3 önemli bir sınırlama getirir: düzenleme tarihinden önce ibraz edilip karşılığı kısmen veya tamamen ödenmeyen çekle ilgili hukuki takip yapılamaz. Takip için çekin, üzerindeki düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması şarttır.

Pratik sonuç açıktır: ileri tarihli çek, yazılı tarihten önce bankaya götürülmemeli; yazılı tarihten itibaren işleyen 10 gün veya 1 aylık süre içinde ibraz edilmelidir.

İbraz Süresi Kaçırılırsa Ne Olur?

Hamil, zamanında ibraz edilmiş çekin ödenmediğini protesto, bankanın çek üzerine yazdığı tarihli beyan veya takas odasının beyanıyla belgelerse cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına başvurabilir (TTK m.808). Protesto veya eşdeğer belirleme de ibraz süresi geçmeden yapılmalıdır (TTK m.809).

Süre kaçırıldığında bu kambiyo başvurma hakları kaybedilir. Hamilin elinde temel borç ilişkisine dayanan talepleri ile düzenleyene karşı sebepsiz zenginleşme istemi kalır; bu istem, çekin zamanaşımına uğradığı tarihi izleyen günden itibaren bir yıllık zamanaşımına tabidir (TTK m.732, m.818).

Ceza sorumluluğu da ibraz süresine bağlıdır: karşılıksız çek suçu, çekin üzerindeki düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında karşılıksızdır işlemine sebebiyet verilmesini arar (5941 sayılı Kanun m.5). Ayrıca düzenleyenin çekten caymasının hüküm doğurması için ibraz süresinin geçmiş olması yeterlidir (TTK m.799).

Çekte Zamanaşımı ve Bankanın Sorumluluğu

Hamilin cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m.814). Çek borçlularının birbirine başvurusunda da süre üç yıldır.

Başvuru yoluyla hamil; ödenmeyen çek bedelini, ibraz gününden itibaren faizini, protesto ve ihbar giderlerini ve çek bedelinin binde üçünü aşmayan komisyonu isteyebilir (TTK m.810).

Muhatap bankanın, karşılıksız çekte kanunen ödemekle yükümlü olduğu tutar yalnızca süresinde ibraz edilen çekler için söz konusudur ve bu tutar her yıl Merkez Bankasınca belirlenir. Çek, üzerindeki baskı tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmezse bankanın bu sorumluluğu sona erer (5941 sayılı Kanun m.3).

Sık Yapılan Hatalar

İleri tarihli çeki erken ibraz etmek: Banka ödeme yapabilir; ancak karşılık yoksa bu ibraz takip hakkı doğurmaz. Takip için çekin yazılı tarihe göre süresinde yeniden ibrazı ve karşılıksız işleminin yapılması gerekir (5941 sayılı Kanun m.3).

Süreyi ay sonu sanmak: Süre, düzenleme tarihinin ertesi günü başlar ve yalnızca son gün tatile denk gelirse uzar (TTK m.796, m.816). Çeki son güne bırakmak, takas veya şube kaynaklı gecikmelerde hakkın kaybına yol açabilir.

Karşılıksız kaydını almamak: Başvurma hakkı için ödememenin protesto veya bankanın tarihli beyanıyla belgelenmesi gerekir (TTK m.808). Bankaya ibrazda karşılıksızdır işleminin çek arkasına yazdırılması ihmal edilmemelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çekin ibraz süresi kaç gündür?

Aynı yerde ödenecek çekte on gün, başka yerde ödenecek çekte bir aydır; yurt dışı çeklerde süre bir veya üç aydır (TTK m.796).

İbraz süresi hangi günden başlar?

Süre, çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m.796).

İbraz süresinin son günü tatile gelirse ne olur?

Süre izleyen ilk iş gününü kapsayacak kadar uzar; aradaki tatil günleri süreye dahildir (TTK m.816).

İleri tarihli çek tarihinden önce bankaya verilebilir mi?

Verilebilir ve banka ibraz günü ödeme yapar (TTK m.795); ancak karşılıksız çıkarsa bu ibraza dayanarak hukuki takip yapılamaz (5941 sayılı Kanun m.3).

İbraz süresi geçen çek tahsil edilebilir mi?

Banka, çekten cayılmamışsa süre geçtikten sonra da ödeyebilir (TTK m.799); ancak ödenmezse hamil cirantalara kambiyo yoluyla başvuramaz (TTK m.808).

Süresi geçen çek için düzenleyene ne talep edilebilir?

Temel borç ilişkisine dayanan talepler ile sebepsiz zenginleşme istemi ileri sürülebilir; bu istem bir yıllık zamanaşımına tabidir (TTK m.732, m.818).

Çekte zamanaşımı süresi nedir?

Hamilin başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.814).

Süresinde ibraz edilmeyen çek için şikâyet yapılabilir mi?

Karşılıksız çek suçu, çekin yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazını şart koşar; süre dışı ibrazda bu suç oluşmaz (5941 sayılı Kanun m.5).

Karşılıksız çekte hamil faiz ve masraf isteyebilir mi?

Evet. Çek bedeli, ibraz gününden itibaren faiz, protesto ve ihbar giderleri ile bedelin binde üçünü aşmayan komisyon istenebilir (TTK m.810).