Karşılıksız Çekte Bankanın Ödeme Yükümlülüğü

Banka Karşılıksız Çekte Ne Öder?

5941 sayılı Çek Kanunu m.3/3 uyarınca muhatap banka, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için kanunda belirlenen tutarı, düzenleyici dışındaki hamile ödemek zorundadır. Karşılık hiç yoksa çek bedeli bu tutarın altındaysa çek bedeli, üstündeyse yasal tutar ödenir.

Kanun bu yükümlülüğü, hesap sahibi ile banka arasında çek defteri teslim edilirken yapılmış dönülemeyecek bir gayrinakdi kredi sözleşmesi hükmünde sayar. Yani banka ödediği tutarı sonradan hesap sahibinden talep eder; hamil açısından ise bu ödeme bir güvencedir.

Kanun metnindeki tutar, TÜİK fiyat endekslerindeki yıllık değişime göre her yıl Ocak ayında Merkez Bankasınca belirlenip Resmî Gazete’de ilan edilir. Bu nedenle güncel tutar için ilgili yılın ilanına bakılmalıdır.

Süresinde İbraz Neden Şarttır?

Bankanın yasal ödeme yükümlülüğü yalnızca süresinde ibraz edilen çekler için doğar (Çek Kanunu m.3/3). TTK m.796 uyarınca çek, düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün, başka bir yerde ödenecekse 1 ay içinde muhataba ibraz edilmelidir.

Süreler, çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m.796/3). Yurt dışında düzenlenen çeklerde süre aynı kıtada bir ay, ayrı kıtalarda üç aydır. Son gün tatile denk gelirse süre izleyen ilk iş gününe uzar (TTK m.816).

İleri tarihli çeklerde dikkat: Çek Kanunu geçici m.3/5 uyarınca 31/12/2028 tarihine kadar, üzerindeki düzenleme tarihinden önce yapılan ibraz geçersizdir. Hukuki takip için çekin düzenleme tarihine göre kanuni süre içinde ibraz edilip karşılıksızdır işlemine tabi tutulması şarttır (Çek Kanunu m.3/8).

Karşılık Kısmen Varsa Hesap Nasıl Yapılır?

Hesapta kısmi karşılık varsa banka, çek bedelini aşmamak kaydıyla kısmi karşılığa ek olarak yasal tutarı öder; çek bedeli yasal tutarın altındaysa kısmi karşılığı yasal tutara tamamlar (Çek Kanunu m.3/3-b).

“Karşılıksızdır” işlemi, bankanın ödemekle yükümlü olduğu miktar dışında kalan ve karşılanamayan kısımla sınırlı yapılır (m.3/2). Hamilin talebiyle çekin arka yüzüne ibraz tarihi, hesap durumu, bankanın ödediği miktar ve karşılıksız kalan tutar yazılır (m.3/4).

Kısmi ödeme kabul edilirse çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi hamile ücretsiz verilir; hamil bu fotokopiyle müracaat borçlularına başvurabilir ve kambiyo senetlerine özgü takip yoluna gidebilir (m.3/6). Takas odası aracılığıyla ibrazda ise kısmi ödeme yapılmaz, kısmi karşılık hamil lehine 15 gün bloke edilir (m.8/4).

Banka Ödemeyi Geciktirirse Gecikme Cezası

Çek Kanunu m.3/7 uyarınca banka, hesapta karşılık bulunduğu hâlde ödemeyi veya yasal tutarın ödenmesini geciktirirse hamile her geçen gün için binde üç gecikme cezası öder. Bu hâlde 3095 sayılı Kanunun faiz hükümleri uygulanmaz.

Ayrıca karşılığı bulunmasına rağmen ödeme yapmayan veya kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarı ödemeyen banka görevlisi, şikâyet üzerine bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (m.7/5). Talebe rağmen karşılıksızdır işlemi yapmayan görevli için de aynı yaptırım öngörülmüştür (m.7/4).

Banka, çek düzenleyenin bankaca bilinen adreslerini talep hâlinde hamile vermekle de yükümlüdür (m.2/2). Bu bilgi, düzenleyene karşı takip ve şikâyet sürecinde önemlidir.

Bankanın Sorumluluğu Hangi Hâllerde Doğmaz?

Hamil çeki kendisi düzenlemişse yasal ödeme söz konusu olmaz; kanun yükümlülüğü düzenleyici dışındaki hamil için öngörür (m.3/3). Süresinden sonra yapılan ibrazda da bankanın yasal tutar yükümlülüğü doğmaz.

Çek, üzerindeki baskı tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmezse bankanın yasal tutara ilişkin sorumluluğu sona erer (m.3/9). Eski tip çek defterleri bakımından bu sorumluluk 30/6/2018 tarihinde sona ermiştir (geçici m.3/4).

Hamil karşılıksızdır şerhini imzalamaktan kaçınırsa işlem yapılmaz (m.3/4). Bankanın ödediği tutar düşüldükten sonra kalan kısım için hamilin düzenleyen ve cirantalara başvurma hakkı devam eder.

Adım Adım: Karşılıksız Çıkan Çekte Ne Yapmalı?

1. Süreyi hesaplayın: Düzenleme tarihinin ertesi gününden başlayarak 10 gün veya 1 aylık süre içinde, iş gününde bankaya gidin. İleri tarihli çeki düzenleme tarihinden önce ibraz etmeyin.

2. Yasal tutarı ve şerhi isteyin: Bankadan yasal ödeme tutarını ve karşılıksızdır şerhini talep edin; şerhte ödenen miktar ile karşılıksız kalan tutarın açıkça yazılı olduğunu kontrol edin.

3. Kalan kısım için harekete geçin: Karşılıksız kalan tutar için kambiyo senetlerine özgü takip yapılabilir ve düzenleyen hakkında Çek Kanunu m.5 uyarınca şikâyet yoluna gidilebilir. Başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.814).

Sıkça Sorulan Sorular

Karşılıksız çekte banka ne kadar öder?

Kanunda belirlenen ve her yıl Ocak ayında Merkez Bankasınca güncellenen tutarı öder; çek bedeli daha düşükse çek bedelini öder (Çek Kanunu m.3/3).

Çeki kaç gün içinde bankaya götürmeliyim?

Aynı yerde ödenecek çekte 10 gün, farklı yerde ödenecek çekte 1 ay içinde ibraz edilmelidir (TTK m.796).

Süresi geçmiş çek için banka ödeme yapar mı?

Hayır. Bankanın yasal ödeme yükümlülüğü yalnızca süresinde ibraz edilen çekler için doğar (Çek Kanunu m.3/3).

İleri tarihli çeki erken ibraz edebilir miyim?

31/12/2028 tarihine kadar düzenleme tarihinden önce yapılan ibraz geçersizdir (Çek Kanunu geçici m.3/5).

Banka ödemeyi geciktirirse ne olur?

Banka her geçen gün için binde üç gecikme cezası öder (Çek Kanunu m.3/7).

Çeki kendim düzenlediysem banka öder mi?

Hayır. Yasal ödeme, düzenleyici dışındaki hamil için öngörülmüştür (Çek Kanunu m.3/3).

Hesapta kısmi para varsa ne olur?

Banka, çek bedelini aşmamak kaydıyla kısmi karşılığa ek olarak yasal tutarı öder (Çek Kanunu m.3/3-b).

Bankanın bu sorumluluğu ne zaman sona erer?

Çek, baskı tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmezse sona erer (Çek Kanunu m.3/9).

Banka düzenleyenin adresini verir mi?

Evet. Çekin karşılığı tamamen veya kısmen yoksa, düzenleyenin bankaca bilinen adresleri talep hâlinde hamile verilir (Çek Kanunu m.2/2).