Kambiyo Senedinde Protesto

Protesto Nedir ve Neden Gereklidir?

TTK m.714 uyarınca kabul etmemenin veya ödememenin, kabul etmeme ya da ödememe protestosu denilen resmî bir belgeyle belirlenmesi zorunludur. Protesto, hamilin başvurma borçlularına gidebilmesi için aranan ön şarttır.

Başvurma hakkı, hamilin senet ödenmediğinde asıl borçlu dışındaki cirantalara, düzenleyene ve senetten dolayı borç altına girmiş diğer kişilere başvurmasıdır (TTK m.713). Protesto, bu kişilere karşı ödememe hâlinin ispat aracıdır.

Bu kurallar poliçe için düzenlenmiştir; ancak TTK m.778, ödememe hâlinde başvurma haklarına ilişkin 713 ilâ 727 ve 729 ilâ 732. maddelerin bonolara da uygulanacağını öngörür. Uygulamada en sık karşılaşılan senet olan bono bakımından da protesto kuralları geçerlidir.

Protesto Hangi Süre İçinde Çekilir?

Belirli bir günde veya düzenlenmeden ya da görüldükten belirli süre sonra ödenecek senetlerde ödememe protestosu, ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde çekilmelidir (TTK m.714/3). Görüldüğünde ödenecek senetlerde ise kabul etmeme protestosu için öngörülen süreler uygulanır.

Kabul etmeme protestosu çekilmişse ayrıca ödeme için ibraza ve ödememe protestosuna gerek yoktur (TTK m.714/4). Muhatap veya düzenleyen iflas etmişse, iflas ilamının ibrazı başvurma hakkının kullanılması için yeterlidir (m.714/6).

Vadesi pazara veya resmî tatile rastlayan senedin ödenmesi ancak izleyen ilk iş günü istenebilir; protesto dahil işlemler tatilde yapılmaz ve süre izleyen ilk iş gününe uzar (TTK m.752).

Protesto Nasıl ve Nerede Düzenlenir?

Protestonun noterlikçe düzenlenmesi gerekir (TTK m.715). Protesto; çeken ve kendisine protesto çekilen kişilerin adlarını, borçlunun davet edildiği hâlde ödemediğine veya bulunamadığına ilişkin şerhi, davetin yeri ve gününü ve noterin imzasını içerir (TTK m.716).

Protesto ayrı bir belge hâlinde düzenlenerek senede bağlanır (TTK m.717). Senede ilişkin edimin birden fazla yükümlüden istenmesi gerekiyorsa tek protesto belgesi düzenlenir (TTK m.719). Kısmi ödeme yapılmışsa bu da protestoda belirtilir (m.716/2).

Noter tarafından imzalanan protesto, kanuna uygun düzenlenmemiş veya içindeki kayıtlar yanlış olsa da geçerlidir (TTK m.721). Senede ilişkin işlemler, borçlunun ticaret yerinde, yoksa konutunda yapılır (TTK m.755).

“Protestosuz” veya “Gidersiz” Kaydı Ne İşe Yarar?

TTK m.722 uyarınca düzenleyen, ciranta veya aval veren, senet üzerine “gidersiz”, “protestosuz” ya da eş anlamlı bir ibare yazıp imzalayarak hamili protesto çekme yükümünden kurtarabilir. Matbu bono formlarında bu kayda sıkça rastlanır.

Kaydın etkisi kimin koyduğuna göre değişir: Düzenleyen tarafından yazılmışsa bütün senet borçluları hakkında, ciranta veya aval veren tarafından yazılmışsa yalnızca onun hakkında geçerlidir (m.722/3).

Önemli sınır şudur: Bu kayıt hamili senedi süresinde ibraz etme ve gerekli ihbarları yapma yükümlülüğünden kurtarmaz. Sürelere uyulmadığını ispat yükü ise bunu ileri süren kişiye düşer (m.722/2).

Protesto Süresi Kaçırılırsa Ne Olur?

Hamil ödememe protestosunu düzenleme süresini geçirirse, kabul eden kişi hariç olmak üzere cirantalara, düzenleyene ve diğer borçlulara karşı başvurma haklarını kaybeder (TTK m.730). Bu bir hak düşürücü sonuçtur.

Bonoda düzenleyen, poliçeyi kabul eden gibi sorumludur (TTK m.779). Bu nedenle protesto çekilmemiş olsa bile bono düzenleyenine karşı hak devam eder; kaybedilen, ciranta ve avalistlere karşı başvurma hakkıdır.

Zamanaşımı da protestoya bağlıdır: Hamilin cirantalarla düzenleyene karşı istemleri, süresinde çekilen protesto tarihinden veya “gidersiz iade olunacaktır” kaydı varsa vadeden itibaren bir yıl; kabul edene karşı istemler vadeden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m.749).

İhbar Yükümlülüğü: Protestodan Sonraki 4 İş Günü

Protesto çekmek tek başına yeterli değildir. TTK m.723 uyarınca hamil, protesto gününü veya “gidersiz” kaydı varsa ibraz gününü izleyen dört iş günü içinde ödememe hâlini kendi cirantasına ve düzenleyene ihbar etmek zorundadır.

Her ciranta aldığı ihbarı, aldığı günü izleyen iki iş günü içinde kendi cirantasına iletir. İhbar noter aracılığıyla veya yalnızca senedin iadesi yoluyla yapılabilir; süresinde yapıldığını ispat yükü ihbarı yapacak kişidedir.

İhbarı süresinde yapmayan kişi başvurma hakkını kaybetmez; ancak ihmalinden doğan zarardan, senet bedeliyle sınırlı olarak sorumlu olur (m.723/7). Protesto süresinden farklı olarak ihbar süresinin kaçırılması hak kaybı değil, tazminat sonucu doğurur.

Sıkça Sorulan Sorular

Bono için protesto zorunlu mu?

Cirantalara ve avalistlere başvurmak için kural olarak zorunludur; senette geçerli bir “protestosuz” kaydı varsa gerekmez (TTK m.714, 722, 778).

Protesto kaç gün içinde çekilmeli?

Vadeli senetlerde ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde çekilmelidir (TTK m.714/3).

Protesto nereden çekilir?

Protesto noterlikçe düzenlenir (TTK m.715).

Protesto çekmezsem bono borçlusundan alacağımı isteyemez miyim?

Bono düzenleyenine karşı hakkınız devam eder; kaybedilen, cirantalara ve diğer başvurma borçlularına karşı haktır (TTK m.730, 779).

Senette “gidersiz” yazıyorsa ne yapmalıyım?

Protesto çekmeniz gerekmez; ancak senedi süresinde ibraz etmeli ve ihbarları yapmalısınız (TTK m.722/2).

Protestodan sonra ihbar süresi ne kadar?

Hamil, protesto gününü izleyen dört iş günü içinde kendi cirantasına ve düzenleyene ihbar etmelidir (TTK m.723).

Protestonun son günü tatile denk gelirse ne olur?

Süre, izleyen ilk iş gününe kadar uzar (TTK m.752).

Cirantalara karşı zamanaşımı süresi nedir?

Süresinde çekilen protesto tarihinden itibaren bir yıldır (TTK m.749/2).

Çekte de protesto gerekir mi?

Çekte ödememe; protesto, bankanın çek üzerine yazdığı tarihli beyan veya takas odası beyanıyla belirlenebilir (TTK m.808).