Anonim Şirkette Pay Senedi Türleri: Nama ve Hamiline

Pay Senedi Çıkarılmasının Şartları

TTK m.484 uyarınca pay senetleri hamiline veya nama yazılı olur; bedelleri tamamen ödenmemiş paylar için yalnızca hamiline yazılı pay senedi çıkarılamaz. Paylar hamiline yazılı ise yönetim kurulu, pay bedelinin tamamının ödendiği tarihten itibaren üç ay içinde pay senetlerini bastırıp pay sahiplerine dağıtmak zorundadır; nama yazılı paylarda bastırma zorunluluğu azlığın istemiyle doğar. Pay senedi bastırılıncaya kadar ilmühaber çıkarılabilir (TTK m.486). Bu husus, uygulamada tarafların hak ve yükümlülüklerinin netleşmesi bakımından büyük önem taşımakta olup, sözleşme ve karar metinlerinin bu çerçeveye uygun hazırlanması olası uyuşmazlıkların önüne geçer.

m.487 hükmü, pay senetlerinin şeklini ve içermesi gereken asgari unsurları düzenler; senet üzerinde şirketin unvanı, sermaye tutarı, senedin türü ve tescil tarihi gibi bilgiler yer almalıdır. Konuyla ilgili uygulamada, mahkemelerin somut olayın özelliklerini dikkate alarak değerlendirme yaptığı, bu nedenle ilgili tarafların işlemlerini kanunun aradığı şekil şartlarına tam olarak uydurması gerektiği vurgulanmaktadır.

Hamiline Yazılı Pay Senetleri

Hamiline yazılı pay senetleri, TTK m.489 uyarınca zilyetliğin devri ile el değiştirir; bu senetler bakımından merkezi kayıt kuruluşuna bildirim yükümlülüğü ayrıca öngörülmüştür. Devrin geçerliliği için ayrıca bir yazılı sözleşmeye ihtiyaç yoktur. Bu düzenleme, ilgili tarafların menfaatleri arasında hukuken öngörülen dengenin korunmasını amaçlamakta ve uygulayıcıların bu dengeyi gözeterek işlem yapmasını gerektirmektedir.

Hamiline yazılı senetlerin kolay devredilebilirliği, sermaye piyasalarında likiditeyi artırırken, pay sahipliğinin izlenmesi bakımından ek bildirim yükümlülükleriyle dengelenmiştir. Uygulamada bu kurala uyulmaması, sözleşmenin veya kararın geçersizliği ya da tarafların sorumluluğu gibi çeşitli hukuki sonuçlar doğurabileceğinden, ilgili sürecin dikkatle yürütülmesi tavsiye edilir.

Nama Yazılı Pay Senetleri

Nama yazılı paylar ve pay senetlerinin devrinde TTK m.490 ilke olarak ciro ve zilyetliğin geçirilmesini, esas sözleşmede bağlam öngörülmüşse şirketin onayını arar. Devir, pay defterine kaydedilmedikçe şirkete karşı hüküm ifade etmez. Bu nedenle, ilgili belgelerin ve karar metinlerinin kanunda aranan unsurları eksiksiz içermesi, hem şirket içi işlerliği hem de üçüncü kişilerle olan ilişkilerin sağlıklı yürümesi bakımından önem taşır.

Bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı paylara ilişkin m.501 hükmü, bu payların devrinde şirketin onayının aranabileceğini ve devralanın da ödenmemiş bedelden sorumlu olacağını öngörür. Söz konusu düzenleme, ilgili mevzuatın genel sistematiğiyle uyumlu olup, uygulamada bu hükümlerin diğer ilgili kanun maddeleriyle birlikte yorumlanması gerekmektedir.

Hamiline Yazılı Payın Devrinde Merkezi Kayıt Kuruluşu Bildirimi

Hamiline yazılı pay senetlerinin devri, 27/12/2020 tarihli ve 7262 sayılı Kanunla değiştirilen 489. madde ile yeni bir düzene bağlanmıştır. Devir, şirket ve üçüncü kişiler hakkında ancak zilyetliğin geçirilmesi suretiyle payı devralan tarafından Merkezi Kayıt Kuruluşuna yapılacak bildirimle hüküm ifade eder. Yani senedin elden teslimi tek başına yeterli değildir.

Bildirimin yapılmamasının yaptırımı doğrudan hak kullanımına dokunur. Maddeye göre Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirimde bulunulmaması hâlinde, hamiline yazılı pay senedine sahip olanlar, Kanundan doğan paya bağlı haklarını gerekli bildirim yapılıncaya kadar kullanamaz. Hakların şirkete ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesinde ise Merkezi Kayıt Kuruluşuna yapılan bildirim tarihi esas alınır.

Senetlerin çıkarılması aşaması da aynı sisteme bağlanmıştır. Kanunun 486. maddesine göre paylar hamiline yazılı ise yönetim kurulu, pay bedelinin tamamının ödenmesi tarihinden itibaren üç ay içinde pay senetlerini bastırıp pay sahiplerine dağıtır; bu karar tescil ve ilan edilir, ayrıca şirketin internet sitesine konulur. 7262 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca hamiline yazılı pay sahipleri ile sahip oldukları paya ilişkin bilgiler, senetler dağıtılmadan önce Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirilir. Şirketin ve sermaye artırımının tescilinden önce çıkarılan paylar ise geçersizdir.

Sıkça Sorulan Sorular

Pay senedi çıkarılması için hangi şart aranır?

Pay senedi çıkarılabilmesi için şirketin esas sermayesinin tamamının ödenmiş olması gerekir; aksi halde senet çıkarılamaz.

Hamiline yazılı pay senedi nasıl devredilir?

Hamiline yazılı pay senetleri, zilyetliğin devri ile el değiştirir ve ayrıca merkezi kayıt kuruluşuna bildirim yükümlülüğüne tabidir.

Nama yazılı payın devri şirkete karşı ne zaman hüküm ifade eder?

Devir, pay defterine kaydedilmedikçe şirkete karşı hüküm ifade etmez ve şirket bu tescile kadar eski pay sahibini muhatap alır.

Hamiline yazılı pay senedi teslim edilince devir tamamlanır mı?

Hayır. Türk Ticaret Kanunu'nun 489. maddesine göre hamiline yazılı pay senetlerinin devri, şirket ve üçüncü kişiler hakkında ancak zilyetliğin geçirilmesi ile birlikte devralan tarafından Merkezi Kayıt Kuruluşuna yapılacak bildirimle hüküm ifade eder. Bildirim yapılmadıkça senede sahip olanlar paya bağlı haklarını kullanamaz. Hakların ileri sürülmesinde bildirim tarihi esas alınır.