Eksik Maaş Bildirimi: Maaşın Bir Kısmı Elden

Eksik Bildirim Nedir, İşçiye Zararı Ne?

İşveren, sigortalının kazancını her ay aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle SGK’ya bildirmekle yükümlüdür (5510 m.86). Ücretin bir kısmının bordro dışı, elden ödenmesi, bu bildirimin gerçeğe aykırı ve eksik yapılması anlamına gelir.

Eksik bildirimin işçiye zararı uzun vadelidir: emekli aylığı, rapor parası ve işsizlik ödeneği gibi ödemeler bildirilen kazanç üzerinden hesaplanır. Bugün elden alınan fark, yarın daha düşük bir aylık olarak geri döner.

Kanun, bu hâlde işverene yaptırım da öngörür: prim belgelerinin verilmemesi veya eksik verilmesi hâlinde 5510 m.102’ye göre idari para cezası uygulanır ve Kurum eksik primleri işverenden tahsil eder. Ceza tutarları her yıl değiştiğinden burada rakam verilmemiştir.

Gerçek Maaş SGK’ya Nasıl Tespit Ettirilir?

Bildirimi yapılmayan veya eksik yapılan sigortalı, çalıştığını ve kazancını hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurarak ispatlarsa, mahkeme kararında belirtilen kazanç ve prim günleri dikkate alınır (5510 m.86/9).

Bu süre her yıl için ayrı işler. Örneğin 2021 yılı çalışmalarına ilişkin eksik bildirimde süre 2021 yılının sonundan başlar. Bu nedenle eski yıllara ait farklar, sürenin dolmasıyla birer birer tespit edilemez hâle gelebilir.

Tespit davası iş mahkemesinde görülür (7036 m.5). Sigortalılık sürelerinin tespiti talebiyle işveren aleyhine açılan davalarda dava SGK’ya resen ihbar edilir ve Kurum davaya katılabilir (7036 m.4/2).

Kıdem ve İhbar Tazminatı Hangi Maaşa Göre Hesaplanır?

Kıdem tazminatı son ücret üzerinden hesaplanır ve hesapta çıplak ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen sözleşme ve kanundan doğan menfaatler de dikkate alınır (1475 m.14). Bordroda gösterilmeyen ama fiilen ödenen ücret de bu “son ücret”in parçasıdır.

İhbar tazminatının hesabında da aynı kural geçerlidir: 32. maddedeki ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para veya para ile ölçülebilen menfaatler göz önünde tutulur (4857 m.17).

Dolayısıyla işveren tazminatı bordrodaki düşük ücrete göre ödemişse, işçi gerçek ücret üzerinden hesaplanacak fark için talepte bulunabilir. Kıdem ve ihbar tazminatında zamanaşımı beş yıldır (4857 Ek m.3).

Eksik Bildirim Nedeniyle İşten Ayrılmak Haklı Fesih mi?

4857 m.24/II-e, işçinin ücretinin kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmemesi veya ödenmemesi hâlinde işçiye sözleşmeyi bildirim süresini beklemeden feshetme hakkı tanır.

Yargıtay uygulamasında, prime esas kazancın gerçeğe aykırı olarak eksik bildirilmesinin de işçiye haklı nedenle fesih imkânı verdiği yaygın olarak kabul edilmektedir. Haklı nedenle fesheden işçi, bir yılı doldurmuşsa kıdem tazminatı talep edebilir (1475 m.14).

Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa dayanan fesihlerde altı iş günlük ve bir yıllık süreler öngörülmüştür (4857 m.26). Eksik bildirim her ay tekrar ettiğinden bu sürenin nasıl işleyeceği tartışmalı olabilir; fesih kararı verilmeden önce durum değerlendirilmelidir.

Elden Ödenen Maaş Nasıl İspat Edilir?

Ücret kural olarak Türk parası ile işyerinde veya banka hesabına ödenir; belirli işverenler için banka yoluyla ödeme zorunludur (4857 m.32). Bu nedenle banka kayıtları, elden ödemenin ispatında en güçlü başlangıç noktasıdır.

Elden ödeme iddiasında emsal ücret araştırması, tanık beyanları, mesajlaşmalar, işveren tarafından tutulan kayıtlar ve aynı işyerinde çalışan diğer işçilerin ücretleri birlikte değerlendirilir. Mahkemeler meslek odaları ve sendikalardan emsal ücret bilgisi isteyebilir.

İşveren her ödemede ücret hesap pusulası vermekle yükümlüdür (4857 m.37). Pusula ile gerçek ödeme arasındaki fark, davada önemli bir delil olabilir.

Maaşı Eksik Bildirilen İşçi Adım Adım Ne Yapmalı?

Önce e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünüzü alın ve bildirilen kazancı gerçekte aldığınız ücretle karşılaştırın. Aradaki farkı gösteren banka dekontlarını, mesajları ve varsa yazılı belgeleri bir dosyada toplayın.

İşçilik alacakları için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 m.3). Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (7036 m.3/17).

Eksik bildirilen kazancın SGK kayıtlarına işlenmesi için iş mahkemesinde tespit davası açılır; her çalışma yılı için beş yıllık süre ayrı hesaplanır. İşten ayrılmayı düşünüyorsanız feshin yazılı ve gerekçeli yapılması, ileride kıdem tazminatı talebini güçlendirir.

Sıkça Sorulan Sorular

Eksik bildirilen maaş için dava açma süresi ne kadar?

Hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurulmalıdır (5510 m.86).

Maaşımın bir kısmı elden ödeniyor, kıdem tazminatım hangi ücretten hesaplanır?

Gerçekte ödenen son ücret ve para ile ölçülebilen menfaatler esas alınır; bordrodaki düşük tutar belirleyici değildir (1475 m.14).

Eksik bildirim nedeniyle istifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?

Ücretin kanuna uygun hesaplanmaması haklı fesih sebebidir (4857 m.24/II-e); Yargıtay uygulamasında eksik bildirim de bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Tespit davası hangi mahkemede açılır?

İş mahkemesinde açılır; iş mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi bu davalara bakar (7036 m.2 ve m.5).

Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

İşçi alacağı ve tazminat davalarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 m.3).

Kıdem tazminatı zamanaşımı kaç yıl?

Kıdem ve ihbar tazminatında zamanaşımı beş yıldır (4857 Ek m.3).

Ücret farkı alacağında zamanaşımı ne kadar?

Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır (4857 m.32).

Elden maaş aldığımı nasıl ispatlarım?

Banka kayıtları, tanıklar, yazışmalar ve emsal ücret araştırması birlikte değerlendirilir; ücret hesap pusulası da delil olabilir (4857 m.37).

İşverene eksik bildirim için ceza var mı?

Evet. Prim belgelerinin eksik verilmesi hâlinde 5510 m.102’ye göre idari para cezası uygulanır; güncel tutarlar her yıl değişir.