İşe iade için üç şart birlikte aranır: işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdemi ve belirsiz süreli iş sözleşmesi (İş K. m.18). Fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması zorunludur.
Kanun iş güvencesinin kapsamını açıkça sınırlamıştır: otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır (İş K. m.18/1).
Otuz işçi ölçütü tek işyeriyle sınırlı değildir: işverenin aynı işkolunda birden fazla işyerinin bulunması hâlinde, işyerinde çalışan işçi sayısı, bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre belirlenir (İş K. m.18/4).
Altı aylık kıdem de aynı mantıkla hesaplanır: işçinin altı aylık kıdemi, aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesap edilir (İş K. m.18/4). Yer altı işlerinde çalışan işçilerde kıdem şartı aranmaz (İş K. m.18/1).
Bir istisna daha vardır: işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri hakkında m.18, 19, 21 ve 25/son uygulanmaz (İş K. m.18/son).
Kanun, geçerli sebep oluşturmayan hâlleri tek tek saymıştır (İş K. m.18/3). Bunlar arasında sendika üyeliği veya sendikal faaliyetlere katılmak, işyeri sendika temsilciliği yapmak ve mevzuattan veya sözleşmeden doğan haklarını takip için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmak yer alır.
Ayrımcılık yasağı da açıkça düzenlenmiştir: ırk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş ve benzeri nedenler geçerli sebep sayılmaz.
Kadın işçilerin çalıştırılmasının yasak olduğu sürelerde işe gelmemek (m.74) ve hastalık veya kaza nedeniyle m.25/I-b'deki bekleme süresinde geçici devamsızlık da geçerli sebep değildir.
İşe iade sürecinde iki süre arka arkaya işler ve ikisi de hak düşürücüdür.
Birincisi arabuluculuk süresidir: iş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır (İş K. m.20/1).
İkincisi dava süresidir: arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması hâlinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (İş K. m.20/1). Taraflar anlaşırlarsa uyuşmazlık aynı sürede özel hakeme de götürülebilir.
Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılırsa dava usulden reddedilir; kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir (İş K. m.20/1).
Yargılama hızlıdır: dava ivedilikle sonuçlandırılır ve istinaf hâlinde bölge adliye mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verir (İş K. m.20/3).
İş güvencesinin en önemli sonucu ispat yükünün yer değiştirmesidir: feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir (İş K. m.20/2).
Bu kural, işçinin lehine güçlü bir usul avantajı sağlar; işveren fesih sebebini somut delillerle ortaya koyamazsa fesih geçersiz sayılır.
Kuralın bir istisnası vardır: işçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ettiği takdirde, bu iddiasını ispatla yükümlüdür (İş K. m.20/2). Örneğin sendikal sebeple fesih iddiasında ispat yükü işçiye geçer.
Bu nedenle dilekçede iddianın nasıl kurulduğu doğrudan ispat yükünü etkiler.
Karar verildiğinde işverenin yükümlülüğü açıktır: işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçiyi başvurusu üzerine işveren bir ay içinde işe başlatmaz ise, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur (İş K. m.21/1).
Mahkeme, işe başlatmama tazminatının miktarını kararında birlikte belirler (İş K. m.21/2).
Ayrıca boşta geçen süre ücreti doğar: kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir (İş K. m.21/3).
Bu kalemler dava tarihindeki ücret esas alınarak parasal olarak belirlenir (İş K. m.21/4). İşçi işe başlatılırsa, peşin ödenen bildirim süresine ait ücret ile kıdem tazminatı bu ödemelerden mahsup edilir (İş K. m.21/5).
Bu hükümler emredicidir: birinci, ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri sözleşmeler ile hiçbir suretle değiştirilemez; aksi yönde sözleşme hükümleri geçersizdir (İş K. m.21/son).
Davayı kazanmak tek başına yeterli değildir. Kanun işçiye bir yükümlülük yükler: işçi kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için işverene başvuruda bulunmak zorundadır (İş K. m.21/6).
Bu süre kaçırılırsa sonuç ağırdır: işçi bu süre içinde başvuruda bulunmaz ise, işverence yapılmış olan fesih geçerli bir fesih sayılır ve işveren sadece bunun hukuki sonuçları ile sorumlu olur (İş K. m.21/6). Yani işe iade hükmü sonuçsuz kalır, işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti istenemez.
Başvurunun ispatlanabilir biçimde (noter ihtarnamesi veya KEP) yapılması bu nedenle kritiktir.
Arabuluculukta anlaşma hâlinde ise taraflar; işe başlatma tarihini, boşta geçen süre ücretinin ve işe başlatmama tazminatının parasal miktarını belirlemek zorundadır; aksi takdirde anlaşma sağlanamamış sayılır (İş K. m.21/7).
İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması ve sözleşmenin belirsiz süreli olması gerekir (İş K. m.18/1).
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır; anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır (İş K. m.20/1).
Dava usulden reddedilir. Kesinleşen ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir (İş K. m.20/1).
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir; işçi feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ederse bunu ispatla yükümlüdür (İş K. m.20/2).
En az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ile en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ve diğer hakları öder (İş K. m.21/1-3).
Kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için işverene başvurmalısınız; aksi hâlde fesih geçerli sayılır (İş K. m.21/6).
Hayır. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa, işçi sayısı bu işyerlerindeki toplam işçi sayısına göre belirlenir (İş K. m.18/4).
Hayır. Sendika üyeliği veya sendikal faaliyetlere katılmak ile işyeri sendika temsilciliği yapmak geçerli sebep oluşturmaz (İş K. m.18/3).
Hayır. İş K. m.21'in birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları sözleşmelerle hiçbir suretle değiştirilemez; aksi yöndeki hükümler geçersizdir (İş K. m.21/son).
Usul işlemleri, süreler ve kanun yollarında destek için bize ulaşın.